कांग्रेसका पीडा

पराजयको पीडाबाट छटपटाएको लाचार कांग्रेसलाई पुरानो गौरवशाली पार्टी बनाउन विशेष महाधिवेशन वा शीघ्र १४ औं महाधिवेशन गर्नुको विकल्प देखिँदैन ।
लोकेश ढकाल

काठमाडौँ — स्थानीय निर्वाचन सकिएको १० महिना र प्रदेशसभा एवं प्रतिनिधिसभा निर्वाचन सकिएको करिब ४ महिनापछि निर्वाचन पराजयका विषयमा समीक्षा गर्न चैत ९ गतेदेखि वैशाख १६ गतेसम्म बसेको नेपाली कांग्रेस केन्द्रीय कार्यसमितिको बैठक तीनै तहको निर्वाचन पराजयको विषयमा समीक्षा गर्न पूर्णरूपमा असफल भयो ।

बैठकले यथार्थ धरातलमा उभिएर पार्टी पराजयको विषयमा समीक्षा गर्दै पार्टीलाई सही बाटोमा हिँडाउनेछ भनी आशा गरेर बसेका आम कांग्रेसीजन र शुभेच्छुकहरूका लागि यो म्याराथन कार्यसमिति बैठक एक प्रकारले ‘हात्ती आयो, हात्ती आयो फुस्सा †’ भनेजस्तै भयो ।

केन्द्रीय कार्यसमिति बैठकले सभापति र सिङ्गो कार्यसमितिको कमजोरी र लाचारीलाई ढाकछोप गर्ने बाहेक निर्वाचनमा पार्टी पराजयको विषयको गहिराइमा पुगेर स्वतन्त्र ढङ्गबाट समीक्षा गर्नेतर्फ कुनै गम्भीरता देखाएन । पार्टी संगठन सञ्चालन, टिकट वितरण लगायतको काम गुटगत आधारमा भएको यथार्थलाई पार्टीले स्वीकार गर्‍यो नै, निर्वाचन समीक्षासमेत गुटगत आधारमा नै भयो । संस्थापन पक्षले आफ्नो पुरै ध्यान आफ्ना कमजोरी र असफलतालाई पुरै छोपेर पानीमाथि ओभानो बन्ने प्रयत्न गर्‍यो भने विरोधी पक्षले पार्टी सभापति र संस्थापन पक्षलाई मात्र पराजयको दोष थोपरेर निर्वाचन पराजयको समीक्षा गर्ने प्रयत्न गर्‍यो । कार्यसमितिका सबैभन्दा पाका ८४ वर्षीय कुलबहादुर गुरुङले पार्टी पराजयबाट दु:खी हुँदै १३ औं महाधिवेशनमा देउवालाई दिएको समर्थन फिर्ता लिएँ भनी घोषणा गर्नु कम मर्मस्पर्शी कुरा थिएन । विगतमा पार्टी फोरम र बैठकहरूमा त्यति तयारीविनै प्रस्तुत हुने पूर्व महामन्त्री प्रकाशमान सिंहले निकै तयारीसाथ सभापतिका कमी–कमजोरीमाथि तिखो प्रहार गर्दै ९ पृष्ठ लामो समीक्षा प्रस्तुत गरे, शेखर कोइराला, कृष्णप्रसाद सिटौला लगायत ७ भाइले पार्टी पराजयको विषयमा सभापति जिम्मेवार हुनुपर्ने व्यक्त विचारप्रति आफ्नो व्यक्तिगत एवं गुटगत स्वार्थमा चुलुम्म डुबेका, पार्टीको भविष्यप्रति बेपर्वाह नेतृत्व र कार्यसमिति बैठकले कुनै पर्वाह गरेन ।

Yamaha

नेपाली कांग्रेसजस्तो देशको ठूलो, वलियो र ऐतिहासिक प्रजातान्त्रिक दलले निर्वाचन पराजयको समीक्षा गरिरहँदा एमाले र माओवादी केन्द्रले निर्माण गरेको कम्युनिष्ट गठबन्धनले गर्दा चुनाव हारियो भनी रोइलो गर्नु आम कांग्रेसीजनका लागि योभन्दा लज्जाको विषय अरू के हुनसक्छ ? वाम गठबन्धनबाट निर्वाचन उठेर झन्डै बहुमत ल्याएको एमालेले ६० प्रतिशत सिटमा मात्र निर्वाचन उठेको, कांग्रेसले लगभग सबै सिटमा निर्वाचन उठेको र थ्रेसहोल्डका कारण राष्ट्रिय पार्टी हुन नसकेका दलले ल्याएको मत गणना नभएको कारणबाट २०७० सालको निर्वाचनमा भन्दा कांग्रेसको मत प्रतिशत बढेको देखिनुलाई पार्टीको विशेष उपलब्धि ठान्दै आत्मरतिमा रमाउँदै समीक्षामा महत्त्वका साथ उल्लेख गर्नु त्यतिकै हास्यास्पद छ ।

समीक्षाका नाममा पार्टी पराजित हुनुको मूलभूत विषयलाई छोपेर सहायक कुरालाई महत्त्वपूर्ण विषय बनाइएको छ । लौ मानिलिऔं, पार्टीले समीक्षामा प्रमुखतासाथ उठाएको– दुई कम्युनिष्ट मिलेको कारण प्रदेश तथा प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा कांग्रेस हारेको उल्लेख गरिरहँदा स्थानीय तहको निर्वाचनमा वाम गठबन्धन थिएन, बरु हाम्रा सभापतिले चितवन लगायत कतिपय जिल्लमा माओवादी केन्द्रसंँग गठबन्धन गर्दा पनि कांग्रेसले चुनाव हार्‍यो नि † त्यसको समीक्षा पनि संँगसँंगै गर्नुपर्ने थियो । तर आफ्नो कमजोरी र लाचारी देखिने भएकोले त्यो हिम्मत संस्थापन पक्षले देखाउन सकेन ।

सबै राजनीतिक दललाई सहभागी बनाई निर्वाचन गराउनुपर्ने राष्ट्रिय कार्यभार पूरा गर्न मुख्य रूपमा केन्द्रित रहनुपर्दा हाम्रो चुनावी विजय अभियानका लागि पर्याप्त तयारी गर्न सकिएन भनी समीक्षा गर्नु हदैसम्मको लाचारी एवं निकम्मापन थियो । निर्वाचनका मुखमा पार्टी नेतृत्व व्यर्थसंँग प्रधानन्यायाधीश विरुद्ध महाअभियोग लगाउन, विवादास्पद तवरमा एउटा डीआईजीलाई आईजी बनाउन, राजदूत नियुक्त गर्न, बीबीसी नेपाली सेवाको एउटा कार्यक्रममा प्रधानमन्त्री र पार्टी सभापतिको गरिमा विपरीत विवादास्पद ढङ्गले प्रस्तुत हुने लगायतको काममा व्यस्त रहनुपरेको लगायतको प्रमुख कारणलाई पनि समेटेको भए समीक्षा अलि यथार्थपरक हुन्थ्यो ।

यथार्थ ढङ्गबाट इमानदारीपूर्वक आत्मसमीक्षा गर्दै निर्वाचन समीक्षा गरेर पार्टीलाई सही दिशा दिनेतर्फ गम्भीरता नदेखाई बहुमत र गुटबन्दीकै आधारमा पदाधिकारी नियुक्त गरे (व्यक्तिको विषयमा गुनासो नभई पद्धति र सबैलाई मिलाएर पार्टीलाई ढङ्गसंँग चलाउनुपर्छ भन्ने न हो) जस्तै २ वर्षअघि पनि बहुमत छँदै थियो, पार्टी विधान अनुसार पहिले नै पदाधिकारी मनोनयन गरी पार्टीको विभाग र समितिहरू गठन गरी संगठनलाई गतिशील बनाएको भए आज नेताको कमजोरी छोप्न कार्यसमितिले यतिविघ्न लाचारी देखाउन पर्दैन थियो । सुशील कोइरालाले पार्टी विधान अनुसार दुई महिनाभित्र नै कार्यसमिति बैठकमा पदाधिकारीको नाम प्रस्ताव गरेका थिए । त्यसबेला वर्तमान सभापतिलाई जस्तो कार्यसमितिमा सहज बहुमत थिएन । देउवा समूहको असहयोगकै कारण पदाधिकारी मनोनयन अनुमोदन हुन सकेन । अहिले त्यस्तो अवस्था थिएन, देउवाको स्पष्ट बहुमत थियो । अहिले पेलेर जसरी पदाधिकारी मनोनयन गरियो, २ वर्ष पहिले पनि यसरी नै गर्न सकिन्थ्यो, यसो गर्न केले रोक्यो ? कार्यसमितिलाई बेलैमा पूर्णता दिएर विभागहरू गठन गरेर पार्टीलाई गतिशील बनाउन के रामचन्द्र पौडेलले रोके ? यसको जवाफ संस्थापन पक्षसँंग छैन ।

कदाचित अहिले निर्वाचनमा कांग्रेसले सम्मानजनक स्थान ल्याएर निर्वाचन जितेको भए त्यसको पहिलो श्रेय सभापतिलाई नै जान्थ्यो । त्यसरी नै पार्टी पराजयको पहिलो जिम्मेवारी पनि पार्टी सभापतिको नै हो । विजय वा राजनीतिक उपलब्धिको श्रेय लिन तयार हुने पराजयमा जिम्मेवारी नलिने, योभन्दा अराजनीतिक कुरा अरू हुन सक्दैन । जबसम्म पार्टीको नेतृत्व आफूबाट भएका कमी–कमजोरी र लापरबाहीलाई स्वीकार गर्न तयार हुँदैनन्, पार्टी पराजय कमी–कमजोरीका विषयमा स्वतन्त्रपूर्वक आत्मसमीक्षा गर्न तत्पर रहँदैनन्, निर्वाचन पराजयका विषयमा यथार्थ समीक्षा हुनै सक्दैन । कांग्रेस जस्तो मुलुकको पुरानो र राष्ट्रियता र प्रजातन्त्रका लागि इतिहासमा गौरवशाली भूमिका निर्वाह गरेको दलको एउटा जिम्मेवार नेतृत्वले पराजयको विषयमा सामान्य नैतिक जिम्मेवारीसमेत लिँदैनन् भने त्यो नेतृत्वबाट पार्टीमा परिवर्तन र सुधारको कल्पना गर्न सकिँदैन ।

पार्टी नेतृत्व निर्वाचनमा पार्टी पराजय हुनुका सबै कारण वा दोष केवल वाम गठबन्धन र अन्तरघातलाई दिएर, आफ्नो अक्षमता, कमजोर पार्टी सञ्चालन, अव्यवस्थित निर्वाचन व्यवस्थापन लगायतलाई पुरै ढाकछोप गर्ने, कार्यसमितिका सदस्यले बैठकमा व्यक्त गरेको विचारलाई धैर्यपूर्वक सुनी त्यसको यथोचित जवाफ नदिने अप्रजातान्त्रिक राजनीतिक
चरित्र र व्यवहारले पार्टी सुधार र परिवर्तनको आशा राख्न सकिन्न । नेपाली कांग्रेस यसको विगतमा प्रजातन्त्रका लागि गरेको संघर्ष, यसले लिएरको राजनीतिक विचार र यसका उच्च छवि भएको नेताको कारणले नै जीवन्तसँंग बाँचेको पार्टी हो । एउटै गतिलो नेता भए परिवर्तन सम्भव हुन्छ भन्ने कुराको पछिल्लो उदाहरण, एउटा मोदीको उदयले भारतीयहरूको आत्मविश्वासलाई अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा उच्च बनायो । एउटा देङको नीति र नेतृत्वले चीन कहाँबाट कहाँ पुग्यो, सिंगापुर र मलेसियाको उदयमा ली क्वान र महाथिरको सबल नेतृत्वकै कारण थियो । नेपालले प्रगति गर्न नसक्नुको एउटा प्रमुख कारण उच्च नैतिक छवि र आँट भएको राष्ट्रप्रति समर्पित नेता नभएको कारण पनि हो । पतनको बाटोमा उन्मुख हुँदै गरेको कांग्रेसलाई बचाउन अहिले त्यस्तै एउटा गतिलो नेताको खाँचो छ । चिन्ताको कुरा, निकट भविष्यसम्म त्यो सम्भावना देखिएको छैन ।

केन्द्रीय कार्यसमितिले भदौभित्र महासमितिको बैठक डाक्ने निर्णय गरेको छ । निर्वाचन पराजयको समीक्षा गर्न केन्द्रीय कार्यसमिति पूर्णरूपमा असफल भएजस्तै ०४६ पछिका सबै महाधिवेशन र महासमिति बैठकमा सहभागिता जनाएको अनुभवका आधारमा अहिले गुटबन्दीमा विभक्त महासमिति सदस्यहरूको बैठकले यथार्थसंँग समीक्षा गर्दै पार्टीलाई गतिशील बनाउनेछ भनी आशा राख्न सकिने अवस्था छैन । विधानत: प्रत्येक वर्ष बस्नुपर्ने महासमिति बैठक २ वर्षमा एउटै नबसेको अवस्थामा बोलाइदिउन त भन्ने बाहेक महासमिति बैठकको औचित्य त्यति देखिँंदैन ।

सिद्धान्त, नीति र नेतृत्वको सामान्य फेरबदल वा टालटुले प्रवृत्तिले कांग्रेस कांग्रेसजस्तो हुने छैन । यसका लागि सिङ्गो कांग्रेसको पुन: निर्माणको आवश्यकता छ । कांग्रेसको सिद्धान्त, नीति र नेतृत्वको आधारमा पुनर्निर्माण गर्न महासमिति बैठकबाट सम्भव छैन । त्यसका लागि महाधिवेशन नै आवश्यक हुन्छ ।

पराजयको पीडाबाट छट्पटाएको लाचार कांग्रेसलाई पुरानो गौरवशाली पार्टी बनाउन विशेष महाधिवेशन वा शीघ्र १४ औं महाधिवेशन गर्नुको विकल्प देखिँदैन । तर यसका लागि पार्टी नेतृत्व र संस्थापन पक्षले बहुमतको दम्भ त्यागेर पार्टीको भविष्यप्रति गम्भीर भयो भनेमात्र सम्भव छ ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : जेष्ठ १, २०७५ ०७:४६
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

प्रश्न : कांग्रेस पराजयको समीक्षा 

लोकेश ढकाल

काठमाडौँ — प्रदेश एवम् संघीय तहको निर्वाचन सम्पन्न भएको झण्डै चार महिना पछि निर्वाचनमा लज्जास्पद पराजय भोगेको नेपाली कांग्रेसले पराजयका विषयमा समीक्षा गर्न आज केन्द्रीय कार्यसमितिको बैठक बाेलाएको छ ।

त्यसो त कांग्रेसले झण्डै एक वर्ष अगाडी सम्पन्न स्थानीय तहको निर्वाचन पराजयका सम्वन्धमा पनि कुनै समीक्षा गरेको छैन।

नेपाली कांग्रेसले ०७ सालको जनक्रान्ति देखि निरन्तर रूपमा देशको प्रजातान्त्रिक आन्दोलनको सफल नेतृत्व गर्दै आएको, त्यसरी नै पछिल्लो समयमा शान्ति प्रक्रियाको सफल नेतृत्व, गणतन्त्रको स्थापना, संविधानसभाबाट संविधान निर्माणको नेतृत्व, जारी संविधानलाई अस्वीकार गरी विद्रोह गरेर बसेको मधेश केन्द्रित दलहरूलाई सहमतिमा ल्याएर संविधानलाई स्वीकार गर्न लगाई स्थानीय, प्रदेश र संघीय निर्वाचनमा सहभागी गराउन खेलेको विशेष भूमिका र प्रजातन्त्रमा विश्वास नराख्ने कम्युनिष्ट शक्तिलाई पनि शान्ति र प्रजातन्त्रको मार्ग ल्याउन विशेष भूमिका खेलेको यथार्थ आम जनताको बीच छर्लङ्ग छ।

तर इतिहासमा यतिका गौरवशाली उपलब्धि हासिल गरेको पुरानो र लोकप्रिय पार्टीले संविधान जारी भए पछि सत्तामा नै बसेर चुनाव गराउँदा समेत तीनै तहको निर्वाचनमा लज्जास्पद पराजय भोग्नु पर्याे किन? आज बस्दै गरेको कांग्रेस केन्द्रीय कार्यसमितिले बामगठवन्धनका कारणले मात्र चुनाव हारियो भनेर हल्का ढङ्गले समीक्षा गरी व्यक्तिगत पूर्वाग्रहबाट माथि उठेर स्वतन्त्र र यथार्थपरक ढङ्गले मुद्धाको गहिराईमा पुगेर समीक्षा गर्ने आँट देखायो भने मात्र पार्टीमा केही सुधार हुने अपेक्षा राख्न सकिन्छ।

कार्यसमितिका पदाधिकारी एवम् सदस्यहरूले कार्यसमिति बैठकमा निर्वाचन पराजयको समीक्षा गर्न बस्दा नेतृत्व र आफ्ना कमजोरीलाई ढाकछोप गर्दै केवल एकअर्कामा दोषारोपण मात्र गर्न लाग्यौं र भए–गरेका गल्ती र कमजारोरी स्वीकार गरेर सच्चिन तयार भएनौं पार्टी सुधारको कल्पना नगरे हुन्छ, त्यस्तो आवस्थामा कांग्रेस विघटनको मार्ग तर्फ उन्मुख हुने छ। अहिलको कांग्रेसको अवस्था लगभग यस्तै छ।
अप्रत्यासित र नाटकीय ढङ्गले भएको वामगठवन्धनको कारणबाट निर्वाचनमा कांग्रेसले धक्का व्यहोर्नु पर्यो भन्नेमा सन्देह नै छैन, तर निर्वाचन पराजयको कारण बामगठवन्धन मात्र हो भनेर पार्टी र यसको नेतृत्वको कमजोरीलाई छोपेर समीक्षा गर्न बस्यौं भने मान्नुहोस् कांग्रेस अब सुध्रिदैन। कांग्रेसलाई पुननिर्माणको मार्गमा अग्रसर बनाउने कि पतनको बाटोमा धकेल्ने, मौजुदा केन्द्रिय कार्यसमितिको विवेक, सोच र आँट माथि निर्भर छ।

नेपाली कांग्रेस पराजयमा कुनै एउटा मात्र कारण वा पक्ष मात्र दोषी छैन। पार्टीको सैद्धान्तिक विचलन, कमजोर एवम् अदक्ष नेतृत्व, पार्टीका आदर्श छोडेर केवल सत्ता केन्द्रित हुने प्रवृत्ति, अराजकता, अनुशासनहीन कार्यकर्ता लगायत थुप्रै कारण छन्। यो सानो लेखमा कांग्रेस पराजयको समग्र समीक्षा सम्भव छैन। कार्यसमितिको वैठक वसिरहँदा कार्यसमितिलाई पार्टीलाई बचाउन व्यक्तिगत एवम् गुटगत स्वार्थ भन्दा माथि उठेर हिम्मतका साथ विवेकशील निर्णय गर्न अग्रसर होउन् भन्नु नै हो।

कांग्रेस इतिहास मै सबैभन्दा कमजोर बन्नु वा हालैको निर्वाचनमा सर्मनाक पराजय भोग्नुको प्रमुख कारण पार्टी स्थापनाकालीन सिद्धान्त र विचारबाट विचलित हुनु र वीपी कोइरालाको निधन पछि राष्ट्रियता र प्रजातन्त्रको मूल्य–मान्यता र आर्थिक कार्यक्रम माथि उहााको राजनीतिक अडान, विचार र चिन्तनलाई क्रमश परित्याग गर्दै जानु, पार्टी सरकारमा भएको बेला भ्रष्टाचार मौलाउनु र पार्टी नेता एवम् कार्यकर्ता पङ्तिलाई आर्थिक अनुशासन, आदर्श र सदाचारको मार्गमा हिडाउन नसक्नुको परिणाम पनि हो भन्नेमा सन्देह छैन।

यति हुँदाहुँदै पनि पछिल्लो संविधानसभा निर्वाचनसम्म कांग्रेसले सम्मानजनक सिट ल्याएर संसदको पहिलो दल भएको थियो र यो बीचमा कांग्रेसबाट के गल्ती भयो र पछिल्लो चुनावमा कांग्रेस आजको अवस्थामा आइपुग्यो? एमालेसंगको सहकार्यमा संविधान जारी भैसके पछि सुशील कोइरालाले प्रधानमन्त्री पदबाट राजिनामा दिए पछि एकप्रकारको राजनीतिक समझदारी र सिष्टाचारलाई भुलेर हार्ने चुनाव हो भन्ने जान्दाजान्दै सुशील कोइरालालाई प्रधानमन्त्री चुनावमा उतार्नु कांग्रेसको पतन र ओली उदयको प्रस्थान विन्दु थियो।

त्यसैगरी कांग्रेसले प्रचण्डसंग मिलेर ५ महिनासम्म भारतीय आर्थिक नाकाबन्दिलाई खेपेर चरम लोकप्रियमा पुगेका ओलीलाई असामयिक रूपमा प्रधानमन्त्रीबाट हटाउनु अर्को महान भुल थियो। केही महिना मात्र धैर्य गरेको भए ओली सरकार आफ्नै कारणले पतन निश्चित थियो।

पछिल्ला निर्वाचनहरूमा कांग्रेसको दुस्खदायी पराजयको मूल कारण नै इतिहास कै सबैभन्दा निकम्मा वर्तमान केन्द्रीय कार्यसमिति र यसको नेतृत्व हो भनेर भन्यौं भने अन्यथा हुँदैन। शेरबहादुर देउवा मात्र खराव बाँकि योग्य भन्यौ भने त्यो पनि सर्वथा गलत हुन्छ। प्रधानमन्त्री र पार्टी सभापतिका रूपमा देउवाको अयाेग्यता र कमजोरी त निर्वाचन पराजयमा प्रमुख कारण थियो नै, वर्तमान कार्यसमितिका अन्य जिम्मेवार पदाधिकारी र कार्यसमिति सदस्यहरू पनि लाचार देखिए। कार्यसमितिमा महाधिवेशनबाट निर्वाचित र मनोनित समेत झण्डै आधाको संख्यामा रहेका कथित युवाको उपस्थितिको प्रभावहीन थियो। अहिले सबै दोष जति देउवालाई मात्र दिएर आाफु चोखिने र पार्टीमा आफ्नो स्थान कसरी सुरक्षित गर्ने भन्ने सोचबाट ग्रस्त भएर विचार शुन्य ढङ्गबाट देउवाको आलोचना त चर्कोसंग गरिरहेका छन् तर यो दुई वर्षमा कार्यसमितिमा आफ्नो चााही के भूमिका रह्यो भन्न सक्ने हैसियतमा कोही छैनन्।

त्यत्रो उच्चराष्ट्रवादी अडान भएको वीपी कोइराला जस्तो महान नेताले नेतृत्व गरेको पार्टीले भारत सरकारले अन्तराष्ट्रिय कानूनको भावना विपरित ५ महिनासम्म कठोर नाकाबन्दी गरेर नेपाली जनतालाई चरम दुख दिंदा सत्तास्वार्थमा अल्झेको कमजोर नेतृत्वको कारण नेपाली कांग्रेसले त्यो नाकाबन्दीलाई नाकाबन्दीसम्म भन्न सकेन भने निर्वाचनमा अनि जनताले नेपाली कांग्रेसलाई दण्डित नगरेर कसलाई गर्छ?

प्रचण्डसंग गला जोडेर लामो समयसम्म सत्तामा बस्ने सपना देख्ने देउवाजीले राजनीतिक टुङ्गो नभएको प्रचण्डले कुन बेला जोरलात्तीले हान्छ भन्ने हेक्कै राखेनन्। ५ महिनाको भारतीय नाकाबन्दीलाई थेगेर लोकप्रियताको चरम उचाईमा पुगेका वेला प्रचण्डसंग मिलेर उनलाई सत्ता च्युत गर्दा त्यँही ओली भोली भारी पर्छन भनेर विश्लेषण नै गर्न सकेनन्। प्रचण्डलाई काठमाडौंका जनताले अस्वीकार गरे पछि चितवन जिल्लालाई आफ्नो राजनीति आधार थलो बनाउन कै लागि चतुर प्रचण्डले आफ्नी प्रिय पुत्रीलाई मेयर बनाउन हाम्रा नेता देउवाजीलाई निर्वाचन पछि पनि आलोपालो प्रधानमन्त्री पद शेयर गरौंला भन्ने लोभ देखाए, प्रचण्ड पुत्रीलाई चुनाव जिताइदिए। आदर्श र सिद्धान्त विपरित देश भरीका कांग्रेस कार्यकर्ता र आम प्रजातन्त्रवादीको शीर झुकाउने गरी यसो गरेको कांग्रेसलाई कति क्षति भयो? यसको भर्पाइ गर्ने सामथ्र्य न देउवाजीमा छ न कार्यसमितिमा।

आफ्नै प्रधानमन्त्रित्वमा सरकारमा सहभागी प्रचण्डको दलले विपक्षी बामगठवन्धन बनाउन विपक्षीसंग लगनगाँठो कसिसकेको सुइको नपाउने नेताले एउटा डीआईजीको बढुवामा सिङ्गो पार्टीलाई दाउमा थाप्छन्, ६४ जनाको मन्त्रिमण्डल बनाउने अलोकप्रिय काम गर्दछन्, व्यक्तिगत लहडमा प्रधानन्यायाधीशलाई व्यर्थसंग महाअभियोग लगाउने प्रयास गर्छन्, बाढी पीडितलाई राहत बाँड्न जाँदा सिंचाईमा भएको भ्रष्टाचार छानविन गर्न माग गर्दै दिएको ज्ञापनपत्र वाचन गर्छन्, बीबीसी साझा सवाल कार्यक्रम र न्युयोर्क स्थित कोलम्बिया विश्वविद्यालयको वल्र्ड लिडर फोरममा प्रधानमन्त्रीको गरिमालाई पर्वाह नगरी लज्जास्पद प्रस्तुति दिएर दुनियाा हासाउाछन् भने कांग्रेसको लागि आजको दिन अवश्यंभावी थियो।

६०–४० को लज्जास्पद भागवण्डा संस्कृतिको अन्त्य गर्छु भनेर पार्टी सभापतिको नेताले गुटगत राजनीतिलाई अन्त्य गर्नुको सट्टा मन्त्रिपरिषद् गठन, टिकट वितरण लगायतमा गुटगत आधारमा काम गरेर पार्टीलाई गुटहरूको महासंघको रूपमा परिणत गरेको कारणले पार्टी थप कमजोर बनेको विषयलाई भुल्न सकिंदैन।

विश्वव्यापी एवम् नेपाली कै कम्युनिष्ट आन्दोलनको चरित्र र व्यवहार विपरित पहिलो संविधानसभामा पार्टीले दुस्खद पराजय व्यहोरेको नैतिक जिम्मेवारी लिंदै एमालेका तत्कालिन महासचिव माधवकुमार नेपालले महासचिव पदबाट नै राजिनामा दिएको थिए। उनले आफ्नै पार्टीको संस्थापन पक्षबाट असहयोग भए पछि प्रधानमन्त्री पदबाट नै राजिनामा समेत दिएको थिए। पद नै त्याग गर्ने नैतिक साहस त कांग्रेस नेताको छैन, फेरी कसैले देउवाको राजिनामा मागेको पनि छैन, तर निर्वाचन भएको यतिका समय भैसक्दा पार्टी पराजयको नैतिक जिम्मेवारी लिने सामान्य न्युनतम नैतिक चरित्र र व्यवहार प्रदर्शन मात्र पनि हुन सक्दैन भने यो नेतृत्व र कार्यसमितिबाट आम कांग्रेसीजनले के अपेक्षा राख्ने?
निर्वाचनको समीक्षा गर्न बसेको कार्यसमितिको आजको वैठकले निर्वाचन पराजयको विषयमा निष्पक्ष भएर समीक्षा गर्दै पार्टी अगाडि बउाउने भन्दा एक आपसमा आरोप–प्रत्यारोप गदै ठोस निर्णय नगरी समाप्त हुने संभावना प्रवल छ।

विचार, सिद्धान्त र आदर्शको वाटोमा अुशासित मर्यादित ढङ्गले पार्टी चलाउन देश भरका निष्ठावान कार्यकर्ताले गुटको सदस्य भएर होइन, कांग्रेस भएर पार्टी पुनस्निर्माणको लागि आवाज दिन, दवाव सिर्जना गर्न थाले मात्र कांग्रेसको भविष्य प्रति आशावादी हुन सकिन्छ। अहिलेलाई पार्टी विधानलाई समयाकुल संशोधन एवम परिमार्जन गरेर जति सक्दो छिटो पार्टीको महासमितिको वैठक डाक्ने र लगतै शिघ्र महाधिवेशन बोलाउनुको अर्को विकल्प छैन। जागौं कांग्रेस, जागौं!

प्रकाशित : चैत्र ९, २०७४ १४:०७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT