गोलभेंडा नबिकेपछि फाल्दै किसान

आनन्द गौतम

हिलिहाङ (पाँचथर) — लागतअनुसार मूल्य नपाएपछि चितवनका किसानले सडकमै दूध पोखिदिएका थिए । आज पाँचथरका किसानहरू गोलभेंडा नबिकेपछि सडकमै फालेका छन् । यी दुई प्रतिनिधि घटना मात्रै हुन् । सरकारको प्राथमिकतामा किसान कहिले नपरेको पुष्टि गर्न यी घटना पर्याप्त हुन सक्छन् । गुनासो गर्दा पनि उनीहरूको आवाज सुनिन्न ।

पाँचथरको हिलिहाङ र याङवरक गाउँपालिकाका किसान गोलभेंडा सडकमा फाल्दै । तस्बिर : कान्तिपुर

हिलिहाङ गाउँपालिका २ की आइतरानी योङहाङले गत वर्ष यही सिजनमा प्रतिकिलो २० रुपैयाँले गोलभेंडा बेचेकी थिइन् । २२ रोपनीमा लगाएको गोलभेंडाले राम्रो आम्दानी दिएपछि यो वर्ष थप विस्तार गरिन् । त्यहीअनुरूप लगानी पनि गरेकी थिइन् । अहिले भने गोलभेंडा बिक्री हुनै छाडेको छ । बारीमा कुहिन थालेपछि उनी निराश छिन् । उनले उत्पादन गरेको गोलभेंडा झापाको बिर्तामोडबाट आउने ठेकेदारहरूले खरिद गर्थे । तिनीहरू आउनै छाडेपछि गोलभेंडा बारीमा कुहिन थालेको छ । फेरि त्यतिका क्षेत्रफलमा लगाएको गोलभेंडा स्थानीयस्तरमा खपत हुने कुरै भएन ।

श्रम र लगानी खेर गएको भन्दै उनी चिन्तित छिन् । योङहाङ मात्रै हैन हिलिहाङ र याङपकका धेरै कृषकको समस्या उस्तै छ । यी दुई गाउँपालिका गोलभेंडाका लागि पाँचथरका पकेट क्षेत्र हुन् । तत्कालीन कृषि विकास कार्यालयले पकेट क्षेत्र घोषणा गरेसँगै पछिल्लो समय यहाँका अधिकांश किसानले गोलभेंडा लगाएका छन् । कतिपयले टनेल लगाएर र केहीले खुला आकाशमुनि खेती गरेका छन् ।

यहाँ उत्पादित गोलभेंडा गत वर्षसम्म झापाको चारआली, बिर्तामोड, काँकरभिट्टा हुँदै भारतको पानीटयांकी, सिलिगुडी निर्यात भएको थियो । यो वर्षको सुरुको सिजनमा पनि केही व्यापारी आएका थिए । तर, अहिले बिक्री नै ठप्प भएको छ । आइतरानीजस्ता किसानलाई किन बिक्री भएन पत्तो छैन । सरकारी अधिकारीले यसरी रोकियो, यसरी जोगाउनुहोस् भनेर सिकाउन आएका पनि छैनन् । तर, बारीको कमाइ भने दिनानुदिन कुहिरहेको छ ।


गोलभेंडा कुहिन थालेपछि र बिक्रीको विकल्प कसैले नदिएपछि किसान भने आन्दोलित भएका छन् । उनीहरूले आफ्ना उत्पादनहरू नजिकैको मेची राजमार्गमा लगेर फालिदिएका छन् । किसानको पीडा सरकारले सुनोस् भनेर सडकमा मिल्काएको हिलिहाङ १ का किसान प्रकाश उप्रेतीले बताए । हिलिहाङ १ को भालुचोक, मुकुबुङ, याङवरकको सुनुवारघुम्ती, गणेशचोक र हिलिहाङ चोकमा गोलभेंडा फालेका हुन् । उनीहरूले क्यारेट, डोको र डालोमा ल्याएको गोलभेंडा सडकमा फालिदिँदा सडक राताम्मे भएको छ । लाखौंका कृषि उपज खेर जाँदा सरकार मौन भएपछि र कूटनीतिक पहल नगरेपछि सडकमा मिल्काउनुको विकल्प नभएको उनीहरू बताउँछन् । उनीहरूले गोलभेंडा बिग्रने वस्तु भएकाले तत्काल समाधानका लागि पहल गरिदिन सरकारसँग अनुरोध गरेका छन् ।

अर्का किसान लीला ढकालले भने, ‘खाइनखाई गरेर झरीबादल नभनी खेती गरियो अहिले विषादी छर्ने आम्दानीसम्म नहुँदा सरकार मुकदर्शक भएर बस्छ भने हामी पनि चुप लागेर कसरी बस्ने ?’ निर्यात ठप्प भएको महिनादिनसम्म स्थानीय प्रदेश र केन्द्र कुनै तहका सरकारले पनि विकल्पका विषयमा ध्यान नदिएको गुनासो किसानको छ । विगतमा लगानी उठ्ने गरी निर्यात हुन थालेपछि यहाँका किसानले धान, कोदो, मकैलगायतका अन्नबाली छाडेर गोलभेंडा खेतीमा लागेका थिए । यहाँ उत्पादित गोलभेंडाले २० देखि ६० रुपैयाँ प्रतिकिलो घरमै आम्दानी गरेको थियो ।

कतिपयले गोलभेंडा खेतीका लागि बैंक, वित्तीय संस्था र सहकारीबाट ऋणसमेत लिएको नागीका तारा भारती बताउँछन् । सबै खेर गए किसानका थाप्लामा थप ऋण थुप्रिने गुनासो पनि किसानहरूको छ । असार तेस्रो सातादेखि यहाँको गोलभेंडा निर्यात ठप्प छ ।

भारतले नेपालबाट आयात गर्ने सामग्रीको सूचीमा गोलभेंडाको सूची नरहेको भन्दै भन्सारबाटै फकाइदिनेगरेको छ ।तत्कालीन जिल्ला कृषि विकास कार्यालय पाँचथरको तथ्यांकअनुसार गत वर्ष यी दुईवटा गाउँपालिकाबाट मात्रै ३ करोड २८ लाख रुपैयाँ बराबरको गोलभेंडा बाहिरिएको थियो । यो वर्ष भने गोलभेंडाको मुख्य सिजनमै बिक्री नहुँदा जिल्लामा भित्रिने रकम प्रभावित भएको छ ।

Yamaha

प्रकाशित : श्रावण ८, २०७५ ०८:०४
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

गाउँमै थन्कियो यार्चा

राजबहादुर शाही

मुगु — मुगम कार्मारोङका गाउँमा एक क्विन्टलभन्दा बढी यार्चागुम्बु थन्किएको छ । मूल्य घटबढ भइरहेकाले व्यापारी नआएपछि यार्चा थन्किएको हो । मुगु गाउँमा मात्रै करिब डेढ क्विन्टल यार्चा रहेको स्थानीयबासीले जनाएका छन् ।

पाटनमा समेत जिल्ला बाहिरका व्यापारी नआएको संकलकको भनाइ छ । व्यापारीले गत वर्षभन्दा आधा मोलमा खरिद गर्न खोजेपछि स्थानीयबासीले यार्चा गाउँमै ल्याएर भण्डारण गरेका हुन् ।

मुगम कार्मारोङ २ का व्यवसायी टासी तामाङले भने, ‘मैले संकलन गरेको तीन किलो यार्चा घरमै थन्काएको छु । पाटन क्षेत्रबाट संकलकबाट प्रतिकिलो १७ देखि १८ लाखमा यार्चा खरिद गरेको थिएँ ।’ उनका अनुसार तिब्बतमा प्रतिकिलो १५ लाख रुपैयाँ मूल्य पर्छ । उनले भाउ बढे फेरि तिब्बतमै लगेर बिक्री गर्ने बताए । तामाङका अनुसार पहिले तिब्बतमा प्रतिकेजी २० देखि २५ लाख मूल्य थियो तर अहिले घटेर १५ लाख रुपैयाँ भएको छ । ‘घाटा खाएर बिक्री गर्न सकिन्न,’ उनले भने । यार्चाको घटदो मूल्यको मारमा पर्नेमा उनी एक्ला भने होइनन् ।

यहाँका ४५ बढीभन्दा व्यापारी यार्चाको भाउ घटेपछि समस्यामा परेका छन् । अधिकांश संकलकले समेत यार्चा बिक्री नगरेको बताएका छन् । असारमा तिब्बती हाटबजारमा यार्चाको मूल्य प्रतिकिलो २० देखि २५ लाख थियो । मह गाउँका व्यापारी प्रवीण तामाङले दुई किलो यार्चा घरमै राखेको बताए । उनले साउनको पहिलो सातादेखि यार्चाको भाउ हवात्तै घटेकाले समस्या भएको बताए । गत वर्ष तिब्बतमा यार्चाको मूल्य राम्रो थियो । ‘यस वर्ष घाटा सहेर यार्चा संकलन गर्नुपर्ने अवस्था छ,’ उनले भने, ‘साउनको पहिलो साताबाट तिब्बतमा भाउ घटयो,’ उनले भने, ‘घरमै थन्क्याएर राख्दा बिग्रने डर छ ।’

तिब्बतमा राम्रो भाउ जाने भन्दै पाटन पुगेका व्यापारीलाई यार्चा बिक्री नगरेका संकलकले घरमै राखेका छन् । साउन दोस्रो साता तिब्बत–मुगु सीमामा लाग्ने हाटबजारमा यार्चा बिक्री गर्ने भन्दै घरमै राखेका संकलकले राम्रो भाउ नपाए जीविकोपार्जनमा समस्या हुने बताए ।

प्रकाशित : श्रावण ८, २०७५ ०८:०३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT