कफी केन्द्रमा किसानको आकर्षण

घनश्याम गौतम

गुल्मी — रुरु–४ बलेटक्सारस्थित कफी अनुसन्धान केन्द्रमा किसानहरूको आकर्षण बढेको छ । केन्द्रमा अवलोकन र अनुसन्धान गर्न पुग्नेहरू नजिकै रहेको भण्डारी डाँडामा समेत पुग्ने गरेका छन् । चार वर्षअघि सरकारले डाँडामा मुलुककै पहिलो अनुसन्धान केन्द्र खोलेको हो ।

केन्द्रले अहिलेसम्म २९ प्रकारका कफीका नयाँ जात विकास, नर्सरी र बोटको व्यवस्थापन गर्दै आएको छ । सय रोपनी क्षेत्रफलमा फैलिएको भण्डारीडाँडाका १ हजार बढी बोटमा लटरम्मै फलेको कफी देख्दा त्यहाँ पुग्ने किसान र अवलोकनकर्ता सबै मोहित हुन्छन् । केन्द्रले १० जातका बीउबाट सुरु गरेको अनुसन्धानलाई २९ प्रकारका बोटमा विकास गरेको छ । रोपेको तीन वर्षमै एउटै बोटले ५ हजारसम्म दाना दिने गरी कफी फल्न थालेका छन् । सेतो गवारोबाट पीडित जिल्लाभरका झन्डै२ हजार व्यावसायिक किसान केन्द्रमा फलेका बोट देखेर उत्साहित छन् ।
३७ वर्षअघि ५० पैसामा एक बोट कफी रोपेका रुरु गाउँपालिका ४ सिन्दुरेका भोजबहादुर रेश्मीले अनुसन्धान केन्द्रले बीउ छनोटदेखि नर्सरी, बिरुवा र उत्पादनसम्मका सबै प्रविधि सिकाएको र केन्द्रमा फलेको कफी देखेपछि आफूलाई थप उत्साही बनाएको बताए । ‘३७ वर्षअघि सुरु गरेको कफी खेती रोगकै कारण छोड्ने अवस्थामा पुगेको थिएँ,’ उनले भने, ‘तर केन्द्रले नयाँ विधिको नर्सरी र खेती सिकाएपछि पुराना बोट फालेर नयाँ थप्दै छु ।’ उनको बगैंचामा अहिले पनि ३ सय नयाँ र ४ सय पुराना बोट छन् । उनले कफी बिक्रीबाट वार्षिक २ लाख बढी आम्दानी गर्छन् ।
गुल्मी दरबार गाउँपालिका १ बलिथुमका कफी किसान घनश्याम गौतमले अनुसन्धान केन्द्र कफी किसानका लागि गतिलो पाठशाला बनेको बताए । केन्द्रमा जिल्लाका किसानदेखि बाहिर जिल्लाबाट समेत अध्ययनका लागि आउन थालेका छन् । अहिलेसम्म अनुसन्धान केन्द्रमा अध्ययन गर्न र सिक्न झन्डै १ हजार ७ सय किसान, विद्यार्थी र सरोकारवाला आइसकेका छन् । अमेरिकका कफी वैज्ञानिक जोस कार्लोस सहितको टोली पनि आएर अध्ययन गरेको छ ।
केन्द्रले माटो, मल र १० जातका बीउबाट सुरु गरेको अनुसन्धानलाई २९ जातमा पुर्‍याएको केन्द्रका वरिष्ठ वैज्ञानिक कृष्णबहादुर थापाले बताए । कफीको माउबोट, त्यसको हाँगा, बीउ छनोट गरी बीउ अनुसारको माटो, बिरुवा, उत्पादन र गुणस्तरसम्म सबै अनुसन्धान भइरहेको उनले बताए । ‘हामीले बीउ, माटो, बिरुवा र फल उत्पादनदेखि गुणस्तरसम्म सबै कुराको एक चरणको अनुसन्धान सक्नै लागेका छौं,’ उनले भने, ‘बालुवामा हुर्काइएको बिरुवालाई छहारीसँगै कुखुराको मल र तोरीको पिनालाई मलको रूपमा प्रयोग गर्दा छिटो रोग नलाग्ने र उत्पादन बढी दिने देखियो ।’ माटो, मल, बीउदेखि वातावरणीय प्रभावको समेत परीक्षण भइरहेको उनले बताए ।
केन्द्रको १ सय रोपनी जग्गामध्ये ७० रोपनीमा ३२ हजार कफीका बिरुवा परीक्षणका रूपमा उत्पादन भइरहेका छन् । बाँकी जग्गामा नर्सरीका लागि प्लटिङ र सिँचाइ व्यवस्थापनको काम भइरहेको छ । किसानका नर्सरीमा रोपेको ४ वर्षमा फल दिने भए पनि अनुसन्धान केन्द्रमा विकास गरिएका नयाँ बिरुवाले रोपेको ३ वर्षमै उत्पादन दिन थालेका छन् ।
केन्द्रले सुरुमा गुणस्तरीय बीउको खोजी गर्छ । बीउ खोजीपछि माटो, बालुवा, बालुवा र माटो गरी तीन किसिमको नर्सरी बनाएर बिरुवा उत्पादन गर्छ । त्यसमा राम्रो देखिएको, छिटो हुर्किएको र अर्को माटोलाई पनि सहजै ग्रहण गर्न सक्ने बिरुवा रोजेर किसानका लागि सिफारिस गर्छ । ती बिरुवालाई आवश्यक पर्ने छहारीदेखि मलको पनि परीक्षण गर्छ । अहिलेसम्म बालुवामा हुर्काइएको बिरुवा र त्यसमा तोरीको पिनालाई मलको रूपमा प्रयोग गरेको बिरुवा उत्पादनका लागि प्रभावकारी देखिएको केन्द्रले जनाएको छ ।
अनुसन्धानबाट कफी बोटका लागि तोरीको पिना, कखुराको मल, गड्यौली मल, बाख्राको मलपछि गाईभैंसीको मल प्रभावकारी देखिएको छ । केन्द्रका अनुसार कफीको प्रतिबोटका लागितोरीको पिना २, कुखुराको मल साढे २, गड्यौली मल ३, बाख्राको मल ४ र गाईभैंसीको मल ५ किलो आवश्यक पर्छ । त्यसरी सबै प्रक्रिया पूरा गरेर छानो र छहारीसहित हुर्केको बिरुवाले२ देखि ३ वर्षमै उत्पादन दिन्छन् ।
जिल्लाभर लामो समयदेखि नियन्त्रणमा आउन नसकेको सेतोगवारो केन्द्रको अनुसन्धानपछि नियन्त्रणमा आउन थालेको रुरु गाउँपालिका अध्यक्ष नीलकण्ठ गौतमले बताए । ‘धेरै कफी किसानलाई अहिले अनुसन्धान केन्द्र खेती सिक्ने पाठशाला बनेको छ,’ उनले भने ।

प्रकाशित : पुस ३०, २०७४ ०७:४१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

रेस्टुरेन्ट बचाउ अभियानमा व्यवसायी 

स्कटल्यान्डका ९० प्रतिशत रेस्टुरेन्ट संकटमा 
बेलायत सरकारसमक्ष समस्या समाधानको बाटो पहिल्याउन अभियान 
नवीन पोखरेल

लन्डन — बेलायत सरकारको कडा अध्यागमन नियमले रेस्टुरेन्ट व्यवसाय संकटमा परेको भन्दै स्कटल्यान्डका व्यवसायी बचाउ अभियानमा लागेका छन् । नेपाली तथा एसियन व्यवसायीले बेलायत सरकारसमक्ष समस्या अवगत गराई समाधानको बाटो पहिल्याउन अभियान सुरु गरेका हुन् । दक्ष जनशक्ति (सेफ) अभावले स्कटल्यान्डका झन्डै ९० प्रतिशत रेस्टुरेन्ट संकट वा बन्द हुने अवस्थामा छन् । 

स्कटल्यान्डका नेपाली रेस्टुरेन्ट व्यवसायी काशीराम भण्डारीले बचाउ अभियानको नेतृत्व गरेका छन् । ‘हामीहरूको व्यापार त चौपट्टै भयो,’ भण्डारीले भने, ‘हाम्रा समस्या स्कटल्यान्डबाट प्रतिनिधित्व गर्ने सांसद, काउन्सिल लिडर र अन्य स्थानीय अधिकारीलाई अवगत गराउन फेब्रुअरी १५ मा स्कटल्यान्डको काउडन बिच टाउनस्थित नमस्ते सिम्ला प्यालेसमा विशेष भेला डाकेका छौं ।’
लामो प्रयासपछि उक्त भेलामा सांसद लेस्ली लेर्डसहित अन्य वरिष्ठ अधिकारी सहभागी हुने कार्यक्रम छ । त्यस क्रममा व्यवसायीहरूले सरकारका प्रतिनिधिसमक्ष दुई वा तीन वर्षका लागि अस्थायी भिसा दिने प्रावधानका लागि प्रस्ताव राख्ने भएका छन् । सरकारको नियमले बाहिरबाट वर्क परमिटमा सेफ झिकाउन वार्षिक ३५ हजार पाउन्ड तलब दिनुपर्छ, जुन असम्भव भएको उनीहरू बताउँछन् । अर्को समस्या टेक वे गर्ने रेस्टुरेन्टले वर्क परमिट स्पोन्सरसिप लाइसेन्स नै पाउँदैनन् । त्यसैगरी स्थानीय बेलायती करी हाउसमा काम गर्दैनन् ।
भण्डारीले सरकारको कठोर अध्यागमन नियमका कारण बाहय मुलुकबाट दक्ष जनशक्ति ल्याउन नसकिएकाले रेस्टुरेन्ट व्यवसाय झन्डै ९० प्रतिशत सुकेका बताए । ‘सेफ पाइएन भन्दा तलब राम्रो दिए किन नहुने भनिन्छ तर हामीले चाहेको दिन्छौं भन्दा पनि हाल सेफ पाउन मुस्किल छ,’ भण्डारीको गुनासो छ, ‘मान्छे पाइए पनि बेनिफिट लिएर बसेकाहरू नगद दिए मात्र आउँछौं भन्छन्, जुन नियमसंगत र व्यावहारिक छैन ।’
एसियन क्याटरिङ फेडेरेसनले बेलायत सरकारको कठोर नियम रहिरहे दस वर्षभित्र बेलायतका करिब १७ हजार रेस्टुरेन्ट बन्द हुने चेतावनी दिएको छ । उक्त फेडेरेसनले बेलायतका ३५ हजार इथ्निक रेस्टुरेन्ट (इन्डियन, चाइनिज, बंगलादेशी, थाई, मलेसियन, नेपाली आदि) र टेक वे रेस्टुरेन्टको प्रतिनिधित्व गर्छ । ४.२ बिलियन पाउन्डको यस करी उद्योगले कम्तीमा एक लाख जनालाई रोजगारी दिइरहेको अनुमान छ । बंगलादेश क्याटरर्स एसोसिएसनले केही समयअघि होम अफिसले अनावश्यक रूपमा रेस्टुरेन्टमा छापा मारेर दु:ख दिइरहेको आरोप लगाएको थियो ।

प्रकाशित : पुस ३०, २०७४ ०७:४०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्