कार्यान्वयन हुँदैन धानको समर्थन मूल्य

तोकिएको समर्थन मूल्यमा सरकारले धान खरिद गर्न सकेको छैन
राजु चौधरी

काठमाडौँ — कृषि मन्त्रालयले चालु आर्थिक वर्षका लागि धानको मूल्य सिफारिस गरे पनि कार्यान्वयनमा भने चुनौती देखिएको छ । धानको बिक्रीलाई सुनिश्चित गर्न सरकारले विगतदेखि समर्थन मूल्य तोकेर धान खरिद गर्ने बताउँदै आएको छ ।

आपूर्ति मन्त्रालयअन्तर्गत रहेको खाद्य संस्थानले विभिन्न जिल्लाबाट धान खरिद गर्छ । तर, सरकारी समर्थन मूल्यअनुसार किसानले बिक्री गर्न पाएका छैनन् । यसअघि न्यूनतम समर्थन मूल्य प्राविधिक समितिले २०७२/७३ मा मोटा धान प्रतिक्विन्टल १ हजार ८ सय ८४ रुपैयाँ र मध्यम धान १ हजार ९ सय ९१ रुपैयाँ सिफारिस गरेको थियो ।


Yamaha

२०७३/७४ मा मोटा धानका लागि २ हजार ७० रुपैयाँ र मध्यमका लागि २ हजार २ सय ३० रुपैयाँ सिफारिस गरेको थियो । तर, संस्थानले मोटा धान १ हजार ९ सय ५० मा खरिद गरेको थियो । जानकारहरूका अनुसार समितिले ढिला गरी सिफारिस गर्दा किसानले मूल्य पाएका थिएनन् ।


किसानहरूले कात्तिकमा धान बिक्री गरेका थिए । मन्त्रिपरिषद्मा प्रस्ताव मंसिरमा पुगेको थियो । यस्तै २०७४/७५ मा प्रतिक्विन्टल मोटा धान २ हजार २ सय ४७ रुपैयाँ ३७ पैसा र मध्यम धान २ हजार ४ सय ३८ रुपैयाँ ६४ पैसा सिफारिस गरेको थियो ।


निर्वाचनको कारण देखाउँदै सरकारले मूल्य तोकेको थिएन । त्यसबेला किसानले ठाउँअनुसार प्रतिक्विन्टल २ हजारदेखि २ हजार १ सय रुपैयाँमा बिक्री गरेको संस्थानले जनाएको छ । चालु आर्थिक वर्षका लागि पनि कृषि, भूमि व्यवस्था तथा सहकारी मन्त्रालयले मोटा धानको समर्थन मूल्य प्रतिक्विन्टल २ हजार ३ सय ३१ रुपैयाँ २२ पैसा र मध्यम धान २ हजार ४ सय ६० रुपैयाँ ५७ पैसा सिफारिस गरेको छ । बजारीकरण र किसानलाई मर्कामा पर्न नदिन कृषि मन्त्रालयले समर्थन मूल्य उद्योग वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालयमा पठाएको हो ।


आपूर्तिले थप अध्ययन गरी मन्त्रिपरिषद्बाट स्वीकृत गराउने प्रावधान छ । जानकारका अनुसार मन्त्रालयबाट स्वीकृत भएको मूल्य मन्त्रिपरिषद्बाट पनि स्वीकृत हुन्छ । तर, कार्यान्वयमा हुन भने ठूलो चुनौती भएको संस्थानका अधिकारीहरू बताउँछन् । ‘अहिलेसम्मको अवस्था हेर्दा सिफारिस मूल्यअनुसार खरिद गर्न सकेका छैनौं । बढी मूल्यमा खरिद गरेर मात्रै भएन, खरिद गरिएको धानलाई चामल बनाएर दुगर्म र पहाडी जिल्लामा पठाउनुपर्छ,’ संस्थानका एक अधिकारीले भने, ‘बढी मूल्यमा खरिद गर्दा दुर्गमका उपभोक्तालाई भार पर्छ ।’


सरकारले धान खरिदमा अनुदान नदिएकाले कम मूल्यांकन गर्न बाध्य रहेको ती अधिकारीले बताए । संस्थानले चामल दुर्गम जिल्ला, पहाड र कारागारमा पठाउँदै आएको छ । बाली लगाउनुपूर्व नै तोकिने समर्थन मूल्यका आधारमा किसानले नाफाघाटाको हिसाब गरेर बाली लगाउने मान्यता हो, संस्थानले भने धान काटेपछि मात्रै मूल्य तोक्ने गरेको छ ।


संस्थानका अनुसार धानको मूल्य निर्धारण गर्न प्राथमिक खरिद समिति गठन गरिएको छ । समितिको अध्यक्ष सम्बन्धित जिल्लाका प्रमुख जिल्ला अधिकारी हुन्छन् । सदस्यमा कृषि कार्यलय प्रमुख, कृषि कार्यलयले तोकेको कृषक र सम्बन्धित जिल्लाका संस्थान प्रमुख सदस्य सचिव हुने प्रवक्ता शंकर सापकोटाले बताए । टोलीले स्थानीय उत्पादन, बजार मूल्य, कृषि कार्यालयले दिने मूल्य र सीमावर्ती मूल्य विश्लेषण गरेर उचित मूल्य निर्धारण गर्ने उनले बताए । ‘किसानसँगै उपभोक्ता पनि मर्कामा नपरून् भन्ने हाम्रो उद्देश्य हो,’ उनले भने, ‘सरकारले उपलब्ध गराएको मूल्य र बजार विश्लेषण निर्देशिकाअनुसार खरिद गर्छौं ।’


मंगलबार उद्योग वाणिज्य तथा आपूर्तिमन्त्री मातृका यादव, कृषि, भूमि व्यवस्था तथा सहकारीमन्त्री चक्रपाणि खनाल दुवै मन्त्रालयका सचिव, सहसचिवहरूबीच भएको छलफलमा मूल्य सिफारिस गर्ने सहमति भएको हो । असार दोस्रो साता दुवै मन्त्रालयबीच भएको छलफलमा समर्थन मूल्य निर्धारण गर्न कृषि सहसचिव लेखनाथ आचार्यको संयोजकत्वमा समिति गठन गर्ने निर्णय गरेको छ ।


समितिलाई एक साताको समय अवधि दिइएको थियो । समितिले बुझाएको प्रतिवेदनअनुसार मंगलाबर पुन: छलफल भएको कृषि सचिव युवकध्वज जीसीले बताए । ‘हामीले धानको समर्थन मूल्य उद्योग वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालयमा सिफारिस गरेका छौं,’ उनले भने।


Esewa Pasal

प्रकाशित : श्रावण ९, २०७५ ०९:५९
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

महत्त्वपूर्ण खुड्किलोको पथमा

वान–डे अन्तर्राष्ट्रिय
विनोद पाण्डे

काठमाडौँ — नेदरल्यान्ड्ससँग अर्को साता दुई खेलको शृंखला खेलेर नेपाल वान–डे अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट क्लबमा प्रवेश गर्दै छ । फेब्रुअरीमा जिम्बावेमा सम्पन्न विश्वकप छनोटमा आठौं भएसँगै नेपाल वान–डे अन्तर्राष्ट्रिय मान्यताप्राप्त राष्ट्र बनेको थियो ।

क्यानडामाथि सनसनीपूर्ण जित हात पारेर विश्वकप छनोटको यात्रा तय गर्न सफल नेपाली क्रिकेट टोली नामिबियाको खेल मैदानमा सेल्फी खिचेर खुसी साट्दै ।

त्यसपछि नेपालले पहिलोपल्ट आधिकारिक वान–डे खेल्न लागेको हो । नेपालको यो यात्रा सन् १९९६ को एसीसी ट्रफीबाट सुरु भएको हो । उत्तम कर्माचार्यको कप्तानीमा नेपालले मलेसियामा पहिलोपल्ट खेलेको थियो । उनै उत्तमसहित १९९६ मा नेपालबाट पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिताका खेलेका पवन अग्रवाल र मनीषराज पाण्डे वान–डे अन्तर्राष्ट्रिय खेल्न लागेको स्थिति, यसको प्रभाव र उपयोगिताका बारेमा यसो भन्छन्–

-उत्तम कर्माचार्य, पूर्वकप्तान
नेपालको क्रिकेट विकासका लागि यो सकारात्मक पक्ष हो । वान–डे अन्तर्राष्ट्रिय खेल्न लागिरहँदा भएका खेलाडीलाई पनि जोश नै भयो आउँदो पुस्ताका खेलाडीलाई पनि उत्साह भयो । नेपाली क्रिकेटले फड्को मार्छ भन्ने लागेको छ । त्यसलाई वान–डे अन्तर्राष्ट्रियले ठूलो मदत गर्छ । हाम्रो पालामा सौखले खेलिएको थियो, वान–डे अन्तर्राष्ट्रिय खेल्छ भन्ने सोच राखेका थिएनौं । पछि नेपाल क्रिकेट संघमा पदाधिकारी भएर आएपछि पक्कै नेपाली क्रिकेटले वान–डे अन्तर्राष्ट्रिय खेल्छ र अगाडि बढ्छ भन्ने थियो । राष्ट्रिय खेलकुद परिषद् र संघले यसलाई जसरी विकास गर्नुपर्ने हो त्यो नगर्दा नेपाल यो स्थितिमा आउन यति धेरै समय लागेको हो । नेपालको क्रिकेटलाई कसरी अगाडि बढाउने, कुन नीतिसँग अगाडि बढाउने भन्ने नयाँ सोच नै आएन । पुरानै ढर्रामै चलिरहयो, यसले गर्दा पनि नेपालमा क्रिकेट पछाडि परेको हो । पछिल्लो ६–७ वर्ष विवादले घेरिएको हुनाले पनि नेपालले वान–डे अन्तर्राष्ट्रिय खेल्न यति लामो समय कुर्नुपरेको हो । हामीसँगैं खेलेको बंगलादेश, हामी पछि आएको अफगानिस्तान वान–डे अन्तर्राष्ट्रिय हुँदै टेस्ट मान्यता पाएर स्थापित भइसके । हामी भने पुरानै सोच र ढर्रामा चलिरहेकाले बल्ल खेल्ने मौका पायौं ।


वान–डे अन्तर्राष्ट्रियले नेपालको क्रिकेटमा राम्रो असर पार्छ । मौकाहरू हुने हुनाले खेलाडीलाई जाँगर दिन्छ । उनीहरूको पनि महत्त्वाकांक्षा बढ्छ । क्रिकेटमा पनि विकासको राम्रो फड्को मार्छ । यसको उपयोग गर्न घरेलु क्रिकेट संरचना पनि फेरबदल गर्नुपर्छ । जहिल्यै पनि क्षेत्रीय स्तर भनेर अब चल्दैन । एउटै प्रतियोगितामा हामी रुमल्लिरहेका छौं । २–४ वटा नयाँ खाले प्रतियोगिता ल्याउनुपर्छ । यो ४ वर्षमा वान–डे अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता पाएका देशहरूसँग बढीभन्दा बढी खेलेर आफूलाई स्थापित गर्ने प्रयासमा रहनुपर्छ ।

-पवन अग्रवाल, पूर्वकप्तान
नेपालले वान–डे अन्तर्राष्ट्रिय खेल्न पाउनु गौरवको क्षण हो । लामो यात्रामा ढिलै भए पनि हामी यहाँ आइपुगेका छौं । नेपालको क्रिकेटलाई अझ माथि पुर्‍याउन महत्त्वपूर्ण खुड्किलो पार भएको छ । यो निकै जरुरी पनि थियो । वान–डे अन्तर्राष्ट्रिय एकदमै सही समयमा आएको छ । हामी खेलाडी हुँदा पनि नेपालले एकदिन वान–डे अन्तर्राष्ट्रिय खेल्छ भनेर सोचेका थियौं, नसोचेको होइन । तर अलिकति ढिला भयो । हामीले १९९६ बाट अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट सुरु गर्दाखेरि कम्तीमा १० वर्षमा वान–डे अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता पाइन्छ की जस्तो लागेको थियो । व्यवस्थापन हाम्रो जहिले पनि बाधक रहयो । हाम्रो क्रिकेटको कहिल्यै पनि सही व्यवस्थापन भएन । सुरुका दिनमा अलिकति अप्ठयारो आफैमा थिए किनभने क्रिकेट त्यस्तो लोकप्रिय थिएन । पछिका दिनमा हामीले अवसरहरू गुमाएकै हौं । व्यवस्थापन राम्रो भए प्रदर्शन आउने हो, अहिले केही नहुँदा पनि प्रदर्शन आएको छ । लगानी, तयारीअनुरुप प्रदर्शन आउने हो । अहिले पनि तयारी छैन, पहिले पनि तयारी थिएन । तयारी राम्रो भएको भए हाम्रो खेलाडीको प्रदर्शन राम्रो हुन्थ्यो र नतिजा पनि त्यहीअनुसार आउन सक्थ्यो । अहिले तयारी नभए पनि खेलाडीहरू प्रतिभाशाली छन् । विश्व क्रिकेट लिग आएपछि अन्तर्राष्ट्रिय एक्सपोजर पनि बढेको छ । सुरुका दिनमा टिमलाई अन्तर्राष्ट्रिय एक्सपोजर कम थियो ।
वान–डे अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता पाएपछि नेपाल पनि क्रिकेट नक्सामा आयो । क्रिकेटबाहेकको अरु राष्ट्रले पनि थाहा पाउने भए । विभिन्नखाले अवसरहरू सिर्जना पनि गर्छ यसले । द्विपक्षीय शृंखलाको अवसर खोलेको छ । नेपालको क्रिकेटलाई व्यावसायीकरण गर्न बाटो खुलेको छ । यसको धेरै ठूलो महत्त्व छ, हामीले यसको महत्त्व बुझ्न जरुरी छ । यो अवसरलाई ४–५ वर्ष राम्रोसँग सदुपयोग गर्‍यौं भने टेस्टको बाटोमा हिँडिहाल्छौं । क्रिकेटलाई व्यावसायिक गरेर आर्थिक स्रोत बलियो बनाउँदै त्यसलाई घरेलु संरचना र घरेलु क्रिकेट विकासमा पूर्ण प्रयोग गर्नुपर्छ ।


-मनीषराज पाण्डे, पूर्व खेलाडी
हाम्रो क्रिकेटमा जो पनि लागेका हुन्छन् उसको माथिल्लो होस् वा खेल्ने लक्ष्य वान–डे अन्तर्राष्ट्रिय हुन्छ । त्यहाँसम्म पुग्छौं भन्ने सबैको चाहना हुन्छ । हामी अहिले ठ्याक्कै त्यही सपनालाई विपनामा परिणत गर्दै छौं । जे खोजेका थियौं त्यो हासिल गर्नेक्रममा धेरै अगाडि बढेका छौं । हामी खेल्दा वान–डे अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा पुग्छौं त नभनौं नेपाली अगाडि बढ्ला भन्ने थियो । यो स्थितिमा आइपुग्छौं भनेर सोचेका थिएनौं । हामीले १९९६ मा पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय खेल्दा पहिलो खेल बंगलादेशसँगै खेलेका थियौं । बंगलादेशले छिटो प्रगति गर्‍यो र टेस्ट मान्यता पाइहाल्यो । बंगलादेशले त यति छिटो पायो अब हामीले पनि पाउला भन्ने लाग्न लाग्थ्यो तर बल्ल हामी त्यो स्थितिमा आइपुग्यौं ।


हामी योजनाबद्ध हिसाबमा कहिल्यै पनि अगाडि बढेनौं । हाम्रो गन्तव्य कहाँ हो ? लक्ष्य के हो ? के गर्ने हो ? केही थिएन । प्राविधिक विषय आएमा त्यसलाई चाहिने के हो भन्ने पनि थाहा थिएन । त्यसलाई कसरी इम्प्रुभ गर्ने भन्ने नै थिएन । सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण भौतिक पूर्वाधार पनि हो । घरेलु क्रिकेट पनि त्यो स्तरमा अहिले पनि पुगेकै छैन । जे–जे आइपर्छ हेर्दै जाउँला भनेर काम गरेर नेपाली क्रिकेट यहाँसम्म आइपुगेको हो । छिटो गरेको भनेको खेलाडीको प्रदर्शनमात्र हो । विभिन्न समयमा त्यस्तै किसिमका खेलाडी आएकाले नेपाल आज वान–डे अन्तर्राष्ट्रिय मान्यताप्राप्त राष्ट्र बनेको हो । व्यवस्थापनको पक्ष अहिले पनि देख्न सकिन्छ । खेलाडीलाई कसले हेर्ने, अरु कसले व्यवस्थापन गर्ने हो केही थाहा हुँदैन । यस्तै रहने हो भने ४ वर्षलाई वान–डे अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता पायो भनेर रमाउने मेलो मात्र हुन्छ । यसलाई उपयोग गर्ने, संस्थागत गर्ने विषयमा सधैं पछि नै पर्छौ । विगत छाड्ने हो भने नेपाली क्रिकेटलाई राम्रोसँग अगाडि बढाउने बेला अहिले हो । समय पनि प्रशस्त छ ।


अहिले हामी नेदरल्यान्ड्ससँग खेलेर वान–डे अन्तर्राष्ट्रिय यात्रा सुरु गर्दैछौं । नेपालको लक्ष्य टेस्ट क्रिकेट पनि हो । त्यसका लागि केही गरेर देखाउनुपर्ने सही समय अहिले नै हो । टेस्ट क्रिकेटका लागि यो महत्त्वपूर्ण खुड्किलाको रूपमा आएको छ । अहिले जस्तो जेनतेन चलाएर अब हुँदैन । किनभने पूर्वाधारमै हामी धेरै पछाडि छौं ।

प्रकाशित : श्रावण ९, २०७५ ०९:५६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT