गहुँमा कार्टेलिङ

मोहन बुढाऐर

धनगढी — खाद्यान्न व्यापारीको कार्टेलिङका कारण यहाँका किसानले चार वर्षदेखि गहुँको मूल्य बढाउन पाएका छैनन् । सरकारले समेत गहुँको मूल्य निर्धारण नगर्दा किसान मर्कामा परेका छन् ।

भजनी नगरपालिका काँडागाउँका बुद्धराम चौधरीले गहुँको उत्पादनमा भएको लगानीअनुसार किसानले उचित मूल्य पाउन नसकेको गुनासो गरेका छन् । ‘हरेक वर्ष उत्पादन लागत बढ्दै गएको छ,’ उनले भने, ‘किसानले गहुँको उचित मूल्य भने पाएका छैनन् ।’ सरकारले गहुँको मूल्य निर्धारण गरिदिनुपर्ने उनको माग छ ।

चौधरीले खाद्य व्यापारीको कार्टेलिङले गहुँको मूल्य वृद्धि हुन नसकेको बताए । उनका अनुसार धनगढी र नेपालगन्जका खाद्यान्न व्यापारीहरूले आपसमा मिलेमतो गरेर गहुँको मूल्य निर्धारण गर्ने गरेका छन् । कैलालीमा उत्पादित गहुँ नेपालगन्जका व्यापारीहरूले समेत खरिद गर्छन् । ‘किसानहरू पैसाको खाँचो परेका बेला गहुँको उचित मूल्य पर्खेर बस्न सक्दैनन्,’ चौधरीले भने, ‘बाली लगाउँदा लिएको ब्याज र ऋण तिर्नुपर्ने दबाब हुन्छ । अर्काेतिर यही समयमा छोराछोरीलाई स्कुल भर्ना गर्नुपर्ने हुन्छ ।’

गहुँ भित्र्याउने बेला साँवाब्याज भुक्तानी गर्ने भनेर किसानले साहुबाट ऋण लिएका हुन्छन् । आफ्नो साँवाब्याज असुल गर्न साहुहरू गहुँका खरिदकर्ता बिचौलियालाई लिएर गहुँ काटिरहेको खेतमै आउने गरेको अर्का किसान गंगा चौधरीले बताए । यो परिस्थतिमा किसानले व्यापारीले चाहेकै मूल्यमा गहुँ बिक्री गर्नुपर्ने बाध्यता रहेको गंगा बताउँछन् ।
राष्ट्रिय उपभोक्ता मञ्चका जिल्ला अध्यक्ष हरिप्रसाद रेग्मीले सरकारले मूल्य निर्धारण नगर्दा व्यापारीहरूले मनोमानी ढंगबाट मूल्य निर्धारण गर्ने गरेको बताए । ‘व्यापारीको मनोमानीले किसानले वास्तविक मूल्य नपाउने गरेको बताए । अर्काेतिर उपभोक्ताले समेत सस्तोमा खाद्य वस्तु नपाएको बताए । व्यापारीको कार्टेलिङ, सिन्डिकेट र बिचौलियाका कारण उपभोक्ता र किसान दुवै मर्कामा पर्ने गरेको रेग्मी बताउँछन् ।

यसैगरी नेपाल खाद्य संस्थान क्षेत्रीय कार्यालय धनगढीका प्रमुख प्रेमनारायण भण्डारीले यो वर्ष ७ सय टन गहुँ खरिद गर्ने संस्थानको लक्ष्य भए पनि रकम निकासा नभएकाले खरिद हुन नसकेको बताए ।

सरकारले मूल्य निर्धारण नगर्दा किसानलाई गहुँबालीमा घाटा भइरहेको भजनीका किसान कुलदीप सिंहले गुनासो सुनाए । एक बिघा जमिनमा गहुँबाली लगाउँदा करिब ४० हजार खर्च हुने गरेको उनले बताए । सिंहका अनुसार मोटामोटी एक बिघा जग्गामा १ क्विन्टल बीउको मूल्य ६ देखि ८ हजार, जोताइ कम्तीमा ४ पटकको ६ हजार, डीएपी १ क्विन्टल ५ हजार २ सय, युरिया २ हजार २ सय, पोटास ४० केजीको १ हजार ८ सय, बोरिङबाट सिँचाइ गर्दा डिजेल ५० लिटरको ५ हजार, कटाइ मेसिनद्वारा ५ हजार, कामदार ज्याला ५ हजार लागत खर्च आउने गरेको छ । एक बिघाबाट बढीमा २५ क्विन्टल गहुँ उत्पादन हुने गरेको छ । सिंहले विगत चार वर्षदेखि किसानले व्यापारीबाट प्रतिक्विन्टल २ हजार ४ सयदेखि २५ सय मूल्य पाउने गरेका बताए । ‘एक बिघा जमिनबाट २५ क्विन्टल गहुँ उत्पादन भएका २५ सय प्रतिक्विन्टल बिक्री गरे ६२ हजार ५ सय हुन आउँछ,’ उनले भने, ‘किसानले लागत मूल्य र साहुको ३ प्रतिशत ब्याज घटाउँदा किसानको हातमा के बच्छ ?’ किसान परिवारले खानका लागि समेत गहुँ बचत गर्न सक्ने अवस्थामा नरहेको उनी बताउँछन् ।

प्रकाशित : वैशाख १७, २०७५ ०८:५४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

स्रष्टा–पाठक सवाल–जवाफ

कृष्णप्रसाद गौतम

सुर्खेत — ‘मैले संघर्ष, कलाकारिता, गीत–संगीतलाई समेटेर आत्मकथा तयार गरेँ, पाठकले मन पराइदिनुभयो,’ पत्नी वियोगको पीडामा रहेका मदनकृष्ण श्रेष्ठले छलफलको सुरुमै भने, ‘मसँग जे थियो, त्यसैलाई आत्मकथामा ढालेँ ।’

फाइनप्रिन्टले कर्णाली प्रदेशको राजधानी वीरेन्द्रनगरमा गरेको एकदिने घुम्ती साहित्यिक शिविरमा स्रष्टा र पाठकबीचको सम्बन्ध नजिक बनाउने माहोल बन्यो । त्यसमा धेरैको आकर्षणका केन्द्र थिए– ‘महको म’ का लेखक एवं हास्य कलाकार मदनकृष्ण श्रेष्ठ ।

झन्डै एक घण्टा उनी पुस्तक र साहित्यकेन्द्रित भएर बोले । छलफलकै क्रममा आफ्ना गीतसमेत सुनाएका मदनकृष्णको प्रस्तुतिले पाठक र दर्शकलाई मन्त्रमुग्ध बनायो । उनीसित पाठकले भावना साटासाट गरे । आयोजकले उनी र मदन पुरस्कार विजेता लेखक अमर न्यौपानेको छलफललाई सुरुमै राखेका थिए । न्यौपानेले पनि आफ्ना भोगाइहरू दर्शकलाई सुनाए ।

दोस्रो छलफलमा ‘भुइयाँ’ का लेखक यज्ञश र पत्रकार कलेन्द्र सेजुवालको छलफल पाठकका लागि रोचक बन्यो । ‘कसैको कथाले छोएमा मात्र लेखकका लागि त्यो साहित्य हुन्छ,’ यज्ञशले भने, ‘मैले पनि आफ्नो भोगाइ पुस्तकको रूपमा पाठकलाई दिएको हुँ ।’ उनले साहित्यमा स्तरीय लेखनी अनिवार्य भएको बताए । तेस्रो सत्रमा भएको ‘माङगेना’का लेखक युग पाठक र रेशम विष्टको छलफलमा पाठक उत्तिकै उत्साही देखिन्थे । ‘नेगेटिभ कुराबाट पनि केही कुरा सिक्न सकिन्छ,’ पाठकले भने, ‘साहित्यलाई कसरी प्रस्तुत गर्ने भन्ने कुरा लेखकमा निर्भर हुन्छ । हामीले पाठकलाई केही न केही दिनैपर्छ, अनि मात्र त्यो साहित्य सफल हुन्छ ।’

मदन पुरस्कार विजेता अर्का लेखक महेशविक्रम शाहले आफ्नो पछिल्लो कथा संग्रह ‘भुइँखाट’ बारे पाठकको जिज्ञासा मेटाए । उनीसँग छलफलमा सहभागी थिए, दिनेश गौतम । महोत्सवको अन्तिम छलफल थियो– शिवानी सिंह थारू र दिव्यराज खड्काको । ‘काठमाडौंमा एक दिन’ की लेखिकाको प्रस्तुति पनि रमाइलो बन्यो । ‘म सुरुमा पात्रलाई जन्म दिन्छु । अनि उसको कथालाई साहित्यको संरचनामा ढाल्ने प्रयास गर्छु,’ थारूले भनिन्, ‘त्यसैका आधारमा कथालाई बगाउँछु ।’ कार्यक्रममा पाठकले खुलेरै आफ्ना जिज्ञासा राखे । पहल असिम, ऋषि शर्मा सुदामा, महेन्द्र चन्द महासागर, विद्या निर्दोष पहाडी लगायतका गजलले कार्यक्रमलाई थप रोचक बनायो ।

तन्नेरी चासो–सुर्खेत र हाम्रो पुस्तक पसलको सहकार्यमा घुम्ती महोत्सवको आयोजना गरिएको हो ।

प्रकाशित : वैशाख १७, २०७५ ०८:५२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT