सवारीले सास्ती

सम्मेलनका नाममा सडक र विद्यालय बन्द गर्दा सरकारलाई हीनताबोध हुन्छ कि विदा भएकामा मख्ख मेरो छोरालाई जस्तै खुसी लाग्छ ?
सम्झना वाग्ले भट्टराई

काठमाडौँ — बिमस्टेक शिखर सम्मेलनमा भाग लिन विशिष्ट पाहुना काठमाडौं आएका छन् । त्यसै त काठमाडौंका सडक व्यस्त छन् । त्यसमाथि विशिष्ट पाहुनाको सुरक्षा संवेदनशीलताले ट्राफिक व्यवस्थापन चुनौतीपूर्ण बनेको छ । मानिस सास्ती खेप्न बाध्य छन् ।

सामाजिक सञ्जालमा सकारात्मक प्रतिक्रिया पनि देखेँ । ‘घरमा पाहुना आउँदा आफू भुइँमा सुतेर पाहुनालाई खाटमा सुताउने हाम्रो चलन हो । देशकै पाहुना आएका बेला केही क्षणको जाम सही दिऊँ न ।’ यसमा आपत्ति छैन । व्यवस्थापनको अर्को पाटो भने दिक्कलाग्दो छ । विद्यालय बन्द छन् । बालबालिकालाई हेरविचार गर्नुपर्ने अभिभावक कार्यालय जानुपर्छ । यसले अधिकांश एकल परिवारमा अभिभावकको दिनचर्या अप्ठ्यारो बनेको छ । जोर–बिजोर प्रणालीले सडकमा सवारी साधन आधा कम भएका छन् । गाडी चढिसाध्य छैन । पैदल हिँड्न बाटा यात्रुमैत्री छैनन् । कतिपय स्थानमा पैदल यात्रा रोक लगाइएको छ ।


घरबाट कार्यालयसम्म हिँड्दै गर्दा छोरा सँगै थियो । गाडीका जोर–बिजोर नम्बरबारे कुरा गर्दै हिँड्दै थियौँ । बिजोर चल्ने दिनमा जोर नम्बर चलाएको भनेर भित्री सडकको बाटोमा दुई स्कुटरबाट ट्राफिक प्रहरी चाबी खोस्दै रहेछन् । नियम बनाएपछि मान्नैपर्छ । हिँड्दै गर्दा छोरो करायो, ‘मामु † ऊ जोर गाडी । ट्राफिक अंकललाई भन्दिऊँ ?’ सरकारी नम्बर प्लेटका दुई गाडी लगालग कटे । छोराले ट्राफिक र मलाई पालैपालो हेरिरह्यो ।

Yamaha


अनौठो छ । सवारी साधनमा जोर र बिजोर प्रणाली लागू भएकामा गुनासो छैन । प्रश्न प्रहरीको गाडी, एम्बुलेन्स जस्ता संवेदनशील क्षेत्रमा होइन । तर सरकारी हाकिमका गाडीमा जोर–बिजोर लागू नहुने रे † कस्तो विभेदकारी नियम! मर्कामा पर्नुपर्ने आम मानिस र तल्लो तहका कर्मचारी मात्र । संकेत काफी छन् । सरकार विभेदकारी छ । नियम, व्यवहार विभेदकारी छन् । कसरी समन्यायको अपेक्षा गर्नु ?


बिमस्टेक सम्मेलन चल्दैछ । विकासका एजेन्डामा छलफल होलान् । विविध सहकार्यका विषयमा सहमति होला । त्यसबाट प्राप्त हुने उपलब्धि कसका लागि ? जनताले के पाउलान् ?
सुनिन्थ्यो, पञ्चायतकालमा राजाको देश दौडाहामा स्थानीय पञ्च राजालाई देखाउन तिलस्मी कुरा खोजी गर्थे रे । नक्कली काउली, साग आदिलाई कृषिको उत्कृष्ट नमुना भन्दै देखाउँथे रे । राजाबाट उद्घाटन गरिएका कति धाराबाट कहिल्यै पानी आएन रे । रातारात बनाइएका बाटा राजाको भ्रमण सकिने बित्तिकै पहिलेकै हालतमा पुग्थे रे । यस्ता विकासबाट जनताले के पाउँथे र † चाकरीबाज पञ्चहरूले भने राम्रै बक्सिस पाउँथे रे ।


समय बद्लियो । व्यवस्था परिवर्तन भयो । तर शासकका प्रवृत्ति फेरिएनन् । राजालाई देखाउन पञ्चहरूले गरेजस्ता क्रियाकलाप रोकिएनन् । नत्र चुस्त आर्थिक प्रशासन र मितव्ययिताको रट लगाउने सरकारले किन हो, हिले बाटोमा रंग पोखाएको ? राज्यले वर्षाको हिलोमा रंग पोख्छ र सडकका खाल्डा त्यसै छाडी अर्को सडक खण्डमा पिचमाथि पिच थप्छ भने जनताले स्वभावैले प्रश्न गर्छन्– हामीले तिरेको कर केका लागि ? देशले गर्ने विकास कसका लागि ? कि पञ्चायतकालका पञ्चझैं केही चाटुकारलाई लाभान्वित बनाउन मात्र हो ?


बिमस्टेक सम्मेलनको मिति तथा स्थान एक साता अघिमात्र टुंगो लागेको होइन । तर विशिष्ट पाहुना ‘सवारी’ हुने सडकमा एक–दुई दिन अघिमात्र कालोपत्रे थपियो । विद्यालय तथा कार्यालय जाने तथा फर्कने समय काठमाडौंको ट्राफिक व्यवस्थापन त्यसै पनि जटिल हुन्छ । त्यतिबेलै मुख्य सडकमा थप कालोपत्रे गरिँदै थियो । यस्तो काम राति वा सडकमा कम ट्राफिक हुने समयमा गर्न सकिन्थ्यो । एक उच्चपदस्थ कर्मचारी भन्दै थिए, ‘राति काम गर्दा कामदारले अतिरिक्त ज्याला लिन्छन्, अहिले अतिरिक्त ज्यालाको व्यवस्था छैन ।’ यस्तो व्यवस्था समयमै गर्न सकिन्न र ?


सरकारले ट्राफिक व्यवस्थापनमा समस्या हुने देखेर राजधानीमा विद्यालय तथा कार्यालय बन्द गराउने निर्णय गरेको छ । आफ्नो व्यवस्थापन असक्षमता/कमजोरी पहिचान गर्नु राम्रो हो । यस्ता कार्यक्रम हुँदा विद्यालय बन्द गराइएको यो पहिलोपटक होइन । व्यवस्थापन कठिन हुन्छ भने विकल्प खोज्नुपर्ने होइन र ? कि सधंै सरकारी असक्षमताको भागिदार विद्यालय र आममान्छे भैरहनुपर्ने ? सम्मेलनका नाममा सडक वा विद्यालय बन्द गर्दा सरकारलाई हीनताबोध हुन्छ कि विदा भएकामा मक्ख मेरो ८ वर्षे छोरालाई जस्तै खुसी लाग्छ ?
wagle.samjhana@gmail.com

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र १५, २०७५ ०७:५८
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सुगममा गाडी, दुर्गममा घोडा

काशीराम डाँगी/हरि गौतम

रुकुमपूर्व — पुथाउत्तरगंगा गाउँपालिकाको गाडी सिस्ने गाउँपालिकाको रुकुमकोटमा थन्किएको छ । वर्षासँगै पुथाउत्तरगंगाका कुनै ठाउँमा गाडी चल्ने अवस्था नभएपछि गाउँपालिकाको स्कर्पियो रुकुमकोटमा थन्क्याइएको हो । ३६ लाख ६० हजारमा भित्र्याइएको हाफबडीवाला स्कर्पियो वर्षा सुरुसँगै रुकुमकोटमा थन्किएको छ ।

गाउँपालिका अध्यक्ष भने सवारीमै आवतजावत गरिरहेका छन् । गाडी नजाने ठाउँका लागि उनले घोडा खरिद गरेका थिए । वर्षा लागेसँगै गाउँपालिका अध्यक्ष ओमप्रसाद घर्तीमगर घोडामा सवार हुन्छन् । १ लाख ५० हजार मूल्यको घोडा गाउँपालिकाले नै किनेको हो । उनी गाडी नचल्ने र सडक नपुगेका ठाउँ जाँदा हिउँदमा पनि घोडामै सवार हुन्छन् । गाउँपालिकाले गाडी र घोडा खरिद गरेको अध्यक्ष घर्तीले बताए । भौगोलिक विकटतामा पैदलै हिँडेर पुग्न कठिन हुने भएकाले गाडी र घोडा किनेको उनले बताए । ‘गाडी रुकुमकोटमा छ, अहिले म गरिब परिचयपत्र वितरण गर्न गाउँ जाने क्रममा घोडामा गइरहेको छु,’ अध्यक्ष घर्तीले भने ।


सडक अवरुद्ध भएपछि गाडी थन्क्याउनुको विकल्प नरहेको उनले बताए । आफू अलिक अस्वस्थ भएकाले हिँड्न मुस्किल हुने पनि उनले सुनाए । ‘सडक भएकातिर गाडी र दुर्गममा घोडाबाट जान्छु, सवारीबिना थोरै पनि हिँड्न नसक्ने भएपछि घोडा किन्न बाध्य भएको हुँ,’ उनले भने । जिल्लाका तीन स्थानीय तहमध्ये पुथाउत्तरगंगा गाउँपालिकाले मात्रै गाडी किनेको छ ।


गत आव ०७४/७५ को वित्तीय समानीकरणको बजेटबाट उक्त गाडी र घोडा किनिएको हो । वित्तीय समानीकरणको बजेटलाई विकास निर्माणमा बाहेक अन्यत्र लगाउन नपाइने प्रावधानविपरीत पुथाउत्तरगंगा गाउँपालिकाले गाडी खरिद गरेको थियो । आन्तरिक स्रोतबाट सवारी खरिद गर्ने व्यवस्था भए पनि विकासे बजेटबाट भने त्यस्तो साधन किन्ने व्यवस्था छैन । व्यवस्था नै नभएको शीर्षकबाट गाउँपालिकाले स्कर्पियो गाडी र घोडा खरिद गरेको हो ।


गाउँपालिकाले गाडी किन्ने क्रममा वित्तीय समानीकरणको बजेटबाट गाडी नकिन्न निर्देशन नआएको अध्यक्षको भनाइ छ । ‘हामीले गाडी/घोडा किनेपछि मात्रै त्यस्तो निर्देशन आएजस्तो लाग्छ,’ घर्तीले भने । गाउँपालिकाको आन्तरिक स्रोत भनेको करमात्रै हो । गाउँपालिकाले गत आव ०७४/७५ मा २० लाख रुपैयाँमात्रै कर संकलन गरेको छ । गाउँपालिकाका १४ मध्ये पाँच वडाका केही ठाउँमा मात्रै सडक सन्जाल जोडिएको छ । वर्षामा गाउँपालिकाका कुनै पनि ठाउँमा गाडी चल्दैन । हिउँदमा पनि केही वडामा मात्रै चल्छ । १०, ११, १२, १३ र १४ नम्बर वडाका केही ठाउँमा मात्रै गाडी चल्छन् ।


वर्षामा सिस्ने गाउँपालिकादेखि माथि गाडी चल्दैन । गाउँपालिकाको केन्द्रदेखि सदरमुकाम तथा जिल्लाबाहिर जानलाई मात्रै उक्त गाडी खरिद गरिएको स्थानीयले बताए ।

‘गाउँपालिकाका धेरै ठाउँमा गाडी नै चल्दैन, यत्तिकै विकास बजेट खर्चेर गाडी किनिएको छ, यो सरासर गलत हो,’ १२ नम्बर वडाका मनबहादुर पुनले भने, ‘जनप्रतिनिधिलाई सुगममा गाडी र दुर्गममा घोडा छ । हामी सर्वसाधारणलाई करको सास्ती छ ।’

प्रकाशित : भाद्र १५, २०७५ ०७:३७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT