कांग्रेसमा पदमोह

कांग्रेसलाई सबल बनाए मात्रै लोकतान्त्रिक पद्धतिको जगेर्नासँगै गणतन्त्रको संस्थागत विकासमा टेवा पुग्छ ।
सुदर्शन आचार्य

काठमाडौँ — गुट र परिवार व्यवस्थापनमा मात्रै लाग्ने पार्टी नेतृत्व पंक्तिका कारण कांग्रेस दिनानुदिन खुम्चिँदै गएको छ । मूलत: पार्टीमा मिलाएर लैजाने दायित्व सभापतिको हो । सभापतिले एकलौटी रूपमा उपसभापति, महामन्त्री, सह–महामन्त्री र प्रवक्ताको चयन गर्नुभयो ।

तर त्यसमा जनताद्वारा स्वीकृत अनुहारले स्थान नपाउँदा जनतामा नकारात्मक सन्देश गएको छ । यसबाट राजनीति आदर्शका खातिर हो कि केवल सत्ता प्राप्ति र गुट सञ्चालनका लागि भन्ने सवाल उठेको छ ।

भनिन्छ– आदर्श ठम्याउन र पक्रन निकै गाह्रो छ । त्यसको पालना त झनै कठिन छ । देउवाको राजनीतिक इतिहास कांग्रेसमा लामै छ । तर सत्ताका लागि आफ्नो राजनीतिक इतिहास नै दाउमा लगाएर पार्टीसमेत तोडेको दृष्टान्त छ । चुनाव दुई उद्देश्यले हुन्छन्– सत्ता र सिद्धान्तका लागि । पछिल्लो निर्वाचनले वाम गठबन्धनलाई सुविधाजनक बहुमतका साथ सत्तामा पुर्‍याइदियो ।

Yamaha

सिद्धान्तत: अबको सत्तारुढ दलको बाटो कस्तो हुन्छ, हेर्नै पर्नेछ । तर सत्तालाई सही राजमार्गमा डोर्‍याउन प्रतिपक्षको पनि महत्त्वपूर्ण भूमिका हुन्छ । प्रतिपक्ष आज नेतृत्वका कारण डगमगाउने खतरा छ । सिद्धान्तमा निष्ठापूर्वक अड्दामात्र जनसमर्थन प्राप्त हुने हो । नेतृत्वकै कारण कांग्रेसमा सिद्धान्त नै समाप्त हुने हो कि भन्ने संशय उत्पन्न भएको छ ।

लोकतान्त्रिक पद्धति चाहिएको कांग्रेसलाई हो । सम्भावित अधिनायकवादबाट मुलुकलाई जोगाउने दल कांग्रेस हो । तर कांग्रेसले कार्यकर्तालाई समेत परिचालन गर्नसकेको छैन । भारतमा गान्धी आफ्नो कालखण्डमा कार्यकर्तालाई दिने काम केही नहुँदा उनीहरूलाई जम्मा पारेर हरिकीर्तन गराउनुहुन्थ्यो । यहाँ भने सही ढंगले कार्यकर्तालाई परिचालन गर्न नसक्दा एकातिर पार्टीको लोकप्रियतामा ह्रास आउँदै गएको छ भने अर्कातिर कार्यकर्तामा स्वार्थले प्रश्रय पाउँदै गएको छ ।

पार्टीमा योगदान नदिएका परिवार र सत्य बोल्ने आँटै गर्न नसक्ने समूह पार्टी नेतृत्वको वरिपरि हावी हुँदा कांग्रेस क्षयीकरणको बाटोमा गएको हो । सभापति देउवाले आफू इतरकालाई पदाधिकारीमा मनोनित नगर्नुले पनि उहाँको अभिष्ट छर्लंग पार्छ । हालै सम्पन्न केन्द्रीय समिति बैठकमा नेतृत्वउपर नेताहरू तथ्यसहित आक्रामक रूपमा प्रस्तुत हुँदासमेत नेतृत्वमा सच्चिने चेत खुलेन ।

पञ्चायतमा झैं अहिले पनि कांग्रेसभित्र मेरो मूल्याङ्कन भएन भन्ने आवाज पर्याप्त सुनिन्छ । राजनीतिक जीवनचर्यामा लिन होइन, दिन जान्नुपर्छ । लिनकै लागि कांग्रेसको राजनीतिमा लागेकाहरूले पेसा छनोट नै गलत गरे । लिनका लागि धिरुभाइ अम्बानी वा विनोद चौधरीले झैं ठूलो लगानी गरेर कम्पनी खोल्नुपर्छ, नकि राजनीतिमा प्रवेश । तर दैनिक आर्थिक लाभ नआउँदा कांग्रेस नेतृत्वलाई विचलित बनाउँछ भन्नेहरूको कमी छैन, कांग्रेसमा । त्यो सत्य हो भने यसले आउँदा केही वर्ष कांग्रेसले क्षयीकरण नै बेहोर्नुपर्ने हुन्छ, किनकि विधि र विधान अनुसार अझै केही वर्ष कांग्रेसमा नेतृत्व परिवर्तनको सम्भावना छैन । नेतृत्वमा शीघ्र फल प्राप्तिको उत्कट अभिलाषा हुँदा ऊ आफैं र संस्थासमेत बर्बादीमा जान्छ ।

अग्रिम महाधिवेशनबाट नेतृत्व परिवर्तन गर्दै भोलिको कांग्रेस बदलिन्छ र बदल्नुपर्छ भन्ने सन्देश सुदूर भविष्य बोकेका नेताले दिन जरुरी छ । कृष्णप्रसाद सिटौलादेखि गगनकुमार थापासम्मको नेतृत्व पार्टी र मुलुकले हेर्न पाएको छैन । प्रकाशमान सिंहदेखि गुरुराज घिमिरे र प्रदीप पौडेलसम्मको आवश्यकता भोलिको कांग्रेस र मुलुकका लागि उत्तिकै छ । अब सिटौलादेखि सिंह र थापादेखि पौडेलसम्मले विगतको कमी–कमजोरीबाट सिक्दै नयाँ ढंगले पार्टी सञ्चालन गर्ने अठोटका साथ जुट्नुपर्छ ।

मध्यरातमा यशोधरा र शिशु पुत्रलाई बिछ्यौनामा छाडेर सिद्धि र मुक्तिको खोजीमा वनवास जाँदा सिद्धार्थसँगै को नै थिए र ? तर सिद्धि प्राप्तिपछि गौतम बुद्धसँग आज अनुयायी थुप्रै छन् । पार्टी वा मुलुक निर्माणका सन्दर्भमा नेता कहिलेकाहीं एक्लो हुनसक्छ । तर उच्च मनोबलका साथ अगाडि बढ्दा भोलिका मितिमा पछ्याउनेहरू थुप्रै हुनेछन् । यसका लागि पदमोह भने त्याग्न जरुरी छ । रामको वनवास वा सिद्धार्थको दरबार त्याग कुनै पथभ्रष्ट थिएन । पार्टीलाई कम्पनी र पदलाई कम्पनीको मालिक ठानेर जब कमाउने माध्यम बनाइन्छ, त्यो नै हो– पथभ्रष्ट, जुन आज कांग्रेसमा भइरहेछ । यसैबाट मुक्त गरेर लोकतान्त्रिक दललाई सबल बनाउनुपर्छ, अनिमात्रै लोकतान्त्रिक पद्धतिको जगेर्नासँगै गणतन्त्रको संस्थागत विकासमा टेवा पुग्छ ।

प्रकाशित : जेष्ठ ४, २०७५ ०७:४६
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

कोमिन्ताङकै बाटोमा कांग्रेस

कांग्रेसलाई हिजोकै संघर्षका गाथा गाउँदै ठिक्क छ । जनता हिजोको इतिहास हैन, भोलिको भविष्य निर्माणकर्ताको खोजीमा छन् ।
सुदर्शन आचार्य

काठमाडौँ — जनमतका माध्यमद्वारा पूर्ण बहुमतको सरकार निर्माणसँगै कांग्रेसलाई निकै पछाडि छाडेर वाम एकताको इतिहासले सम्भावित लामो वेगका साथ पाइला अगाडि बढाउँदैछ ।

राजनीतिले अचम्मैसँग कोल्टे फेरेको आजको अवस्थामा जनमत र विगतको समीक्षा गर्दै अघि बढ्नुपर्ने कांग्रेस भने पुरानै मनोविज्ञानको बन्दी भएर इतिहासले त्यागेको सानो तत्त्वमा रूपान्तरण हुँदैछ ।

जसका कारण विश्व इतिहास विपरीत नेपालमा जनताको मतबाटै शासन व्यवस्थामा वामपन्थीहरू स्थापित बन्न पुगेका छन् । कांग्रेसलाई भने हिजोकै संघर्षका गाथा गाउँदै ठिक्क छ । जनता हिजोको इतिहास हैन, भोलिको भविष्य निर्माणकर्ताको खोजीमा छन् । जनता अबको २०, ३०, ५० र सय वर्षपछिको नेपाल कस्तो हुने, कुन दल र कुन नेताको भिजनले कस्तो बनाइने त्यसको खोजीमा छन् । तर कांग्रेस नेतृत्व जनमत र इतिहासको समीक्षासँगै भविष्यका बारे गम्भीर बहस र रचनात्मक छलफल गर्न तयार देखिएको छैन । गुण र दोषका आधारमा सबल प्रतिपक्षको भूमिकामा देखा पर्नुपर्ने कांग्रेस पार्टीभित्रको सानो समूह लिएर उल्टै विचारको बहस गर्नेउपर पाखुरा सुर्कंदैछ ।

कांग्रेस निर्वाचन समीक्षासँगै भावी रणनीतिबारे छलफलको नाटक मञ्चन गर्दैछ । छलफलकै क्रममा विशेष महाधिवेशनको माग उठेको छ । महासमिति बैठक बोलाउँदा सोही बैठकको बहुमतले विशेष महाधिवेशनमा जाने निर्णय लिई पो हाल्ने हो कि भन्ने संशय पार्टी नेतृत्वलाई भएको देखिन्छ । नेतृत्वदायी पदमा रहँदा लगभग संसारका धेरै मान्छेले दृष्टि गुमाउँछन् । तर अपवाद पार्टी र लोकतन्त्रका खातिर पदत्यागको इतिहास कांग्रेसमै थियो । २०१५ सालको आमनिर्वाचन पूर्व चुनाव हाँक्न बीपी कोइरालाको आवश्यकता देखेका सुवर्ण शमशेरले २०१२ साल माघमा आफैं निर्वाचित भएको पार्टी सभापति पद २०१४ सालमा विशेष महाधिवेशनद्वारा त्यागेर बीपीलाई सुम्पिए । २०४६ को ऐतिहासिक जनआन्दोलनको नेतृत्व गर्न पुगेका सर्वोच्च कमाण्डर गणेशमान सिंहले प्रधानमन्त्री पदप्रतिको आशक्ति देखाएनन् र सन्तनेता कृष्णप्रसाद भट्टराईलाई उक्त पद सुम्पिए । तर आज पार्टी लट्टाइबाट चुँडिएको चङ्गा बन्दा पनि नेतृत्व छाड्न शेरबहादुर देउवा तयार छैनन् । सँगै दुनियाँ पुस्तकका ठेली कण्ठस्थ पार्ने प्रदीप गिरीहरू सभापति देउवालाई सल्लाहै दिंँदैनन् ? या उनीहरूको सल्लाह देउवाले ग्रहण गर्दैनन् ?

पार्टी नेतृत्वमा रहेका देउवा इतर दुइटा समूह कांग्रेसमा क्रियाशील छन् । नेताहरू रामचन्द्र पौडेल, कृष्णप्रसाद सिटौला, प्रकाशमान सिंह र अर्जुननरसिंह केसीको एउटा समूह र युवा नेताहरू गगनकुमार थापा, गुरुराज घिमिरे र प्रदीप पौडेलको अर्को समूह छ । पहिलो समूहभित्र देउवाको हातबाट पार्टी फिर्ता ल्याउँदा पुन: आफैंभित्र नेतृत्व कसले लिने भन्ने चालबाजी देखिन्छ । उक्त समूहले रसातलमा पुग्नलागेको पार्टीलाई जोगाउने अभियानलाई प्राथमिकता दिनुपथ्र्यो ।

तर चिन्ता आफ्नो स्थानको देखिन्छ । यो स्थितिको प्रत्यक्ष फाइदा पुग्ने देउवालाई नै हो । दोस्रो समूह जसमा युवा नेताहरू छन्, उनीहरूको चाहना देउवादेखि रामचन्द्र पौडेल हुँदै अर्जुननरसिंह केसीसम्मबाट अब पार्टी चल्दैन भन्ने छ । तर यी सबै नेताबाट नेतृत्व खोसेर आफ्नै हातमा ल्याउने तागत यो समूहले कम्तीमा आजका मितिमा राख्दैन । तसर्थ यी दुबै समूहबीच साझा एजेन्डासहित साझा सहमति खोज्न पर्ने आवश्यकता छ ।

व्यक्तिका कारण आज कांग्रेसको चौतर्फी बदनाम भइरेहको छ । आफैं सम्भ्रान्त परिवारको छोरा भएकाले धनी थिए, कांग्रेस सभापति सुवर्ण शमशेर । उनी बाहेक कांग्रेसका सुशील कोइरालासम्मका सभापतिको कुनै बन्द–व्यापार, उद्योगधन्दादेखि होटल, हाइड्रोसम्म कहीं पनि साझेदारी थिएन । तर आजका सभापतिबारे बजारमा हुने गरेका चर्चाको जवाफ फर्काउने र खण्डन गर्ने उच्च नैतिकता कांग्रेस कार्यकर्तासँग छैन । मुहानै धमिलो भएपछि कार्यकर्ताले पानी सफा छ भन्दा पनि कसले पत्याउने ? कांग्रेसजस्तो ‘मास बेस्ड’ पार्टीमा नेताको हरेक विषयमा जनताको चासो रहनु स्वाभाविक हो ।

प्रतिपक्ष कांग्रेस कमजोर हुँदा सत्तापक्षले बाटो बिराउँछ । सत्तापक्ष आवश्यकताभन्दा बढी बलियो र प्रतिपक्ष नाम मात्रको बन्नपुग्दा मुलुक स्वयं भयानक संकटको भुमरीमा पुग्छ । मुलुकको समृद्धि नत उग्र नाराबाट सम्भव छ, न प्रतिपक्षले जवाफदेहितापूर्ण कर्तव्य छोडेर नै । समृद्धिका लागि प्रतिपक्षबाट रचनात्मक सहयोगको जरुरी छ भने सत्तापक्षबाट कर्तव्यबोधको । पक्ष–प्रतिपक्ष दुबैले धरातल बिर्संदा मुलुक पुन: अन्तर्राष्ट्रिय शक्तिकेन्द्रको खेलमैदान हुनबाट रोक्न सक्ने क्षमता हामीमा रहन्न । यसको बोध सत्तापक्षसँगै मूलत: कांग्रेसका दोस्रो र तेस्रो पुस्तामा हुन जरुरी छ । किनकि पहिलो पुस्ता अर्थात् पार्टी नेतृत्व सुन्न, मान्न र कार्यान्वयन गर्न तयारै छैन ।

कमजोर प्रतिपक्ष हुँदा लोकतन्त्रको भविष्यसम्ममै टड्कारो रूपमा प्रश्न उठ्न सक्छ । तसर्थ सभापति शेरबहादुर देउवालाई अभिभावकीय भूमिकामा सीमित पारेर कांग्रेसले सामूहिक भावनामा चल्ने नयाँ नेतृत्व चयन गर्दै पार्टी रूपान्तरण गर्न जरुरी छ । अन्यथा यथास्थितिमै चलाउन खोज्दा २० औं वर्ष चीनमा शासन गरेको कोमिन्ताङकै हालतमा जानबाट कांग्रेसलाई कसैले रोक्न सक्दैन ।

sacharya.pcn@gmail.com

प्रकाशित : वैशाख ६, २०७५ ०८:१६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT