महिला विश्वकप फुटबल

हरेक चार वर्षमा महिला विश्वकप फुटबल हुन्छ, चर्चा हुँदैन । अर्काे वर्ष क्यानडामा हुँदै छ, त्यतिबेला पनि हेर्नुहोला, त्यसको चर्चा हुनेछैन ।
रेखा शाह

काठमाडौँ — विश्वकप फुटबलको प्रभाव जताततै छ । जुनसुकै मुलुकका जुनसुकै सहरका मानिसमा यसको असर छ । आकर्षण छ । हेर्ने र आनन्द लिने क्रम छ । धर्म, वर्ग, राज्य र रङलाई भुलेर सबै देशका मानिस फुटबलको मोह र नशामा छन् । सबै उमेरका मानिसलाई फुटबलको मजाले तानेको छ ।

पत्रिकाका समाचार, विज्ञापन, बहस, पक्ष/विपक्षको चर्चाले कोही पनि विमुख नभएझैं लाग्छ । खेल खेल्ने खेलाडीको प्रशंसामा मात्रै होइन, राज्यको झन्डा र खेलाडीको नाम अंकित टि–सर्ट धारण गरी फुटबलप्रतिको नजानिँदो मोह प्रदर्शन सहर–सहरमा भइरहेको छ ।

सायद फाइनल खेलको नतिजा घोषणापछि पनि विश्वकप फुटबलको बहस रोकिन केही हप्ता कुर्नुपर्नेछ । फुटबल खेलसँगै मानव मनमा उमङ्ग ल्याउने विभिन्न प्रयास भएका छन् । बाजी थाप्ने, नशामा उन्मत्त हुने र अनावश्यक हल्ला र बहस चर्काएर समाजमा विकृति र कुसंस्कृति ल्याउन खोज्ने पनि प्रशस्त छन् । जोसमा होस गुमाई मानव अस्तित्व बिर्सेर हिंडेका युवाशक्ति सहरका गल्ली, चोक जताततै भेटिन्छन् ।

Yamaha

सभ्यता र प्रजातन्त्रको जननी ठान्ने विकसित देशहरूमा पनि फुटबलको मज्जाका नाममा
विसङ्गति र विकृति भित्रिएको तथ्यले स्पष्ट पार्छ । विश्वकप आयोजनाले धनी र सामथ्र्यवान् राज्यले आफ्नो व्यापारिक प्रभाव बढाएर नाफा आर्जन गर्ने महत्त्वपूर्ण अवसर बन्दै छ ।

मानव समाजमा अत्यन्तै प्यारो, प्रभावशाली र आकर्षणको केन्द्र बनेका पुरुषहरूको फुटबल प्रतियोगिताले जताततै प्रभाव र दबाब छोड्दा महिला सहभागी फुटबलको चर्चा किन हुँदैन ? १९९१ नोभेम्बर १९ मा चीनबाट आरम्भ भएको महिला विश्वकप फुटबलमा २६ वर्षअघि अमेरिकी महिला फुटबल खेलाडीहरूले प्रथम भई विश्वकपको ट्रफी उचालेका थिए ।

१९९५ मा नर्वे, १९९९ मा अमेरिका, २००३ र २००७ मा जर्मनी, २०११ मा जापानले महिला विश्वकपको सिल्ड चुम्ने अवसर पाएको थियो । २०१५ मा क्यानडामा आयोजित महिला विश्वकप फुटबलमा अमेरिका र जापानबीचको फाइनल खेलमा अमेरिकाले प्रथम भई विश्वकपको उपाधि प्राप्त गर्‍यो । तर यसरी विभिन्न मितिमा विभिन्न देशमा आयोजना गरिएका महिला फुटबल प्रतियोगिताको प्रभाव किन पर्दैन समाज र सहरमा ? पुरुष सहभागी भएको विश्वकप फुटबल खेलमा शोभा बढाउन महिला आवश्यक पर्ने, बियरको मातमा मातिएका पुरुषलाई महिलाको अँगालो जरुरी छ, आफ्नो इच्छा/तिर्खा पूरा गरी सन्तुष्ट बनेर मैदानमा उभिँदै दुनियाँका घरघरका टेलिभिजन, रेडियो र पत्रपत्रिकामा फोटो देखाउन दम्भ र घमन्ड प्रदर्शन गर्ने प्रशिक्षक र खेलाडीका अन्तर्वार्ता आउँछन् । उनीहरूका जीवनवृत्त छापन्छिन् ।

पुरुष खेलाडीका नाम र नम्बर अंकित टि–सर्टको व्यापार अत्यधिक गराइन्छ । पुरुष मात्र फुटबलका लागि वरदान प्राप्त प्राणीझैं ठानेर विश्वबजारमा प्रचार गरिन्छ । उनीहरूको प्रशंसा र सम्मानमा विभिन्न अवसर खडा गरिन्छ तर महिला फुटबलको महिमा किन हुँदैन ? खेलमैदानमा उत्रिएर रोमाञ्चक फुटबल खेल प्रदर्शन गरेका विश्वकप विजेता महिलाहरूबारे सञ्चारजगत किन चुप ? नारी शक्तिको महिमा फुटबलमा पनि छ भन्ने कुरामा प्रायोजकहरूको ध्यान किन त्यति जान सक्दैन ? पुरुष विश्वकपको चर्चा महिनौंदेखि गर्न नथाक्ने सञ्चारगृह महिला विश्वकपको समाचार बनाउन थोरै श्रम किन गर्छ ? कुरा स्पष्ट छ ।

शक्तिशाली ठानिएका देश र समाजले त नारी अधिकारको कटौती गरेको तथ्यले प्रमाणित गर्छ भने हाम्रोजस्तो देशका पुरुषमा नारीप्रतिको दृष्टिकोणमा कसरी परिवर्तन सम्भव छ ? संसारभर अत्यन्तै छिटो प्रभाव छोड्ने फुटबलजस्तो खेलमा महिलाको उपस्थिति सौन्दर्य, यौन र सहयोगी पात्रका रूपमा लिने प्रणालीले नारी महिमा र क्षमताको अवमूल्यन गरेको छ । विजेताको घोषणा भएका खेलाडीहरूलाई सम्मान र पुरस्कार दिँदा पनि सायद पुरुषहरू अगाडि उभिन्छन् र महिलाहरूलाई किस्ती बोकेर पछाडि उभिने पात्रका रूपमा मात्र चित्रित गरिन्छ होला । के पुरुषको खेलौना र पछाडि उभिने सहयोगीपात्र मात्र हुन् महिला?

विश्वमा समय–समयमा नारी प्रतिभा र क्षमताका लागि विश्व सुन्दरी प्रतियोगिताजस्ता कार्यक्रम हुँदै आएका छन् । तर नारीलाई सौन्दर्यसित मात्र तुलना गर्नु के अन्याय होइन ? नारीको क्षमता भनेको पुरुषको मन, आँखा र शारीरिक सम्पर्कमा मात्र मापन हुने हो र ? नारीको खुट्टाले गोलको वर्षा गराएको सुन्दर दृश्य पुरुषको आँखामा नअट्ने हो र ? विपक्षी नारीलाई छलेर अनि दुनियाँभरका मानिसमा नारीको जादुगरी शैली प्रस्तुत गरेर पुरुष मनहरू रमाउन र आनन्दित हुन नसक्ने के कारण होला ? पुरुषको चामत्कारिक फुटबल खेल हेर्न खाजा, खाना, रसपान र ओछ्यानसमेत मिलाइदिनुपर्ने नारीले आफ्नै वर्गको खेल हेर्ने अवसरमा किन कन्जुस्याइँ गर्छ यो जगत् ?

पुरुषशासित विश्वजगत नारीको प्रतिभा, प्रगति, अवसर र अधिकारमा जानेर पनि बोल्न चाहँदैनन् । नारी शक्तिको संरक्षण, सफलता र मूल्याङ्कनमा चासो दिनै चाहन्न वर्तमान समय । अधिकार र कर्तव्यको कुरामा कर्तव्यच्युत व्यवहार मानवजगतमा पुरुषवादी सोचाइले गरेको छ ।

रोनाल्डो, मेसीजस्ता चर्चित खेलाडी जन्माउने नारी हुन्छिन् भने तिनैको नामको सट्टामा नारी खेलाडीको चर्चा अति नै कम किन ? नारी फुटबलको इतिहास किन यति छोटो ? एउटी अपरिहार्य शक्तिकी विराट रूप धारण गरेकी नारीको अपमान र तिरस्कारबाट अर्को शक्तिको पनि ह्रास निश्चित हुन्छ भन्ने बुझ्दै फुटबलसँग सम्बन्धित राष्ट्रिय/अन्तर्राष्ट्रिय निकाय र संघ/संस्थाले महिला विश्वकप फुटबलको महिमा र आकर्षण बढाउने दीर्घकालीन योजना र रणनीति ल्याउनु आवश्यक छ ।

लैंगिक दृष्टिले केही असमानता होलान् तर धर्ती त दुवैको साझा हो । घाम, पानी, वायु पनि दुवैको हो । एउटाको प्रगतिमा अर्कोले सहयोग, विश्वास र समपर्ण देखाउन सक्दा मात्र समग्र मानव जातिको भलाइ निश्चित हुन्छ । अवसरले मात्र मानिसको क्षमताको मूल्याङ्कन गर्ने हुनाले लैंगिक विभेदको अन्त्य गर्दै नारी शक्तिको प्रभावलाई विश्व समुदायले एकपटक बुझ्न सक्ने वातावरण बनाऔं । जसरी पुरुषको फुटबल खेलमा नारीले साथ, हौसला र उत्साह थपेकी छन्, त्यसैगरी महिला विश्वकप फुटबलका लागि पनि पुरुषवर्गले आआफ्ना क्षेत्र र स्थानबाट भूमिका खेलौं ।

एकाङ्गी प्रचारको बाटो छाडेर दुवै जातको खेलको प्रचार र प्रतिभा विकासमा आजको समयलाई सदुपयोग गरौं । यसो गर्नु न्यायपूर्ण पद्धतिको थालनी हो । सभ्यताको थालनी गर्दै युग–युगसम्म मानवअस्तित्वको आधार एवम् सिर्जना र सभ्यताकी मुहान बनेकी नारी शक्तिप्रतिको सम्मान पनि हो । सन् २०१८ को विश्वकपको प्रचार–प्रसार, तयारी र समापन अकल्पनीय रूपबाट भयो । त्यस्तै गरी सन् २०१९ को महिला विश्वकप फुटबल प्रतियोगिता पनि नारी शक्तिको सम्मानसहितको प्रतिभा प्रदर्शन गर्ने खेल बन्न सकोस् । नारी अवसर र सशक्तीकरणको एउटा नवीन इतिहास तयार हुन सकोस् । विभेद नहोस् विश्वकप फुटबलमा ।

शाह लोकगायिका हुन्।

Esewa Pasal

प्रकाशित : श्रावण १, २०७५ ०७:५८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

नक्कली अंशबण्डा गरी जग्गा बिक्री

‘उर्वर भूमि बचाउने हो भने अंशबण्डाका नाममा हुने खण्डीकरणलाई रोक्न जरुरी भइसक्यो’
मोहन बुढाऐर

धनगढी — सरकारले रोके पनि कारोबारीले चोर बाटोबाट धमाधम जग्गा प्लटिङ गरिरहेका छन् । उनीहरूले अंशबण्डाको नाममा जग्गा बिक्री गर्ने चोर बाटो समातेका हुन् । सरकारले अंशबण्डा र अति आवश्यकतामा मात्रै वर्षमा एकपटक एक कित्तासम्म खण्डीकरण गर्न सकिने नीति ल्याएपछि अंशबण्डा गर्न लगाएर प्लटिङ गराउन थालिएको छ ।

कैलाली, धनगढीको गेटामा प्लटिङ गरिएको जग्गा । तस्बिर : मोहन

‘दैनिक ३०/४० वटा कित्ताकाट भइरहेका छन्,’ जिल्ला नापी कार्यालयका प्रमुख दयानन्द जोशीले भने, ‘अंशियारको नाममा कित्ताकाट गरी जग्गाको खण्डीकरण भइरहेको छ ।’ उनका अनुसार एक बिघा जग्गा दस/दस धुरको घडेरी बनाएर ४० कित्तासम्म खण्डीकरण भएको छ ।

कैलालीमा आर्थिक वर्ष ०७४/७५ मा ३ हजार ९ सय २ जनाले अंशबण्डा प्रयोजनका लागि जग्गा कित्ताकाट गरेको भेटिएको छ । ‘एउटा ठूलो परिवार संगोलमा बसेको देखाउँदै अघिल्लो पुस्ताको नाममा रहेको जग्गा अंशबण्डा गरेका छन्,’ उनले भने, ‘खण्डीकरण भएको उक्त जग्गा दलालले पछि बिक्री गर्दै लैजान्छन् ।’

बढदो सहरीकरणका कारण पनि घरघडेरीका लागि प्लटिङ गरी धान र अन्य अन्नबाली फल्ने खेतमा ठूला घर निर्माणको क्रम बढेको छ । जग्गा व्यवसायी र दलालले जग्गा खरिद गरी प्लटिङ गरेर राखेका छन् । अत्यधिक मूल्य पाएका बेला बिक्री गर्ने उद्देश्यले त्यस्तो जग्गा बाँझै छाडिएको छ ।

राज्य पुन:संरचनामा साबिकका गाविस गाभिएर नयाँ बनेका नगरपालिका क्षेत्रभित्र प्लटिङ बढेको छ । धनगढीलाई प्रदेश ७ को अस्थायी राजधानी तोकिएपछि उपमहानगरपालिकाभित्र घरजग्गा कारोबारमा अस्वाभाविक वृद्धि भएको देखिन्छ ।

‘उर्वर भूमि बचाउने हो भने अंशबण्डाका नाममा हुने खण्डीकरणलाई रोक्न जरुरी भइसक्यो,’ नापी प्रमुख जोशीले भने, ‘नसक्ने हो भने केही वर्षमै कैलालीको उर्वर भूमि कंक्रिटमा परिणत हुन्छ ।’

उनी अंशबण्डा गराएर आफ्नो जग्गा किनमेल गराउँदा समाजमा कलहसमेत बढ्न सक्नेतर्फ संकेत गर्छन् । ‘अंशबण्डा गर्नु भनेको वैधानिक रूपमा परिवार विभाजन हुनु हो । अहिले अंशबण्डाको नाममा कमाउने खेत प्लटिङमा बेच्ने सल्लाह गर्छन्, पछि परिवार साँच्चिकै फुट्यो भने कसरी अंश पाउने ? कागजमा पहिल्यै अंश लिएर बेचेको देखिनेछ,’ उनले भने ।

कैलालीमा बसाइँसराइ र जनसंख्या वृद्धिदर उच्च छ । धनगढी उपमहानगरपालिकाको योजना शाखा इन्जिनियर द्विजराज भट्टका अनुसार जिल्लाको वार्षिक जनसंख्या वृद्धिदर ३ दशमलव ९ प्रतिशत छ । बसाइँसराइको दर पनि यही हाराहारीमै छ । उनले धनगढी उपमहानगरपालिकामा वार्षिक १ हजारभन्दा बढी पक्की घर निर्माण भइरहेको जानकारी दिए ।

रियल इस्टेट कारोबारी प्रभात चौधरीका अनुसार पछिल्लो समयमा जिल्लाको सबैभन्दा धेरै प्लटिङ भइरहेका नगरपालिकामा धनगढी, गोदावरी, सुख्खड, लम्की–चुहा र टीकापुर नगरपालिका हुन् । जिल्लाको सबैभन्दा कान्छो भजनी र गौरीगंगामा नगरपालिका पनि धमाधम प्लटिङ भइरहेको छ ।

गाउँमा पनि प्लटिङ
रियल इस्टेट कारोबारी प्रभात चौधरीका अनुसार कैलालीको धनगढी, अत्तरिया र टीकापुरबाहेक अन्य नगरपालिकाका ९५ प्रतिशत जमिनमा अहिले पनि खेती गरिन्छ । धनगढी उपमहानगरमा गाभिएको साबिकको उर्मा र फूलबारी क्षेत्रमा अहिले जग्गा प्लटिङ बढेको छ ।

एउटा नगरपालिकामा एकै वर्षमा १० बिघासम्म खेत घरघडेरीमा बिक्री भइरहेको नगरपालिकाकै तथ्यांकले देखाउँछ । ‘नगरपालिकाभित्र घरजग्गा किन्नेहरूको आकर्षण बढी छ,’ चौधरीले भने, ‘त्यसैले नगरपालिकाभित्र प्लटिङ बढिरहेको हो ।’

कैलालीमा १३ स्थानीय तहमध्ये ७ नगरपालिका र ६ गाउँपालिका छन् । पहाडी क्षेत्रमा पर्ने चुरे, मोहन्याल गाउँपालिकाबाहेक कैलारी, जानकी, बर्दगोरिया गाउँपालिकाको सदरमुकाम क्षेत्रका खेतमा समेत प्लटिङ सुरु भइसकेको चौधरीले बताए ।

‘अस्थायी राजधानी कायम भएपछि अरू ठाउँको तुलनामा धनगढीको आकर्षण बढ्यो,’ अर्का घरजग्गा कारोबारी गणेश शाहले भने, ‘पछिल्लो समयमा धनगढी उपमहानगरपालिकाभित्र घरजग्गाको कारोबारमा ५० प्रतिशतले वृद्धि भएको छ ।’ उनले प्रदेशको स्थायी राजधानी अत्तरिया रहने हल्लाले त्यो क्षेत्रमा पनि प्लटिङ बढिरहेको बताए ।

उनी सरकारले प्लटिङलाई फुकुवा गर्नुपर्ने तर्क राख्छन् । ‘घरजग्गा कारोबारीले फरक तरिका अपनाएर भए पनि कारोबार प्रभावित हुन दिएका छैनन्,’ उनले भने, ‘हिजोका दिनमा जति कारोबार हुन्थ्यो, अहिले पनि त्यति नै गरिरहेका छन् । तर यसको असर सर्वसाधारण र सरकारलाई परेको छ ।’

नापी कार्यालयका प्रमुख जोशीले राजस्व आम्दानीमा भने प्लटिङ रोकेर राज्यलाई घाटा होइन, फाइदा भइरहेको बताए । ‘एउटा कित्ताबाट दुईपटक राजस्व उठ्छ,’ उनले भने, ‘एकपटक अंशबण्डा गर्दा र अर्काेपटक त्यही कित्तालाई बिक्री गर्दा राजस्व दुईपटक उठ्ने गरेको हो ।’

कैलाली जिल्लामा प्रत्यक्ष/अप्रत्यक्ष ५ सयभन्दा बढी घरजग्गा कारोबारी छन् । घरजग्गा कारोबारलाई आफ्नो मुख्य पेसा बनाउनेको संख्या भने ३ दर्जन जति मात्रै रहेको शाहले बताए । उनका अनुसार धनगढी, अत्तरिया, टीकापुर, सुख्खड र लम्की चुहा नगर क्षेत्रमा रियल इस्टेट कारोबारीको संख्या बढिरहेको छ ।

६० प्रतिशत घरजग्गा कारोबारी अत्तरिया र धनगढीमै छन् । भारत र तेस्रो मुलुकबाट धन कमाएर आएका व्यक्तिहरूले बालबालिकालाई राम्रो शिक्षा र स्वास्थ्य सुविधा दिन तराईमा घरघडेरीसम्म खरिद गर्ने चलन बढेकाले घरजग्गा कारोबार फस्टाएको छ । स्थानीय तहको निर्वाचनपछि त्यसमा अझै तीव्रता आएको छ ।

धनगढी उपमहानगरपालिकाको योजनामा तीन घेरामा रहेको रिङरोड, हुलाकी सडक र मुख्य सडक मार्ग क्षेत्रमा ५० प्रतिशतले जग्गाको मूल्यवृद्धि भएको छ । रिङरोड बाहिरको २० फिटे सडक मार्गमा पनि प्लटिङ बढेको छ । उपमहानगरमा कार्यरत इन्जिनियर द्विजराज भट्टले स्थानीय सरकार सञ्चालन कार्यविधिले गएको आर्थिक वर्षसम्म गुरुयोजनाविपरीतका प्लटिङमा रोक लगाएको बताए ।

सिँचाइ क्षेत्रमै समस्या
राष्ट्रिय गौरवको रानी जमरा कुलो सिँचाइ आयोजनाबाट सिँचाइ सुविधा पुगेका खेतसमेत घडेरीमा बिक्री भइरहेका छन् । स्थानीय अगुवा दिनेश भण्डारीले कैलालीको उर्वर भूमिको खण्डीकरण नरोकिए भविष्यमा प्रदेश ७ मा खाद्य संकट सिर्जना हुने बताए ।

‘कैलाली र कञ्चनपुर प्रदेश ७ को प्रमुुख अन्नभण्डार हुन्,’ उनले भने, ‘यहाँ खण्डीकरण बढ्दो छ । यसलाई रोक्न जरुरी छ ।’ उनले जथाभावी भइरहेको प्लटिङले भोलिका दिनमा स्थानीय तहलाई नै टाउको दुखाइ हुने बताए ।

प्रकाशित : श्रावण १, २०७५ ०७:४८
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT