पहिलो बैठक निष्कर्षविहीन

पश्चिम सेती वार्ता
विजय तिमल्सिना

काठमाडौँ — पश्चिम सेती जलाशययुक्त आयोजना निर्माणमा देखिएको अन्योलबारे प्रवद्र्धक कम्पनी चाइना थ्री गर्जेज इन्टरनेसनल कर्पोरेसन र नेपाली सरोकारवालाबीच वार्ता सुरु भएको छ । वार्ताको लागि थ्री गर्जेजका सभापति जाओ जिङजियाङसहितको टोली नेपाल आएको छ ।

थ्री गर्जेजसँगको पहिलो दिनको वार्ता कुनै निष्कर्षमा नपुगेको लगानी बोर्डका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत महाप्रसाद अधिकारीले बताए । ‘डलरमा विद्युत् खरिद गर्ने र जडित क्षमता घटाउने विषयमा छलफल भयो,’ अधिकारीले भने, ‘दुवै विषयमा छलफल भए पनि कुनै निष्कर्ष निस्किएको छैन ।’


Yamaha

आज फेरि वार्तामा बस्ने सहमति भएको अधिकारीले बताए । थ्री गर्जेजसँगको वार्तामा बोर्डका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत अधिकारीसहित प्राधिकरणका कार्यकारी निर्देशक कुलमान घिसिङ, अर्थ मन्त्रालयका सहसचिव श्रीकृष्ण नेपाल, कानुन मन्त्रालयका सहसचिव फणिन्द्र गौतम, प्रधानमन्त्री कार्यालयका सहसचिव हरि पौडेल, ऊर्जा मन्त्रालयका सिनियर डिभिजनल इन्जिनियर सागरराज गौतम, बोर्ड कार्यालयका सिनियर डिभिजनल इन्जिनियर सुनिल पौडेलसमेत सहभागी थिए ।


‘आजको बैठकमा कुनै निष्कर्ष ननिस्किएकाले बुधबार पुन: छलफल हुने भएको छ,’ बैठकपछि जारी विज्ञप्तिमा भनिएको छ ।


आज यो टोलीसँग वार्तापछि थ्री गर्जेजको टोलीले अर्थमन्त्री युवराज खतिवडा र ऊर्जामन्त्री वर्षमान पुनसँग पनि संयुक्त छलफल गर्नेछ ।


आयोजना निर्माणको जिम्मा पाएको चिनियाँ कम्पनीले विभिन्न सर्त राख्दै निर्माणमा चासो नदेखाएपछि बोर्डले वार्ताका लागि बोलाएको हो । साउन १ गते बसेको लगानी बोर्डको सञ्चालक समितिको बैठकले बोर्ड कार्यालयलाई ७५० मेगावाट क्षमताको पश्चिम सेतीबारे २ महिनाभित्र निष्कर्षमा पुग्ने गरी सरोकारवालासँग छलफल थाल्न निर्देशन दिएको थियो । चिनियाँ प्रवद्र्धकले लामो समयदेखि आयोजना निर्माणमा तदारुकता नदेखाएपछि सरकारले चालु आर्थिक वर्षको बजेटमा स्वदेशी लगानीमा आयोजना बनाउने घोषणा गरिसकेको छ ।


आयोजना निर्माणका लागि चिनियाँ कम्पनीले मुख्यत: दुई माग अघि सारिरहेको छ । प्राधिकरणले तय गरेको जलाशययुक्त आयोजनाको विद्युत् खरिददरमा विद्युत् बिक्री गर्दा आफूलाई घाटा हुने भएकाले यसको दर बढाउनुपर्ने वा आयोजनाको जडित क्षमता घटाउनुपर्ने उसको सर्त छ । यीबाहेक अन्य केही माग पनि थ्री गर्जेजले राख्दै आएको छ ।


लगानी बोर्ड र चिनियाँ कम्पनी थ्री गर्जेजको सहायक कम्पनी सीडब्लूई इन्भेस्टमेन्ट कर्पोरेसनबीच २०६८ मा आयोजना निर्माणका लागि समझदारीपत्रमा हस्ताक्षर भएको थियो । थ्री गर्जेजले आफ्नो अध्ययनअनुसार ७५० मेगावाट क्षमतामा पश्चिम सेती आयोजना बनाउँदा लागत महँगो पर्ने भन्दै ६ सय मेगावाट क्षमतामा बनाउने प्रस्ताव गरेको थियो । नेपाली पक्षले यसलाई अस्वीकार गर्दै आएको छ ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र १३, २०७५ ०९:२०
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

चाँगुनारायण क्षेत्रका सय घर जोखिममा

लीला श्रेष्ठ

भक्तपुर — चाँगुनारायण नगरपालिका–४ का विभिन्न स्थानमा जमिन फाटेर चिरैचिरा परेको छ । हलचाप, कुइँकेल गाउँ, नवाङगाललगायत क्षेत्रमा परेका चिराका कारण कम्तीमा एक सय घर जोखिममा परेका छन् ।

भूकम्पमा चर्किएको चाँगुनारायण क्षेत्र भासिंदा पहिरोको जोखिम समेत बढेको स्थानीय बताउँछन् । कतिपय स्थानमा पहिरो गएको स्थानीय रामेश्वर श्रेष्ठ बताउँछन् ।

विश्वसम्पदा सूचीको चाँगुनारायण मन्दिरको उत्तरतर्फ मनोहरा किनार (साँखु क्षेत्र), पश्चिमको हलचाप र दक्षिणतर्फको शंखदह पोखरी वरिपरिको क्षेत्रमा चिरा परेको हो । चाँगुनारायण परिसरको उत्तर, दक्षिण र पश्चिम क्षेत्रबाट पहिरो जाने तथा भ्वाङ पर्ने क्रम बढै गएकाले मन्दिर भासिने जोखिम बढेको चाँगुनारायण नगरपालिका–४ का वडासदस्य दिनेश खनालले बताए ।


‘केही वर्षदेखि शंखदहवरिपरि भ्वाङ पर्दै गएको छ,’ उनले भने । केही वर्षदेखि यस क्षेत्रमा भ्वाङ पर्ने, धाँजा फाट्ने समस्याका कारण शंखदहको पानी समेत सुकेको छ । ‘केही वर्षअघिसम्म हामी शंखदह (पोखरी) मा पौडी खेल्थ्यौं,’ वडासदस्य खनालले भने, ‘अहिले पोखरी सुकिसकेको छ ।’


चाँगुनारायण नगरका अधिकांश क्षेत्र बालुवाका ढिस्को भएकाले त्यसलाई व्यवस्थापन र संरक्षण गर्न नसक्दा भासिने जोखिम बढेको स्थानीयको भनाई छ । ‘२०४९/०५० देखि नै जथाभावी बालुवा निकाल्न थालिएपछि जमिन चर्किन थाल्यो,’ रामेश्वर श्रेष्ठले भने, ‘बालुवा निकाल्नुअघि भासिने/पहिरो खस्ने समस्या थिएन ।’ साविक जिल्ला विकास समितिको स्वीकृतिमा बालुवा निकाल्ने नाममा सुरक्षाका उपाय अबलम्बन नगर्दा बस्ती भासिने जोखिम बढेको उनको भनाइ छ ।


‘यस क्षेत्रमा ढुंगा थोरै छन्,’ स्थानीय सानु श्रेष्ठले भने, ‘कमलो माटो र बालुवाको ढिस्को बगेकाले जताततै भ्वाङ पर्न थालेको छ ।’ भूगर्वविद् डा. सुबोध ढकालले बालुवा रहेको क्षेत्र खदिलो नहुने तथा जथाभावी बालुवा उत्खनन गरिँदा थप जोखिम उत्पन्न हुने बताए । उनले यसप्रकारको जोखिमको अध्ययन र नियन्त्रणका लागि छुट्टै विभाग गठन गर्नुपर्ने औल्याए ।


चाँगुनारायण मन्दिर संरक्षण तथा नगरको जोखिमयुक्त क्षेत्र बचाउन भूगोलकै अध्ययन गर्नुपर्ने स्थानीयको समेत माग छ । ‘सम्बन्धित निकायले जतिसक्दो छिटो अध्ययन थालिनुपर्छ,’ वडाध्यक्ष बुद्धिलाल महर्जनले भने, ‘वर्षौंदेखि चाँगुनारायण पहिरोको जोखिममा छ ।’


पुरातत्व विभाग अन्तर्गतको स्मारक संरक्षण तथा दरबार हेरचाह कार्यालय भक्तपुरले ‘भूकम्पपछि चाँगुनारायण क्षेत्र प्राकृतिक रूपमै भासिँदै गएको’ जनाएको छ । ‘मनोहरा कटान, अव्यवस्थित बालुवा, माटो उत्खननलगायतले चाँगुनारायण क्षेत्र पहिरोको उच्च जोखिममा छ,’ प्रमुख मोहनसिंह लामाले भने । मनोहरा कटान क्षेत्र र शंखदह क्षेत्रस्थित भासिएको स्थानको माटो परीक्षणका लागि इटालियन भूगर्भविद्लाई पठाइएको उनले बताए ।

प्रकाशित : भाद्र १३, २०७५ ०९:१६
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT