केसी, गान्धी र मार्क्स

समय रेखा
समयले गान्धी सदृश अभियन्ताको जीवनमाथि लामै टिक्टिक् गर्‍यो । यस्ता सरल समाजवादी माग राखेर, पहिले भएकै सम्झौतामा बस भनेर माग गर्ने यी मानिसको वरिपरि उठेको तरङ्गले अब एउटा अर्को चेतना जन्माउन लागेको म देख्छु ।
अभि सुवेदी

काठमाडौँ — डाक्टर गोविन्द केसी मेडिकल शिक्षा सुधारको माग गर्दै पन्ध्रौंपटक अनशन बसेको सत्ताइसौं दिनमा यो आलेख लेख्न बसेको क्षणजस्तो असहज, चिन्ताले आक्रान्त र अनिश्चित मेरो जीवनमा कहिल्यै अनुभव भएन ।

नेपालका लोकतान्त्रिक सरकारहरूसँग नेपालका गरिब जनताले पनि चिकित्सा शिक्षा पाऊन् र उपभोग गर्न पाऊन् भन्ने तिनको मागलाई शक्तिशाली दलहरू र सरकारहरूले बेवास्ता गर्दै आएको कथा नेपाली राजनीतिक इतिहासको एउटा विसंगत पाटोको रूपमा लेखिने पक्का भएको छ ।

जनमतका आधारमा बीपी कोइरालाको २०१५ सालको संसद्मा दुई तिहाइ जितेको सरकारपछिको दोस्रो शक्ति सम्पन्न सरकार हो यो । तर बीपीका पछाडि राजा महेन्द्र त्यही संविधानले प्रहार गरेर शक्ति लिन तयार थिए । अहिलेको सरकार काम गर्न स्वतन्त्र छ । विवेक प्रयोग गर्न स्वतन्त्र छ । र सबभन्दा जटिल विषय पनि विवेकको प्रयोग हो । आचार, सिद्धान्त र नैतिक विषयहरूले एकैसाथ काम गर्नुपर्ने हुनाले स्वतन्त्रता चुनौतीपूर्ण हुन्छ ।

Yamaha

अनिश्चित, प्रकम्पित र अभिघातले प्रताडित यो इतिहासका यी क्षणको मूल रहस्य के हो ? अहिले अघि कहिल्यै नगरिएका बहसहरू उठेका छन् । सबै मेडिकल डाक्टर, युवा र नागरिक समाज आन्दोलित छन् । यी दिनहरू हेरिरहेको मनुवाले देखेका र सुनेका कुराहरूले मलाई उथलपुथल गराएका छन् । केही होला, कसैले यी अभियन्ताका मागहरूको विशाल आयामलाई बुझेर केही सकारात्मक कदम चाल्नेछन् भन्ने आशा गरिबसेको हुँ म ।

मलाई भित्र विश्वास लाग्ने आधार, नढाँटी भन्छु, अहिले कमिनिस्टहरूको सरकार छ, त्यसैले विपन्न र टाढाका मानिसका निम्ति ज्यान जोखिममा राखेर अनशन बसेका ती डाक्टरका माग यिनीहरूले आफ्ना माक्र्सवादी सिद्धान्तसँग मिल्ने हुनाले पूरा गर्नेछन् भन्ने विश्वास थियो मेरो । तर बिस्तारै अलग किसिमका भाष्य, अलग तर्कहरू आउँदै गए । मलाई मनपर्ने लेखक, पहिलेको एमालेका एक मन्त्रीले बोलेको सुनँे अनि भत्किन थालेंँ । तिनले भने, ‘अब गोविन्द केसी सत्याग्रही रहनुभएन, अब उहाँ कांग्रेस भइसक्नुभयो ।’ मलाई चक्कर लाग्नु स्वाभाविक थियो ।

कांग्रेसले केसीको समर्थन गरेकाले त्यसो भनिएको रहेछ । कसले समर्थन गर्छन्, कसले विरोध गर्छन्, केसीको सम्बन्धमा त्यो मूल प्रश्न होइन, उनी के भन्दै छन् र कसका निम्ति कांग्रेस, कमिनिस्ट सबै सरकारहरूको शासनकालमा, तिनले मेडिकल र विश्वविद्यालयहरूलाई भर्तीकेन्द्र बनाएका विरोधमा लडिआएका छन्, त्यो मूल प्रश्न हो । त्यसपछि एक शीर्षनेताले के भन्नेहुन् भन्ने प्रतीक्षा थियो । तिनले बोलेपछि म पुरै भत्किएँ ।

मैले देश र विदेशमा यिनको विषयमा बोल्दा र लेख्दा यिनलाई सपना र युगसम्मत चेतनाका बाहक भनेको सम्झेंँ । लेखेको पनि छु । तिनमा प्रशंसा अनि नराम्रा गाली पनि पाएको हुँ । अनि एउटा ठूलो यथार्थ बुभेंँm । गोविन्द केसी किन जुम्लामा अनशन बस्न गएका रहेछन् । मैले त्यति पनि बुझेको रहेनछु । यी टाढाका नरनारीहरूले नेपालका समाजवादी आन्दोलनमा सहयोग गरे । ती विपन्न र राज्यद्वारा ठगिएका मानिसहरूले जसलाई सहयोग गरेका थिए, तिनीहरूले बिर्सिए ।

तिनीहरू राजधानीको नागर परिवेश, त्यसभित्रको एउटा पुँजीवादी माहोलमा हराए र अर्कै किसिमका मानिसहरूको रक्षाको निम्ति काम गर्न थाले । जुम्लीले अस्पताल पाउन्, मेडिकल शिक्षा पाउन् भन्ने यी डाक्टर त्यहाँ फर्किंदा त्यहाँका अदृश्य नारीहरू, वृद्ध र बालकहरू बाहिर आए । अब समयको गति अर्को भएछ, यताबाट उपेक्षितहरूकोमा कुनै पार्टीको एजेन्डा नबोकेका सत्याग्रही र मानवतावादीहरू हतियार होइन, रित्तो पेट लिएर त्यता पुग्ने बेला आएछ ।

समयले यी गान्धी सदृश अभियन्ताको जीवनमाथि लामै टिक्टिक् गर्‍यो । यस्ता सरल समाजवादी माग राखेर, पहिले भएकै सम्झौतामा बस भनेर माग गर्ने यी मानिसको वरिपरि उठेको तरङ्गले अब एउटा अर्को चेतना जन्माउन लागेको म देख्छु । त्यो अहिंसावादी छ । सत्याग्रही दर्शनमा उठेको छ । र कसैलाई घृणा होइन, परिवर्तन हुनसके तिमी ठिक छौ, केही बिग्रेको छैन, नभए समस्यामा पर्छाै भन्ने आह्वानले बनिन लागेको छ । गोविन्द केसीको वार्ता समूहका, हाम्रानिम्ति आफ्नो जीवन अर्पण गर्न तयार केसीका लागि धेरै कुरा छोड्न तयार छौं भन्ने डाक्टरहरू र त्यही समूहका अधिवक्ता ओमप्रकाश अर्यालले टीभीमा दिएका वार्ताहरू हेरेंँ ।

राजनेताहरूका केही आलम्बनका कडा आलोचना गरे पनि आफ्नो विचार बदलेर आउने, भुल सुधार गर्ने नेता र अरू व्यक्तिहरू ठिक हुन् र हुनसक्छन् भने उनले । र थपे, अनशन नबसे पनि हामी सत्यको निम्ति लड्ने सबै सत्याग्रही हौं । सत्यको जित हुन्छ, विडम्बनाहरू खुल्दै जान्छन्, हामी सबैमा असल कर्म गर्ने गुण विद्यमान हुन्छ, तर त्यो कर्म गर्नुपर्छ । सबैको जित हुन्छ, कोही हार्दैन भन्ने ती वाचाल वकिल, डाक्टरहरू, अरू युवाहरू, लेखक, जसमा पहिले माओवादीका नजिक रहेका युवक, उन्यासकार युग पाठक छन्, जसको लेख ‘व्यापारीको हातमा स्टेथेस्कोप ?’ (‘नयाँ पत्रिका’, १० साउन, २०७५) भर्खरै पढेको छु ।

नागरिक समाजका स्वतन्त्र मानिसहरूका बलिया विचारहरूले पहिले कहिल्यै नल्याएको तरङ्ग यसपालि ल्याएको छ । अब डा. केसीको सत्याग्रहको आयाम फराकिलो भएको छ । तिनका सत्याग्रहहरू रूपान्तरित भएर सिद्धान्तहरू जन्मिएका छन् । अब केसी महात्मा गान्धी सदृश भएका छन् । अधिवक्ता अर्यालले एउटा सम्वादमा भने, ‘आजको आतङ्कले आक्रान्त समयमा गोविन्द केसीको सत्याग्रह बलियो शान्तिको शक्ति हो ।’ तिनले थपे, ‘केसीको सत्याग्रहको महत्त्व वैश्विक छ । त्यस अर्थमा उनको जीवनले अब नेपालमा वैचारिक र भोलिको निम्ति एउटा कार्मिक युगको जग बसालिसकेको छ । यो बुझ्दा मन केही शान्त भएको छ ।’

गान्धीका विचार र शासनमा बस्ने र सरकार चलाउनेहरू, खासगरी नेहरू र कांग्रेसहरूको बीचमा सैद्धान्तिक द्वन्द्व भए । नेहरूका विशाल बाँधहरू बनाउने, पानीलाई लिएर महत्त्वाकांक्षी हुने, ठूला कारखाना खोल्ने कुराका गान्धी विरोधी थिए । नेहरूलाई यो बलियो प्रतिरोधले निकै असहज बनाएको कुरा इतिहास भन्छ । ‘स्मल इज ब्युटिफुल’ (१९७३) लेख्ने जर्मन अर्थशास्त्री सुमाखरले गान्धीका विचारको सार यसरी खिचे । अहिंसात्मक, सरल, सानो, पैसा बचाउने, ग्राममा आधारित, आत्मनिर्भर र काम पाउन सक्ने अर्थनीतिको अवलम्बन गर भन्ने गान्धीको भनाइ थियो ।

तर नेहरू र पटेल आदिहरूले मुक्ति संघर्षमा गान्धीकै विचार र नेतृत्व माने । गान्धीको हतियार सत्याग्रह थियो । त्यसको राजनीतिसँग सम्बन्ध थियो । केसीको सत्याग्रहमा अहिलेका राजनेताहरूले जतिसुकै अन्धाधुन्द राजनीतिक चरित्र देखेको गफ लाए पनि तिनका मागहरू अति ‘सरल, साना, पैसा बचाउने, अहिंसात्मक’ दर्शनले निर्देशित राजनीति इतर छन् । यसपालिको सत्याग्रहले नयाँ आयामहरू खोलिदिएको छ, जुन अस्पतालका अमूक कोठामा अनशन बस्ने गोविन्द केसीको अवस्थासँग मात्र सीमित रहेन ।

यही साउन २ गते कान्ति बाल अस्पतालमा संगीता थापाको निमन्त्रणामा कलाकारहरूले बालक बिमारीहरूको शान्तिको निम्ति गरिरहेका पेन्टिङहरूको प्रदर्शनमा बोल्न गएको थिएँ । युवा कलाकारहरूले बालकहरूसँग बसेर बनाएका कलाको प्रभाव धेरै बुझियो । अर्कै लेखको विषय हो । तर अस्पतालका डाइरेक्टर डा. गणेशकुमार राईले अस्पतालको हालत अत्यन्त दु:खित मुद्रामा परिचय गराएपछि म अत्यन्त विह्वल भएँ । बालक बिमारीले पिउने पानी छैन, तिनलाई राख्ने कोठा छैन, एकैसाथ राख्दा बिमार सरेको छ । उपचारको साधन कम हुँदै गएको छ । काम गर्नेलाई दिने तलब छैन ।

सबैतिरबाट घेरिएर धराशायी हुनलागेको जुम्लादेखिका बालकहरू उपचार गर्न आउने देशको यो एकमात्र बाल अस्पताल सबैका निम्ति अदृश्य रहनुले हामीलाई डा. गोविन्द केसी के भन्दैछन् भन्ने कुरा सुन्नैपर्ने आह्वान भएको छ । त्यसको दुई दिनपछि सुर्खेतका २ जनामध्येका एक बालरोग विशेषज्ञ डा. नवराज केसीले प्रधानमन्त्रीलाई लेखेको चिठी ‘कान्तिपुर’मा छापियो, जसमा उनले भनेका छन्, ‘म सरकारले पठाएको चिकित्सक होइन... यहाँ छु र रहनेछु ।’ उनले सोधेका छन्, ‘काठमाडौंमा ७ मेडिकल कलेज छन्...। हाम्रो प्रदेशमा १ पनि नहुने ? यो बाल मृत्युदर कसरी घट्ला ?’

अन्तत: २७ औं दिनमा डा. केसीले अनशन तोडेका छन्, नौबुँदे सहमति गरेर । म भावातीत भएर आशा गर्छु, अब अपूर्व उज्यालो दिन आउनेछ ।

प्रकाशित : श्रावण १२, २०७५ ०८:०५
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

चिठी र चपेटा

समय रेखा
काठमाडौंमा अलिकति राम्रो अलिक खुला ठाउँ देख्यो कि सरकारले निषेधित क्षेत्र घोषणा गर्नुपर्ने मनोग्रन्थि अनौठो होइन र ? यो मण्डलामा कसको डर थियो र, तपाईंहरूलाई ? प्रतिपक्षी दलको अवस्था अहिले अन्तरकलहले कमजोर भएको छ ।
अभि सुवेदी

काठमाडौँ — तपाईंहरूको ठूलो बहुमतको सरकार बनेपछि अब स्थायी सरकार बन्नेछ र यो विजोग हुनलागेको मुलुकमा अब त केही थिति बस्ला भनेर खुसी हुने मानिसमध्ये म पनि एक हुँ । त्यो कुरा व्यक्त गरेर एकाध यस्तै लेखहरू पनि लेखेको छु । तर केही कुराले अहिले आन्दोलित र किञ्चित् दु:खी भएको कारणले लाग्यो, मनमा लागेका कुरा तपाईंहरूलाई प्रस्ट भनु ।

एक मनले त भन्यो, म तपाईंहरूकोमा गएर यी कुरा सोझै भनु, किनभने तपाईंहरूसँग मेरो चिनजान छ, कतिलाई त पढाएको पनि हुँ । तर झट्ट सम्झेंँ, त्यो मेरो स्वभाव विपरीत हुनेछ । त्यसैले लाग्यो, एउटा तपाईंहरूलाई खुला चिठी लेखुँ ।

मण्डलाबाट सुरु गरौं । यो आममानिस भेला भएर आफ्ना विचार सरकार र समाजका शक्ति नाइकेहरूसम्म पुर्‍याउने माइतीघरको एउटा सानो थलोको नाम हो । यो ठाउँमा पहिला केही व्यक्तिगत घरहरू थिए र यो सडकले घेरिएको थलोको रूपमा थियो । मण्डला अहिले जुन आकारमा बनिएको छ, त्यो योजना गर्नेहरूको सोच राम्रो हो । हाम्रा मित्र कलाकार बत्स गोपाल वैद्यले यसमा मण्डला आकारको पेन्टिङ बनाउन निकै समय लगाएका थिए ।

यस थलोमा अनेकौं महत्त्वपूर्ण विरोध सभाहरू भए, भाषणहरू भए । यो एउटा थलोबाट डा. गोविन्द केसीको एउटा सत्याग्रहको बेला युवाहरू धेरै भएको, तर सबै तहका मानिसहरू सामेल भएको जुलुस संसद् भवनको निषेधित क्षेत्र बाहिरसम्म पुगेको थियो । म पनि त्यसमा सामेल थिएँ । त्यो एउटा बलियो, सुन्दर र लोकतान्त्रिक मार्च थियो । भद्र, शान्तिपूर्ण र कलात्मक थियो, त्यो जुलुस । यहाँ हुने विरोधहरू अनि यहाँबाट निस्किने जुलसहरू शान्तिपूर्ण र लोकतान्त्रिक हुन्छन् र भइआएका छन् । मैले नबुझेको कुरा यहींबाट सुरु हुन्छ । तपाईंहरूलाई यो ठाउँ एकाएक निषेधित गर्ने दिव्यदृष्टि कहाँबाट आयो ? सबैले तपाईंहरूलाई दुई तिहाइको ‘शक्ति उन्माद’ हुनलागेको छ भनेको बेला नै यो निर्णय किन लिनुभयो ? म चकित परेको छु ।

पहिलो कुरा यसमा भेला हुने मानिसहरूले कुन राज्य क्रान्ति वा सरकार हल्लाउने कसरत गर्ने थिए र ? गोविन्द केसी फेरि अनशन बस्नेछन्, अनि यिनको समर्थनमा यहाँ युवा पुस्ता भेला भएर विरोध गर्नेछन् भन्नेमात्र चिन्ता हो भने त्यो अनौठो छ । ती साधारण मनुवा, गोविन्द केसी विष्णुका वामन अवतार हुन्, जसले जहाँ पाइला टेक्नेछन्, त्यहीं अधिकार गर्नेछन् भन्ने भय हो भने अलिक अतिरञ्जना भयो । तिनका माग त साधारण छन् । तर म तपाईंहरूलाई मात्र भन्दिन । पन्ध्रौं पटक यी सत्याग्रहीले अनशन गर्नु भनेको अहिले तपाईंहरू, कमिनिष्टहरू बाहेकका कांग्रेस र संयुक्त सरकारहरू पनि जिम्मेवार भएको कुरा प्रस्ट छ । तिनका १५ वटा सत्याग्रहले लोकतान्त्रिक कालको नेपालको लगभग सबै समय भ्याएको छ ।

भोलिको ऐतिहासिक न्यारेटिभमा लेखिनेछ, एकजना मसिनो देहकायी डाक्टरले भने, मेडिकल शिक्षा राजधानीमा मात्र केन्द्रित नहोस्, टाढा–टाढाका मानिसका निम्ति पनि होस् । केही वर्ष काठमाडौंमा अस्पताल खोल्न मोराटोरियम होस् । के भो र पछि खुल्ने नै छन् । गरिब गुरुवाको पनि मेडिकल उपचार र शिक्षामा पहुँच होस्, इत्यादि । यी मानिसको जस्तै चिन्ता मैले बीपी कोइरालाका लेख र भाषणमा र मनमोहन अधिकारीका बोलीमा सुनेको हुँ ।

मैले तिनलाई लिएर अमेरिकी माक्र्सेली विद्वान प्रेडरिक जेमिसनलाई भेट्टाउन जाँदा मनमोहन अधिकारीले ठिक यही कुरा गरेका थिए– यो देशका सबै विपन्न मानिससम्म हामी पुग्नेछौं । अहिलेका सरकारहरूका काल्पनिकीमा सर्वसाधारण ग्रामीण विपन्नहरू पर्नै छाडेका आभास हुनथालेका छन् । अधिकारीले भनेको चिन्ताले सम्झिन्छौं ।

यो मण्डलामा कसको डर थियो र, तपाईंहरूलाई ? प्रतिपक्षी दलको अवस्था अहिले अन्तरकलहले कमजोर भएको छ । तिनीहरू विशाल जुलुस लिएर मण्डला थर्काउनेगरी आउने सम्भावना केही थिएन । अस्ति मण्डला निषेधको प्रतिकारको विरोध गर्न गएका बेला पानी बाराबार भएका उनीहरू पहिलोपल्ट एक भएर बोलेका थिए रे, एकजना विद्यार्थीले दिएको जानकारी अनुसार ।

अर्को कुरा काठमाडौंमा अलिकति राम्रो अलिक खुला ठाउँ देख्यो कि सरकारले निषेधित क्षेत्र घोषणा गर्नुपर्ने मनोग्रन्थि अनौठो होइन र ? काठमाडौंका लगभग मुख्य ठाउँहरूमा भेला हुन तपाईंहरूले होइन, सडक निर्माणको जिम्मा लिनेले प्रतिबन्धलाई दिएकै छन् नि । भत्केका, अत्याउनेगरी भ्वाङ परेका, बनिएका पनि कुनै ट्राफिक सिग्नल नहुँदा डरलाग्दा भएका, अनि उता डाँडा पारिको मेलम्चीको सन्देश बोकेर प्राय:प्राय: सबैतिर खनिएको अवस्था भएको, भूकम्पले लगभग हरेक ठाउँका सम्पदा भत्काएको यो नगरमा तपाईंहरू जस्तो दुई तिहाइ संख्यामा सांसद भएका सरकारले निषेधित क्षेत्र घोषणा गरेर यत्रो आलोचना खेप्नुपर्ने कुनै कारण थिएन ।

देशैभरि ठेकेदारहरूले यसै निषेधित क्षेत्रहरू घोषणा गरिदिएकै छन् नि । होश गर्नुहोस्, यही मण्डलाको निषेधित क्षेत्रलाई लिएर तपाईंहरू कमिनिष्ट भएकोले शक्ति उन्मादमा परी काम गरेको भन्ने ग्रान्ड न्यारेटिभ जन्मिनेछ । वास्तवमा यो सानो थलो नेपालमा लोकतान्त्रिक चेतना आएको ठाउँको प्रतीकको रूपमा भेटघाट, सम्वाद र उत्सवको भावनाबाट रचना गरेका हुन्, जनताले । हन्ना आरेन भन्ने विख्यात यहुदी विद्वानले दोस्रो विश्वयुद्धपछि अनेकौं जोडदार किताब र लेख लेखेकी छन् । ‘द ह्युमन कन्डिसन’ (१९५८) भन्ने मलाई धेरै मनपर्ने किताब हो । त्यसमा उनले भनेकी छन्, नगरका यस्ता ठाउँहरू, मानिसहरूले सँगै उठबस गर्दा, सँगै बोल्दा बनिएका हुन् ।

अहिले तपाईंहरूको भाष्यमा सपनाको कुरा आउँछ । सपना नदेख्नेले राज्यका भावी परियोजना गर्न सक्तैनन् । ‘उद्देश्य के लिनु, उडी छुनु चन्द्र एक’ भने कवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाले । सपना देख्नेले आक्रोश होइन, प्रेम, सरसल्लाह र सहकार्य गर्नुपर्छ । यो देशमा सबैले सपना देखेका छन् । सपना देख्न समय लाग्दैन, पुरा गर्न भने लाग्छ । सबै स्वप्नधारीका चिन्ता मिल्दा नयाँ युग आउने हो । यो साहित्यले बुझ्ने चरित्र हो ।

नेपालका राजनीतिक दलहरूको राजधानी मोह ठूलो छ । ठूला दलहरू, खासगरी क्रान्तिकारीहरूले, बाहिरको, टाढा–टाढाको नेपाल छोड्दै क्रमश: राजधानी केन्द्रित गरे राजनीति । त्यसैले गर्दा पनि राजधानीलाई उनीहरूले एउटा संवेदनशील, एकमात्र थलोका रूपमा मान्न थाले । सबै कुराको केन्द्र यहीं बन्न पुग्यो । तर पुँजीवादी युगमा राजधानीका चरित्र अत्यन्त तीव्र गतिमा बद्लिन्छन् । तिनमा बनिने सडकहरू र मण्डलाजस्ता त के ठूलठूलै चोक र घुम्तीहरू विदेशी पुँजीवादी र व्यापारीहरूका उत्पादन गाडी गुड्ने किसिमले बनिन्छन् । यहाँ अहिले भारतका गुड्छन्, अब अरूका पस्तैछन् ।

तपाईंहरूले तिनै पुँजीवादीहरूका योजनामा थाहा पाएर वा नपाई अबका सडक सञ्जाल बनाउँदै जानुहुनेछ, बनाउँदै हुनुहुन्छ । सबै खाले पुँजीवादीको मूलमन्त्र सडक निर्माण हो । जुलुस प्रतिबन्ध गर्नेतिर खासै चिन्ता नगरे हुन्छ । हिजोका अधिनायकवादी शासकहरूलाई पो जुलुसको डर थियो । तपाईंहरूले किन डर लिने ? काठमाडौंका पुराना नगरहरू जुलुस गर्ने नभई जात्रा र नाच गर्ने थलोहरू राखिएका वास्तु शैलीमा बनिएका हुन् । ती सहरहरूमा तपाईंहरू भूमिगत हुँदा सकुशल लुक्न सक्नुभएको त्यही कारणले हो ।

‘द गार्डियन’ पत्रिकाले ७ सेप्टेम्बर २०१७ को अंकमा २०१६ मा गरिएका जुलुसको एउटा विश्वव्यापी सर्भे निकालेको छ । यस अनुसार त्यो वर्ष बर्लिन, जोहान्सबर्ग, म्याड्रिड, प्यारिस, द हेग, एथेन्स, सिड्नी, संयुक्त राज्य अमेरिका, मेक्सिको सिटी प्रत्येक सहरमा सालाखाला ३ हजार ठूला जुलुसहरू निस्के । दिल्लीमा पनि निस्के । ती लोकतान्त्रिक मुलुक हुन् । त्यहाँ गरिने जुलसलाई त्यहाँका लोकतान्त्रिक सरकारहरूले आकाशै खस्न लाग्यो जस्तो गरेर हेर्नुको कुनै औचित्य छैन ।

दिल्लीमा पहिले पार्लियामेन्ट अगाडि राजपथमा ५ लाखसम्मका जुलुस हुन्थे । धेरै मानिस भएकाले पछि जन्तर–मन्तरमा सरे जुलुस । पत्रकार अखिलेश शर्मा लेख्छन्, सरकार, हामी मरेका छैनाैं, खाता सच्याऊदेखि लिएर हामीले आत्महत्या गर्न पाउनुपर्छ सम्मका अनि सबै थरीका राजनीतिक माग र विरोधका जुलुस हुन्छन् यहाँ । ‘इन्डिया अफ्टर महात्मा गान्धी’ भन्ने किताबमा रामचन्द्र गुहाले जन्तर–मन्तरलाई सानो भारत भनेका हुन् । प्रजातन्त्रमा जुलुस जीवन हो, त्यसलाई प्रवाहित हुने ठाउँ चाहिन्छ ।

तपाईंहरूले संस्कृत विश्वविद्यालयका कुलपति कुलप्रसाद कोइरालालाई गरेको व्यवहारले दु:खी भएको छु । प्राज्ञिक जगतमा तरङ्ग चलेको देख्नुभएको छ । दलहरूका नजिक भएर नियुक्ति लिने र तिनका निर्देशनमा काम गर्ने, स्वतन्त्रता र प्रज्ञालाई भन्दा तपाईंहरूको समूहमा बस्ने र भागबन्डामा पर्ने अभ्यास गरेकोले हामी अहिले तेजोवध देखिएकै हौं । अबका दिनमा प्रज्ञा र विश्वविद्यालयलाई स्वतन्त्र राख्नुपर्छ भन्ने तपाईंहरूको विचार भएन भने सबै बिग्रिनेछ । नभए बाहिर जगतमा हाम्रो विश्वास नराम्ररी गुम्नेछ ।

अन्त्यमा, साना कुरामा विरोधी र अलग विचार राख्ने दलहरूसँग सम्बन्ध तिक्त बनाउने कसरतले नेपालको यो महान कालखण्डको उचित प्रयोग हुन सक्दैन । आशावादी भएर सुझाव दिन्छौं, लोकतन्त्रको नेपाली चरित्र विश्वमा एउटा नमुना बनाउनोस्, विसंगत नाटक होइन । शुभकामना । अहिले यत्ति नै ।

प्रकाशित : असार ३०, २०७५ ०८:००
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्