मकै र फापरको उत्पादन घट्दै

कान्तिपुर संवाददाता

मलबासे (उदयपुर) — पछिल्लो समय दुर्गम पहाडी क्षेत्रमा मकै, कोदो र फापरको खेती घट्दै गएको छ । आधुनिक खेती प्रणालीसँगै मकै, कोदो, फापर र जुनेलोको विकल्पमा लागेकाले उत्पादन घट्दै गएको हो ।

रौतामाई, लिम्चुबाङ, ताप्ली गाउँपालिकाका किसानले पछिल्लो समय परम्परागत खेती छाडेका छन् । परम्परागत खेती मकै, कोदो, फापर, जुनेलो र कागुनोले गुजारा गर्न समस्या भएपछि किसान आधुनिक खेतीमा लागेका हुन् । ५ वर्षअघिसम्म पाखो बारीमा कोदो, फापर र जुनेलो खेती किसान अहिले चिया, अलैंची, आलु, काउली र टमाटार उत्पादन गरिरहेका छन् । मकै, कोदो, फापर र जुनेलेको माग बजारमा धेरै छ ।

पहाडी क्षेत्रका किसान अहिले अन्न बालीका विकल्पमा तरकारी, फलफूल, अलैंची, अदुवा र अम्रिसो खेती गर्दै आएका छन् । ‘पहिले पहिले अन्नबाली र त्यसपछि केही समय किसानले प्रतिबन्धित लागूऔषध गाँजाको समेत खेती गरेका थिए,’ ताप्लीका किसान सार्कुमान ज्यूठकुरीले भने, ‘तर, अहिले गाँजा र अन्नबाली दुवै छोडेर नगदेबालीका रूपमा तरकारी, फलफूल र मसालाजन्य वस्तु (अलैंची, तेजपात र अदुवा) खेती गरिरहेका छन् ।’

रौतामाई ६ नामनताका किसान मानबहादुर रानामगरले भने, ‘पहिले कोदो, मकैको माग थियो, अहिले फलफूल र तरकारीको माग छ ।’ त्यसैले बजारको मागअनुसार नै किसान तरकारी र फलफूल खेती गरिरहेको उनले बताए ।

जिल्लाको उत्तरी ग्रामीण क्षेत्रका सयौं किसान ५/७ वर्षयता कोदो, फापर, जुनेलो खेती छोडेर तरकारी र फलफूलमा लागेको कृषक गंगा रानामगरले बताए । ‘किसानले मकै, कोदो, फापर र जुनेलो लगाउन त के खानसमेत छोडिसके,’ उनले भने, ‘सहरमा कोदो, फापर र जुनेलोको माग अत्यधिक छ ।’ तर, मागअनुसार उत्पादन हुँदैन ।

गत वर्ष उदयपुरमा कोदो ५ हजार ३ सय ४१, मकै ३६ हजार ९ सय ४४ र गहुँ १२ हजार ८ सय २८ र धान ५५ हजार ३ सय ८० टन उत्पादन भएको थियो । उत्पादित अन्नमा सबैभन्दा कम कोदो भएको कृषि तथ्यांकमा देखिन्छ । यो क्रमश: घट्दै गएको कृषि प्राविधिक बताउँछन् ।

प्रकाशित : भाद्र ४, २०७५ ०८:४१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

भेरी बबई डाइभर्सन आयोजना: डयाम र विद्युत्गृह निर्माणको बाटो खुल्यो

प्रकाश अधिकारी

सुर्खेत — राष्ट्रिय गौरवको भेरी–बबई बहुउद्देश्यीय डाइर्भसन आयोजनाले बाँध (डयाम) र विद्युत्गृह (पावरहाउस) निर्माणको प्रक्रिया सुरु गरेको छ । सुरुङ खनिरहेको टनेल बोरिङ मेसिन (टीबीएम) ले जोखिमयुक्त क्षेत्र (रिस्क जोन) पार गरेपछि आयोजनालाई अघि बढ्न सहज भएको हो ।

टनेल बोरिङ मेसिनद्वारा खनिएको भेरी बबई डाइभर्सन आयोजनाको सुरुङ । तस्बिर : प्रकाश

रिस्क जोन भनिएको तोलीखोला क्षेत्र पार नगरुन्जेल आयोजनाले डयाम र पावर हाउस निर्माणको प्लानिङ गर्न सकेको थिएन ।

टीबीएमले जोखिमपूर्ण चुरे पर्वत पार गरेसँगै सरकारले नमुनाका रूपमा अघि बढाएको यो आयोजना सफल हुने ठानिएको छ । भौगर्भिक सर्भेका बेला तोलीखोला आसपासमा सुरुङ निर्माण कार्यमा प्रतिकूलता आउन सक्ने अनुमान गरिएको थियो । त्यहाँ माटोमा पानी बढी अर्थात् जमिन लेदो थियो । दैनिक औसत ४० मिटर खनिरहेको टीबीएमले त्यस क्षेत्रमा भने १०–११ मिटरमात्रै खनेको थियो, जुन क्षेत्र पार गर्न टीबीएमलाई तीन महिना लागेको थियो । आयोजनाका अनुसार १२ किमिमध्ये आइतबारसम्म सात किमि ४० मिटर सुरुङ खनिएको छ ।

छिन्चु–जाजरकोट सडक खण्डअन्तर्गत पर्ने चिप्लेमा बाँधस्थल बन्दै छ । आयोजना सफल हुने देखिएपछि पावर हाउस र डयाम निर्माणको विस्तृत अध्ययन थालिएको हो । आयोजनाका डिभिजनल हाइड्रोजियोलोजिस्ट हरि खनालले प्राविधिक डिजाइन करिब अन्तिम चरणमा पुगेको जानकारी दिए । ‘जोखिमयुक्त क्षेत्र पार गरेर मेसिन अघि बढिसक्यो,’ उनले भने, ‘अब सुरुङ निर्माणमा अवरोध आउने सम्भावना छैन, सम्झौता मितिभन्दा अगावै सुरुङ निर्माण भइसक्छ ।’ पहिलो चरणमा सुरुङ निर्माण, दोस्रो चरणमा विद्युत् उत्पादन र तेस्रो चरणमा बाँके–बर्दियामा सिँचाइ योजना विस्तार गरिनेछ ।

दुई महिनाभित्र ठेक्का प्रक्रिया सुरु गर्ने आयोजनाको तयारी छ । जग्गा अधिग्रहणलगायत निर्माणपूर्वका आधारभूत तयारीहरू सम्पन्न हुनेछन् । यसका लागि संघीय सरकारले चालु आवमा ६ अर्ब ९ करोड बजेट छुटयाएको छ । उक्त रकमले सुरुङ निर्माणको भुक्तानी, डयाम र पावर हाउस निर्माणको आधारभूत तयारी गर्न खर्च हुने आयोजनाको दाबी छ । चिप्लेबाट १५ मिटर अग्लो डयाम बनाई प्रतिसेकेन्ड ४० घनमिटर भेरीको पानी बबईमा खसालिनेछ ।

बबईमा खसालिएको पानीले बाँके र बर्दियाको ५१ हजार हेक्टर जमिनमा सिँचाइ सुविधा पुर्‍याउने आयोजनाको लक्ष्य छ । त्यस्तै बबई किनारमै ४८ मेगावाट विद्युत् उत्पादन गरिनेछ । स्वदेशी लगानीमा निर्माण हुन लागेको आयोजनाको कुल लागत साढे १६ अर्ब लाग्ने अनुमान छ । बाह्रै महिना सिँचाइ उपलब्धताबाट कृषि उत्पादन बढ्न गई आयोजनाबाट वार्षिक ३ दशमलव १ अर्ब अप्रत्यक्ष तथा विद्युत्बाट दुई दशमलव १ अर्ब प्रत्यक्ष आम्दानी हुने अनुमान छ । चाइना ओभरसिज इन्जिनियरिङ गु्रप लिमिटेड (कोभेक) ले सुरुङ निर्माण गरिरहेको छ । सिँचाइ विभाग र कोभेकबीच २०७१ माघमा निर्माण सुरु गरी २०७५ फागुनमा सम्पन्न गर्ने सम्झौता छ ।

आयोजना प्रमुखको सरुवा
भेरी–बबई डाइभर्सनमा आयोजना प्रमुखका रूपमा सुरुदेखि काम गरिरहेका शिवकुमार बस्नेतको सरुवा भएको छ । उनी सात वर्षदेखि भेरी–बबईमै कार्यरत थिए । सरकारले ‘पाइलटिङ प्रोजेक्ट’ का रूपमा यसलाई अघि बढाएपछि उनी आयोजना निर्देशकको जिम्मेवारी सम्हालेका थिए । बस्नेतको ठाउँमा सिँचाइ विभागकै सञ्जीव बराल आउँदै छन् ।

प्रकाशित : भाद्र ४, २०७५ ०८:४०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्