क्लिंकरको आयात घटयो, सिमेन्टको बढयो

शंकर आचार्य

पर्सा — भारतीय रेल्वले पर्सा–बारा औद्योगिक करिडोरका लागि भारतको रक्सौल रेल्वे स्टेसनबाट क्लिंकर लोड अनलोड बन्द गरेपछि भारतीय तयारी सिमेन्टको आयात झन्डै दोब्बरले बढेको छ ।

वीरगन्ज भन्सार नाकाबाट क्लिंकर आयात हुन्छ भने तयारी सिमेन्ट बढीजसो सिर्सिया सुक्खा बन्दरगाह नाकाबाट आयात हुन्छ । दुवै भन्सारको तथ्यांकले क्लिंकरको आयात घटेको र तयारी सिमेन्टको आयात बढेको देखाएको छ ।

वीरगन्ज भन्सारको तथ्यांकअनुसार गत आवमा यो नाका हुँदै ९ अर्ब २३ करोड रुपैयाँ बराबरको ८८ करोड २६ लाख किलो क्लिंकर आयात भएको छ । अघिल्लो आवमा यसै नाकाबाट ८ अर्ब ५४ करोड रुपैयाँ बराबरको १ अर्ब ७ करोड किलो क्लिंकर आयातभएको थियो ।

सुक्खा बन्दरगाह भन्सार कार्यालयको तथ्यांकअनुसार भारतबाट आयात हुने तयारी पोर्टल्यान्ड सिमेन्टको आयात झन्डै दोब्बरीले बढेको छ । गत वर्ष यो नाका हुँदै भारतबाट ३० करोड ८६ लाख रुपैयाँ बराबरको ३ करोड २२ लाख किलो तयारी सिमेन्ट आयात भएको छ । अघिल्लो आर्थिक वर्षमा यसै नाकाबाट १७ करोड ६५ लाख रुपैयाँ बराबरको १ करोड ७९ लाख किलो तयारी सिमेन्ट आयात भएको थियो ।

सुक्खा बन्दरगाह भन्सार कार्यालयका सूचना अधिकृत धनबहादुर बरुवाल यो नाकाबाट आयात हुने तयारी सिमेन्ट बढीजसो नेपालका निर्माणाधीन जलविद्युत् आयोजनाहरूले ल्याउने गरेको बताउँछन् । तयारी सिमेन्टको आयात गर्दा प्रतिटन ४ हजार ५० रुपैयाँ भन्सार शुल्क, प्रतिटन १ सय ८० रुपैयाँ अन्त:शुल्क र १३ प्रतिशत मूल्य अभिवृद्धि कर लाग्ने गरेको छ ।

रक्सौल रेल्वे स्टेसनले सिमेन्ट उद्योगको मुख्य कच्चा पदार्थ क्लिंकरको लोड अनलोडको काम २०१७ को डिसेम्बर २२ बाट बन्द गरेको थियो । त्यसको असर करिडोरका सिमेन्ट उद्योगहरूमा नराम्रोसँग परेको छ । भारतीय रेल्वेले रक्सौल रेल्वे स्टेसनबाट क्लिंकर लोड अनलोड बन्द गरेपछि पर्सा पर्सा बारा औद्योगिक करिडोरका सिमेन्ट उद्योगले नारायणपुर रेल्वे स्टेसनबाट क्लिंकर ढुवानी गरी ल्याउन थालेका छन् ।

रक्सौलवासीको विरोधपछि भारतीय रेल्वेले अचानक नेपालतर्फको क्लिंकरको ढुवानी र बुकिङसमेत बन्द गरेको थियो । स्थानीयको स्वास्थ्यमा असर परेको भन्दै रेल्वेले वीरगन्जस्थित सिर्सिया सुक्खा बन्दरगाहमा क्लिंकरलगायत सिमेन्ट उद्योगका अन्य कच्चा पदार्थ ल्याउने तयारी गरेको थियो ।

नेपाल सरकारले सुक्खा बन्दरगाहमा क्लिंकर अनलोड गर्न विमति जनाएपछि भारतीय रेल्वेको त्यो योजना तुहिएको थियो । त्यसको असर करिडोरका १३ सिमेन्ट उद्योगलाई पर्‍यो । ३ वर्षअघिको महाभूकम्प पछिको पुनर्निर्माण तथा ठूला जलविद्युत् आयोजनालगायतका विभिन्न आयोजनाहरूको निर्माण कार्य जारी रहँदा मुलुकमै सिमेन्टको माग अत्यधिक रहेको छ ।

हाल रक्सौलबाट करिब १ सय ५० किमिको दूरीमा रहेको नारायणपुर रेल्वे स्टेसनदेखि करिडोरस्थित उद्योगसम्म क्लिंकर ल्याउन सिमेन्ट उद्योगले प्रतिटन २ हजारदेखि २ हजार २ सय रुपैयाँसम्म अतिरिक्त खर्च गरिरहेका छन् । उत्पादन लागत बढेपछि करिडोरका सिमेन्ट उद्योगले मूल्य बढाएका छन् । जसले गर्दा भारतीय सिमेन्टले नेपालको बजार लिन सहज भएको छ ।

केही उद्योगले क्लिंकर नारायणपुरबाट टिपरमा ल्याई रक्सौलमा अनलोड गरिरहेका छन् । केही उद्योगले भने उद्योगसम्मै क्लिंकर ल्याउँदै छन् । रक्सौलमा क्लिंकर लोड अनलोड बन्द गरिए पनि सिमेन्ट उद्योगका अन्य कच्चा पदार्थ जिप्सम, फ्लाइएस, कोइला आदि भने हाल पनि रक्सौल रेल्वे स्टेसनमै आइरहेको छ । तर, प्रमुख कच्चा पदार्थ क्लिंकरको आयात नै प्रभावित भएपछि सिमेन्ट उद्योगहरू संकटमा परेका हुन् ।

करिडोरका अधिकांश सिमेन्ट उद्योग यसको कच्चा पदार्थहरू क्लिंकर, कोइला, जिप्सम, स्ल्याग, फ्लाइएसलगायतका वस्तुमा भारतमै निर्भर छन् । भारतको उडिसा, मध्यप्रदेश, आसामलगायतका राज्यबाट यी कच्चा पदार्थ नेपाल ल्याइन्छ ।

करिडोरका नेपाल सालिमार सिमेन्टलगायतका केही उद्योगले थोरै परिमाणमा क्लिंकर उत्पादन गरे पनि यसको कच्चा पदार्थ भारतबाटै ल्याउनुपर्ने बाध्यता छ । क्लिंकरकै प्लान्ट राखेर आफूलाई मात्र चाहिने क्लिंकर उत्पादन गर्न सिमेन्ट उद्योगले सकेका छैनन् । यसका लागि लागत अत्यन्त बढी लाग्छ ।

Yamaha

भारतबाट सहज रूपमा कच्चा पदार्थ आयात हुन नसके करिडोरका सिमेन्ट उद्योग केही दिनमै बन्द हुन्छन् । करिडोरका सिमेन्ट उद्योग भारतकै कच्चा पदार्थ लक्षित गरी स्थापना भएकाले भारतबाट कच्चा पदार्थ नआए यहाँका प्राय: सबै सिमेन्ट उद्योग बन्द हुन्छन् ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र १७, २०७५ ०९:२४
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

ठुटे खोला पुलमा भारतीयको अवरोध

शंकर आचार्य

पर्सा — ठोरी गाउँपालिकाको २ र ३ वडाको सीमामा पर्ने ठुटे खोलाको पुल भारतीयको अवरोधले सञ्चालनमा आउन सकेको छैन ।

विगतमा भारतीय सुरक्षा फौज (एसएसबी) को अवरोधले बन्न नसकेको ठुटे खोलाको पुल अहिले निर्माण पूरा भए पनि भारतीयको अवरोधले प्रयोगमा आउन नसकेको हो । वीरगन्ज–ठोरी हुलाकी खण्डअन्तर्गत पर्ने पुलको निर्माण करिब ३ महिनाअघि पूरा भएको हो ।

नवनिर्मित पुलको पूर्वतर्फ एप्रोच सडक नबन्दा ठोरीका बासिन्दा पुल प्रयोग गर्नबाट वञ्चित भएका हुन् । पारि भिखनाठोरीका बासिन्दाले कुलो पुरेर एप्रोच सडक बनाउन नदिने भन्दै विवाद गरेपछि ठेकेदार कम्पनीले काम रोकेको हो ।

भारतीय पक्षले नेपाली भूमिमा बग्ने ठुटे खोलाको मुहान प्रयोग गरी वर्षौंदेखि सिँचाइका लागि २ वटा कुलो प्रयोग गर्दै आएको छ । त्यहाँ रहेको ३ कुलोमध्ये नेपालीले एउटा मात्र प्रयोग गरिरहेको छ । नेपाली पक्षले भने सडक निर्माणका लागि वर्षौंदेखि प्रयोग गर्दै आएको कुलो पुर्न सहमति जनाए पनि भारतीय पक्षले सहमति जनाएको छैन ।

नजिकै २ वटा कुलो कायमै राख्दै पुल जोखिममा पर्ने भन्दै पुरेर एप्रोच रोड बनाउनुपर्ने दबाब स्थानीयको छ । नेपाली पक्षले हयुम पाइप राखेर कुलो प्रयोग गर्न दिँदा पुल जोखिममा पर्ने तर्क अघि सारेको छ । भारतीय पक्षले साबिक स्थानबाटै हयुम पाइप राखेर पानी लैजान पाउनुपर्ने अडान राखेको छ ।

पुल निर्माणको ठेक्का लिएको अमर एन्ड मृत सञ्जीवनीले एप्रोच सडक निर्माण गर्न नेपाल सरकारको निर्णय कुरेको थियो । तर, विवाद समाधान नभएपछि उसले काम रोकेको छ । उसले ६ करोड ९७ लाख २१ हजार रुपैयाँमा निर्माण ठेक्का पाएको हो । ४ स्पान रहेको १ सय २ मिटर लामो पुल ७ दशमलव २ मिटर चौडा छ ।

नेपाल–भारत सीमा सर्वेक्षण टोली २ ले गत वर्ष ठोरी क्षेत्रको सीमा विवाद टुंगो लगाएसँगै पुल निर्माणको काम सम्पन्न भएको हो । यसअघि एसएसबीले पुल निर्माण गर्न खोजिएको भूभाग भारतमा परेको दाबी गर्दै २ वर्षसम्म अवरोध खडा गरेको थियो ।

अहिले भने पुल निर्माण भइसकेर पनि प्रयोग गर्न नपाउँदा स्थानीय आक्रोशमा छन् । पुलबाट पैदल आउजाउ गर्न र मोटरसाइकलसम्म चलाउन सकिन्छ । तर, बस तथा जिप, भ्यान गुडाउन सकिँदैन । स्थानीय शिक्षक प्रेम लामा ठुटे खोलामा पुल नहुँदा वर्षौंदेखि कष्ट भोगेका यहाँका बासिन्दा चाँडै सञ्चालनको पक्षमा छन् । ‘एसएसबीले अवरोध गरी लामो समय पुल निर्माण रोकिएको थियो,’ उनले भने, ‘पुलको निर्माण भएको ३ महिना बित्दा पनि भारतीयले बखेडा गरी प्रयोग रोक लगाउनु निन्दनीय छ ।’

प्रमुख जिल्ला अधिकारी लोकनाथ पौड्याल जेठ १५ गते त्यस क्षेत्रको निरीक्षण गर्न पुगेका थिए । त्यस क्रममा उनले पुललाई दीर्घकालीन असर नपुग्ने गरी विवाद समाधानको विकल्प खोजिने आवश्वासन स्थानीयलाई दिएर फर्किएका थिए ।

विवादित क्षेत्रको निरीक्षणका क्रममा आफूले ठुटे खोलाको पुलमा एप्रोच सडक बनाउन नीतिगत रूपमा कुनै समस्या नरहेको उनले बताए । ‘त्यहाँ भारतीय पक्षले अवरोधै गर्नुपर्ने समस्या मैले केही पनि देखिनँ,’ उनले भने, ‘भारतीयले पुनर्निर्माण हुनुभन्दा धेरै वर्ष अघिदेखि नेपाली भूमिमा ठुटे खोलाबाट २ वटा कुलो निकालेर सिँचाइ गर्दै आएका छन् । भारतीयले यसरी व्यवहारमा लिएको यो सुविधा हो ।’

एप्रोच सडकले कुलोलाई अवरोध गर्छ भनी अवरोध गर्नु उचित नभएकाले आफूले यो समस्या गृह र परराष्ट्र मन्त्रालयलाई पनि जानकारी गराएको उनले बताए । ‘मैले आफैं पनि पुल र बाटो अवरोध नहुने र परम्परागत कुलोसमेत कायम राख्ने गरी आवश्यक संरचना बनाउन ठेकेदार तथा हुलाकी सडक आयोजना कार्यालयलाई निर्देशन दिइसकेको छु,’ उनले भने, ‘यसमा दुवै सहमत छन् । यो विवाद केवल जिम्मेवारी र दायित्व बहनको कमीले मात्र भएको हो ।’

हुलाकी सडक आयोजना कार्यालय प्रमुख अनुठालाल पटेल तत्काल विवाद समाधान हुने संकेत आफूले नदेखेको बताउँछन् । ‘नेपाली र भारतीय पक्ष आ–आफ्नै अडानमा भएकाले समस्या भएको छ,’ उनले भने । विवाद कायमै रहे ठेकेदारलाई पनि काममा समस्या हुने उनको भनाइ छ ।

२०६६ सालको पुल निर्माणको ठेक्का अहिले सम्पन्न हुनु सुखद भए पनि विवादले प्रयोगमा नआउनु दु:खद भएको उनले बताए । ‘हामीलाई कुलो भएको ठाउँमा कल्भर्ट बनाउन दिने हो भने त्यो पनि बनाउने छौं, ठेकेदारको काम सक्ने म्याद फागुनसम्म पनि बाँकी छ,’ उनले भने, ‘तर काम गर्न नदिएर रोकेर राख्न पनि सकिन्न ।’

प्रकाशित : भाद्र १७, २०७५ ०८:१२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT