कृषक भन्छन् : कालीमाटीमा स्टल चाहियो

हरिराम उप्रेती

गोरखा — तरकारी उत्पादनको पकेट क्षेत्र मानिएको गण्डकी गाउँपालिका ७ र ८ घ्याल्चोकका किसानले काठमाडौंको कालीमाटीमा ‘स्टल’ उपलब्ध गराइदिन माग गरेका छन् ।

उनीहरूले बिचौलियका कारण वर्षौंदेखि आफूहरू ठगिएको भन्दै संघीय र प्रदेश सरकारका मन्त्रीलाई भेटेरै उक्त माग गरेका हुन् । कृषकहरूले संघीय सरकारका कृषिमन्त्री बलदेव खनाल र प्रदेश सरकारका कृषिमन्त्री लेखबहादुर थापासमक्ष तरकारी बेच्ने स्टल उपलब्ध गराइदिन आग्रह गरेको स्थानीय तुलसी रेग्मीले बताए ।

‘बिचौलियाले किसान ठगिए,’ उनले भने, ‘सीधै उपभोक्तालाई तरकारी बेच्न कालीमाटीमा स्टल चाहियो भनेर मन्त्रीहरूलाई भेटेर भनेका छौं, लिखित रूपमा पनि दिएका छाैं ।’ घ्याल्चोक क्षेत्रका झन्डै ६ सय किसानले उत्पादन गरेका तरकारी काठमाडौं, पोखरा र डुम्रेलगायतका बजारमा बिक्री हुँदै आएको छ । घ्याल्चोकबाट काठमाडौं तरकारी पुर्‍याउने बीचका व्यापारीले प्रतिकिलो कम्तीमा ५ रुपैयाँ लिने गरेको किसानहरू बताउँछन् ।

स्थानीयस्तरकै यस्ता बीचका व्यापारी यहाँ ३० देखि ४० जनाको संख्यामा छन् । ‘सहकारीको तरकारी संकलन केन्द्र छ । जोख्दाजोख्दै बिचौलिया आइपुग्छन्,’ किसान लालबहादुर कार्कीले भने, ‘कहिले त भाउ नै नगरी तरकारी पठाउँछौं । उनीहरूले आफूलाई नाफा राखेर यति पैसा आयो भन्दै दिन आउँछन् । जति दिए पनि हात नथापी सुख छैन ।’ बीचका व्यापारीपछि पुन: कालीमाटीका व्यापारीले प्रतिकिलो २० देखि ५० रुपैयाँसम्म नाफा राखेर उपभोक्तालाई तरकारी बेच्ने गरेको किसानहरू बताउँछन् । ‘उपभोक्तालाई खरिद महँगो पर्छ, हामीले आफ्नो मालको भाउ सस्तैमा हात थाप्नुपर्छ,’ उनले भने, ‘हामी किसान त्यसै मारमा पर्ने नै भयौं, स्टल भए त हाम्रो तरकारी हामी आफंै बेच्न पाउँथ्यौं ।’

पृथ्वी राजमार्ग नजिकैको गाउँ भएकाले काठमाडौंसम्म तरकारी ढुवानी गर्न कुनै समस्या नरहेको कार्की बताउँछन् । ‘कालीमाटीको स्टल जबसम्म पाइँदैन तबसम्म किसानको हबिगत यही हो,’ स्थानीय रामप्रसाद रेग्मीले भने, ‘बजारमा किसान आफैंले बेचे बीचबीचमा भाउ बढाउने बिचौलियाले बेचेजस्तो महँगो पक्कै हुँदैन ।’ कालीमाटीबाहेक बीचका व्यापारीलाई तरकारी जिम्मा लगाउँदा प्रतिक्विन्टल ५ सय रुपैयाँसम्म अतिरिक्त नाफा लगिदिने गरेको किसानहरूको गुनासो छ । ‘यहाँबाट काठमाडौं पठाउँदा दोहोरो–तेहोरो पैसा बीचकै मान्छेले खान्छन्,’ कार्कीले भने, ‘रातदिन घामपानी नभनी दु:ख गर्ने हामी । फलाउने र उपभोग गर्नेले भन्दा बीचकाले धेरै पैसा खाइदिए ।’

घ्याल्चोकका किसानले उत्पादन गरेको कृषि उपजलाई बजारसम्म पुर्‍याउन यहाँ दुईवटा सहकारी छन् । सहकारीले आवश्यकताअनुसार तरकारी संकलन केन्द्र स्थापना गरेका छन् । ०७४/७५ मा सामूहिक कृषि सहकारीले झन्डै ४० लाख किलो तरकारी संकलन गरेको तथ्यांक छ । एक वर्षको अवधिमा सहकारीमार्फत झन्डै १० करोड रुपैयाँको तरकारी बजार पुगेको सहकारीका व्यवस्थापक रमेशनाथ नेपालले बताए ।

Yamaha

‘यतिका तरकारी एउटै सहकारीबाट बिक्री हुन्छ तर किसानले वास्तविक मूल्य पाएनन्,’ उनले भने । करिब चार हजार रोपनी क्षेत्रफलमा खेती हुँदै आएको घ्याल्चोक क्षेत्रमा किसानले मौसमी तरकारी भान्टा, गोलभेडा, घिरौंला, लौका, काउली, बन्दाकोपी, करेला, भिन्डी र बोडीलगायत फलाएर बिक्रीका लागि पठाउँछन् । तरकारी बेचेरै जीविकोपार्जन चलेको छ । ‘कम्तीमा एक–डेढ रोपनीमा खेती नगर्ने त घरै छैनन् । थोरै तरकारी लगाउनेले वर्षमा लाख कमाउँछन्,’ उनले भने ।

त्रिशूली नजिकै खेत भएका कृषकहरूले समूह बनाएर बोरिङले पानी तानेर सिँचाइको व्यवस्था मिलाएका छन् । त्रिशूलीको पानी लाग्ने ठाउँमा बेमौसमी तरकारी खेती पनि हुँदै आएको छ । बिचौलियाका कारण वास्तविक कृषक ठगिएको गुनासो किसानले गरेको गण्डकी प्रदेशका भूमि व्यवस्था कृषि तथा सहकारीमन्त्री लेखबहादुर थापाले बताए । ‘किसानको मागका विषयमा संघीय कृषि मन्त्रालयसँग पनि छलफल गर्नुपर्ने देखियो,’ उनले भने ।

प्रकाशित : भाद्र १०, २०७५ ०८:४५
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

तरकारीले बदलियो दैनिकी

डीआर पन्त

डडेलधुरा — तीन वर्षअघिसम्म दाउरा बिक्री र मजदुरी गरी छाक टार्ने रत्ना ऐर अहिले दैनिक ७ क्विन्टलभन्दा बढी तरकारी बिक्री गर्छिन् ।

बिहान झिसमिसेमा जंगलबाट दाउरा ल्याउनु र १० किलोमिटर दूरीमा रहेको सदरमुकाममा बिक्री गर्नु उनको दैनिकी थियो ।गाउँमा सामूहिक तरकारी खेती सुरु भएपछि उनको दैनिकी फेरिएको छ ।

शोभादेवी पनि ३ वर्षयता तरकारी कृषक बनेकी छन् । उनी पनि दैनिक १० क्विन्टलसम्म तरकारी बिक्री गरी मनग्ये आम्दानी गरिरहेकी छन् । यसअघि परम्परागत खेतीपाती गर्ने शोभा पनि दाउरा बिक्री र मजदुरी गरी गुजारा गर्नेमध्ये एक हुन् । शोभा र रत्नाजस्ता ४२ जना महिलाको तरकारी खेती समूह छ । समूहमा २२ वर्षीया युवतीदेखि ६८ वर्षीया वृद्धासम्म आबद्ध छन् । सबैले मिलेर काम गर्न थालेपछि समयको पनि बचत र गाउँमा सदभाव पनि बढेको समूहमा आबद्ध महिलाहरूले बताएका छन् । विगतमा गाउँमा हुने सामान्यखाले झैझगडा पनि घटेका छन् ।

शोभा र रत्ना मात्र नभई अमरगढी नगरपालिका १ भेटाका ३७ परिवारका महिलाले प्रधानमन्त्री कृषि आधुनिकीकरण परियोजनाअन्तर्गत तरकारी खेतीका लागि तालिम र प्राविधिक सहयोग पाएपछि उनीहरूको जीवनशैली फेरिएको हो । हरेक परिवारले ५ देखि १० रोपनीमा सामूहिक तरकारी खेती गरेका छन् । प्रधानमन्त्री कृषि आधुनिकीकरण परियोजनासँगै उनीहरूलाई अमरगढी नगरपालिकाको कृषि शाखाले पनि सहयोग गरिरहेको छ । बीउबीजन, प्राविधिक सहयोगदेखि समयसमयमा आवश्यक परामर्श मात्र होइन तरकारी ढुवानी गर्न परियोजनाले गाडीसमेत उपलब्ध गराएको छ ।

‘गाउँबाट दैनिक २ वटा गाडीमा ५० क्विन्टल तरकारी निकासी हुन्छ,’ कृषक रत्नादेवीले भनिन्, ‘दुई वर्षमा २ करोडभन्दा बढीको तरकारी बिक्री गरिसकेका छौं ।’ झन्डै २ सय रोपनी जग्गामा सामूहिक रूपमा तरकारी खेती गरिएको उनले बताइन् । रत्नाले भनिन्, ‘तरकारी खेती सामूहिक हुन्छ तर बिक्री गर्दा आफ्नो–आफ्नो जमिनमा फलेको तरकारी टिपेर बिक्री गर्ने गरेका छौं ।’ यसले सामूहिक रूपमा काम गर्ने अभ्यास पनि भएको छ भने एक्लाएक्लै गरेको खेतीभन्दा तेब्बर बढी उब्जनी हुने गरेको उनले बताइन् । सामूहिक तरकारी खेती गर्दा समस्या नहुने र सबैले मिलेर काम गर्दा धेरै फलदायी भएको रत्नाले बताइन् ।

महिलाहरूको समूहले उत्पादन गरेको तरकारी अहिले धनगढी, महेन्द्रनगर हुँदै नेपालगन्जसम्म पुग्ने गरेको छ । दुई वर्षयता महिलाको उक्त समूहले सबैभन्दा बढी टमाटार उत्पादन गरेका छन् । टमाटारसँगै आलु, सिमी, काउली, सिमला मिर्च, बैगन, भिन्डी उत्पादन गरेर मनग्ये आम्दानी गरेका हुन् । परम्परागत रूपमा लगाइने धान, गहुँ र मकै बदेलसँगै अन्य जंगली जनावरले सखाप गर्न थालेपछि ३ वर्षअघिदेखि उनीहरूले खेतीपाती गर्न छोडेका थिए । शोभादेवी ऐरले भनिन्, ‘बँदेल लगायत जंगली जनावरका कारण गाउँको सबै जग्गा बाँझो थियो ।’


प्रधानमन्त्री कृषि आधुनिकीकरण परियोजना सुरु भएपछि बाँझो जमिनमा सामूहिक तरकारी खेती सुरु गरिएको हो । यस वर्ष मात्र उनीहरूले दैनिक ५० क्विन्टल तरकारीका दरले एक करोडको तरकारी बिक्री गरिसकेको उनले बताइन् । गत वर्ष सबै मिलाएर १ करोड २० लाखभन्दा बढीको तरकारी बिक्री गरेका थिए ।

प्रकाशित : भाद्र १०, २०७५ ०८:४४
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT