प्लास्टिकमुक्त सहर कहिले ?

मधु राई

काठमाडौँ — ‘प्लाष्टिक प्रदूषण निर्मूल पारौं, पुन: प्रयोग गर्न नसके बहिष्कार गरौं ।’ यस नारासहित अन्यत्रझैं विराटनगर महानगरपालिकाको अगुवाइमा साताव्यापी कार्यक्रम भयो । दिवसको पहिलो दिन वायु प्रदूषण न्यूनीकरण गर्न आयोजकहरूले विभिन्न मन्त्रालय तथा कार्यालय प्रमुखहरूलाई बीसवटा साइकिल प्रदान गरे भने प्लाष्टिकको झोलाको साटो कपडाको झोला प्रयोग गरुन् भनेर कार्यक्रमका सहभागीहरूलाई ३ सयजति कपडाका झोला पनि वितरण गरियो ।

दोस्रो दिन विभिन्न सामुदायिक र निजी विद्यालयका शिक्षकहरूबीच फोहोर–मैला व्यवस्थापन सम्बन्धी छलफल भए । यसै सन्दर्भमा १९ वडामा १९ दिने विशेष सरसफाइ गरियो, जुन यही असार ९ गते सकियो ।

यस वर्ष गरिएका कार्यक्रमले साँच्चै नै हाम्रो स्वास्थ्यमा प्रत्यक्ष र परोक्ष असर पार्ने प्लाष्टिक बहिष्कार गर्न हामीलाई झक्झकाएको छ । विभिन्न अनुसन्धानले प्लाष्टिकको प्रयोगले मानव जनजीवनमात्र हैन, सम्पूर्ण प्राणी जगत र जलजमिनलाई नकारात्मक प्रभाव पार्दै आएको जनसमक्ष आएको छ । एक अध्ययन अनुसार काठमाडौं महानगरपालिकामा मात्र दैनिक ४७ लाख ४८ लाख प्लाष्टिकका झोला प्रयोग हुन्छ ।

Yamaha

अरू साना–ठूला सहरमा अध्ययन हुन बाँकी नै छ । विडम्बना, यति ठूला परिमाणमा राजधानीबासीले प्लाष्टिकको झोला प्रयोग गरिरहे पनि सम्बन्धित निकायले यसको विकल्प खोज्ने प्रयास गरेको देखिँंदैन । केही वर्षअघि काठमाडौं महानगरपालिकाले प्लाष्टिकको झोलामा प्रतिबन्ध लगाए पनि नियमन निकायको फितलो अनुगमनका कारण आज प्लाष्टिकजन्य फोहोर व्यवस्थापन चुनौती बनेको छ ।

छिमेकी मुलुक भारतको दार्जिलिङमा स्थानीय सरकारले आठ वर्षअघि नै उक्त सहरलाई प्लाष्टिकमुक्त बनाउन विकल्पमा कपडाको झोला प्रयोग गर्न सहरबासीलाई प्रोत्साहित गर्‍यो । परिणाम, आज दार्जिलिङ प्लाष्टिकमुक्त सहर बनेको दशक पुग्न लाग्यो । भारतको सिक्किम राज्य धेरै वर्षअघि प्लाष्टिकमुक्त राज्य बनेको सर्वविदितै छ ।

छिमेकी मुलुकका राज्य र सहरहरू प्लाष्टिकमुक्त भइरहँदा हामीकहाँ फोहोर व्यवस्थापनको समस्यै प्रमुख चुनौती बनेकाले प्लाष्टिकमुक्त सहर बनाउन झनै चुनौती बनेको छ । विडम्बना भन्नुपर्छ, महानगर, उपमहानगर लगायत नगरपालिका तथा गाउँपालिकाहरूमा वातावरण विभाग भए पनि त्यहाँ फोहोर विज्ञ जनशक्ति नभएका कारण स्थानीय तहहरू फोहोर व्यवस्थापनका लागि निजी कम्पनीको भर पर्दै आएका छन् । तर निजी कम्पनीहरूमा पनि विज्ञ नहुँदा आज फोहोरको दिगो र वैज्ञानिक व्यवस्थापन हुनसकेको छैन । अधिकांश निजी कम्पनी ‘जति फोहोर त्यति मोहर’को मानसिकताभन्दा माथि उठ्नसकेका छैनन् । फोहोरका मात्रा घटाउने उपाय अवलम्बन गर्दा कतै मोहर नै घट्ने हुन् कि भन्ने त्रास निजी कम्पनीहरूमा देखिन्छ ।

तर धनकुटा, इलाम र हेटौंडाजस्ता नगरपालिकाहरू निजी कम्पनीहरूको भर नपरी आफ्नै स्रोत र साधन परिचालन गरी यी नगरपालिकाहरूले क्रमश: पहिलो, दोस्रो र तेस्रो उत्कृष्ट र सफा नगरपालिकाको पुरस्कारसमेत पाइसकेका छन् । भलै ती नगरपालिकाले पनि प्लाष्टिकजन्य फोहोरको दिगो र वैज्ञानिक व्यवस्थापन गर्न भने सकेका छैनन् । तथापि धनकुटा नगरपालिकाले भने काम नलाग्ने फोहोर थुपार्ने ठाउँमा आकर्षक फूलबारी बनाउँदै आएको छ भने प्लाष्टिकजन्य फोहोर र प्लाष्टिकका बोतलहरू कवाडीलाई बेच्दै आएको छ ।

स्थानीय तहले विकास निर्माणका काममा खर्च गर्नुपर्ने रकमको ठूलो हिस्सा फोहोर व्यवस्थापनका लागि खर्च गर्नुपरेको छ । फोहोर व्यवस्थापन गर्ने कम्पनीहरूले पुरातन शैली ‘बढार्ने, थुपार्ने र ओसार्ने’लाई परिमार्जन गरी आधुनिक प्रविधि अपनाउनसकेका छैनन् । यस्तो विषम परिस्थितिमा प्लाष्टिक न्यूनीकरण वा बहिष्कार गर्ने उपायहरू भए पनि यसलाई कार्यान्वयन गर्न सरकारी र निजी कम्पनीहरू चुकेको देखिन्छ ।

स्थानीय निकायहरूले पनि निजी कम्पनीहरूलाई फोहोरको वर्गीकरण गरी यसको मात्रा घटाउने उपायहरू अवलम्बन गर्न सुझाएको देखिंँदैन । विकसित मुलुकमा फोहोर व्यवस्थापन गर्नुअघि फोहोरको प्रकृति हेरी वर्गीकरण गरिन्छ । हामीकहाँ फोहोरजन्य प्लाष्टिकलाई पुन: प्रयोग वा पुन: चक्रण गर्न नसके पनि धनकुटा नगरपालिकाले जस्तै कवाडीलाई बेचेर मोहर कमाउन सकिने विभिन्न उपायहरू अवलम्बन गर्न जरुरी छ । कुनै एउटा निकाय वा मन्त्रालयको एकल प्रयासले प्लाष्टिक न्यूनीकरण वा बहिष्कार गर्न असम्भव भएकोले विद्यालय, गैरसरकारी संघ–संस्थासँग सहकार्य र समन्वय गर्न जरुरी छ ।

प्रकाशित : असार १८, २०७५ ०७:५२
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

पोर्चुगलमा कांग्रेसको यूरोपस्तरीय भेला हुने

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — यूरोपमा कांग्रेसका भातृसंगठनकारुपमा क्रियाशील जनसम्पर्क समितिको यूरोपस्तरीय भेला हुने भएको छ ।

आगामी जुलाई २१ मा पोर्चुगलको राजधानी लिस्वनमा पार्टी उपसभापति विमलेन्द्र निधिको प्रमुख आतिथ्यतामा भेला हुन लागेको हो। कार्यक्रममा यूरोपमास्थित अन्य राष्ट्रिय समिति तथा सदस्यहरुको उपस्थिति रहने यूरोप समितिका महामन्त्री गंगा गौतमले जानकारी दिए।

भेलामा कांग्रेसको पछिल्लो अवस्थाबारे गम्भीर छलफल हुने छ भने पार्टीले लिनुपर्ने कार्यदिशा तथा प्रवासमा पार्टी संगठन सुधारका विषयमा सुझाव र सहयोग संकलन गरिने गौतमले बताए। निधिकै उपस्थितिमा नर्वे र स्पेनमा प्रशिक्षण तथा भेला आयोजना गरिएको छ।

प्रकाशित : असार १८, २०७५ ०७:४५
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT