बसाइँ सर्ने चरा संकटमा

बासस्थान जोगाउन ऐक्यबद्ध हुने घोषणा 
अब्दुल्लाह मियाँ

आबुधाबी (यूएई) — विश्वमा बसाइँसराई गर्ने करिब २८ सय चराका प्रजातिमध्ये ४० प्रतिशत विश्वमै दुर्लभ अवस्थामा पुगेको तथ्यांक सार्वजनिक भएको छ ।


चारदेखि आबुधाबीमा जारी बसाइँसराई गर्ने चरा (सम्मिट फर द फ्लाईवेज) सम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनमा बर्डलाईफ इन्टरनेशनलले उक्त तथ्यांक सार्वजनिक गरेको हो। विश्वका चराको संरक्षणको अवस्था नामक प्रतिवेदनअनुसार विश्वमा ११ हजार १ सय २१ चराका प्रजाति छन्। त्यसको एक चौथाई अर्थात् करिब २८ सय बसाइँसराई गर्ने प्रजातिभित्र पर्छन्।

Yamaha


बर्डलाईफ इन्टरनेशनल चराको अवस्था दर्शाउने आधिकारिक वैज्ञानिक संस्था हो। आइसीयुसीएनले उसैले दिएको सुझावअनुसार चरालाई रेडलिस्टमा समेट्ने गर्छ। प्रतिवेदनअनुसार २२२ प्रजातिका चरा अति संकटोपन्न अवस्थामा छन् भने ४६१ प्रजाति संकटापन्न अवस्थामा छन्।

७८६ प्रजातिका चरा संवेदनशील सूचीमा रहेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ। एक हजार १७ प्रजातिका चरा संकटको नजिक पुगेका छन्। प्रत्येक ८ मा एउटा चरा विश्वमै दुर्लभ मानिएका छन्। बसाइँसराई गर्ने चराको अवस्था र तिनको संरक्षणमा विश्व्यापी हातेमालो गर्ने जमर्कोसहित आबुधाबी घोषणा पत्र जारी गर्दै सम्मेलन बिहीबार सकिएको छ। घोषणा पत्रमा बसाइँसराई गर्ने चराका प्रजाति तीव्र गतिले घटेकाले तीनको संरक्षका लागि एक्यबद्ध हुने प्रण गरिएको छ।

७० देशका सरकारी अधिकारी, विशेषज्ञ, चरामा काम गर्ने एक सय संस्था, दातृ निकायलगायत दुई सय सहभागी सम्मेलनले बसाइँसराई गर्ने चराको दिगो संरक्षण, तिनको आहार र बासस्थान तथा उड्ने बाटोको सुरक्षाका लागि मार्गचित्र बनाएको छ। विश्वमा बसाइँसराई गर्ने चराका मार्गहरु मुख्यतया ८ वटा छन्। तीमध्ये नेपाल मध्य एसियाको मार्गभित्र पर्छ। सम्मेलनमा सहभागी बर्डलाईफ इन्टरनेशनको पार्टनर पन्छी संरक्षण संघ (बीसीएन)का विज्ञ ज्योतेन्द्र ठकुरीले बसाइँसराई गर्ने मार्गमा पर्ने चरा तथा जैविक विविधताका लागि महत्वपूर्ण क्षेत्र पहिचान गर्ने निष्कर्ष निकालेको छ।

यस्तै, यूएनको कन्भेन्सन अफ माइग्रेटेड स्पिसेज (सिएमएस), सीबीडी र रामसारसँग मिलेर विगतका सम्झौता कार्यान्वयन गर्न अन्तरसरकारी निकायबीच पहल गर्नेसमेत प्रण गरेको छ। सिएमएसमा नेपालमा पाइने र बसाइँसराई गर्ने चरा, स्तनधारी वन्यजन्तु र रेप्टायल्स प्रजाति भने समेटिएका छन्। सम्मेलनले बस्टर्ड समूहमा पर्ने चरा (खरमुजुर) को बासस्थान र आहारको वैज्ञानिक व्यवस्थापनमा समेत साझेदारी गर्ने निर्क्योल गरेको छ।

चोरी/सिकारका कारण बसाइँ सर्ने चराका प्रजाति घटिरहेको भन्दै तिनको रोकथामका लागि कानुनी हिसाबले समेत कडाई गर्नुपर्नेमा जोड दिइएको छ। सिकार रोक्ने काममा समुदायलाई समेत परिचालन गर्दै अघि बढ्ने भनिएको छ। खासगरी चीन, खाडी मुलुक र विकसित मुलुकहरुमा समेत बसाइँ सर्ने चराको वर्षेनी लाखौं संख्यामा मासुका लागि सिकार हुने गरेको बर्डलाईफको तथ्यांक छ।

सम्मेलनले विश्वमै लोप हुँदै गएका गिद्ध संरक्षणका लागि सँगसँगै अघि बढ्ने प्रण गरेको छ। एसिया, युरोप र अफ्रिकाका १५ प्रजातिका गिद्धबारे संरक्षणका लागि तयार पारिएको गिद्धका बहुप्रजाति कार्ययोजनाबारे बहस गर्दै गिद्धको संरक्षण गर्न गिद्ध सुरक्षित क्षेत्र (भल्चर सेभ जोन) प्रवर्द्धन गर्ने घोषणा गरेको छ।

यूएनको कन्भेन्सन अन द कन्जरभेसन अफ माईग्रेटरी स्पिसिज अफ वाईल्ड एनिमल्स् (सिएमएस) ले गिद्धको कार्ययोजना तयार गरी सम्मेलनमा छलफलका लागि प्रस्ताव गरेको थियो। गिद्ध सुरक्षित क्षेत्र बनाउने अभियानमा नेपाल विश्वमै पहिलो बनेको छ।

गिद्ध संरक्षणसम्बन्धी सत्रमा नेपालमा गिद्धको संरक्षण र अनुसन्धानमा सक्रिय नेपाल पन्छी संरक्षण संघ (बीसीएन) ले समेत प्रस्तुति दिएको थियो। गिद्ध सुरक्षित क्षेत्र बनाउने नेपालको अभियानलाई युरोप र अफ्रिकी मुलुकहरुले पनि पछ्याएका छन्।

बीसीएनले सरकारसँग मिलेर ६१ जिल्लालाई गिद्धका लागि हानिकारक मानिएको डाइक्लोफेनेकमुक्त क्षेत्र घोषणा गरेको छ भने गिद्ध प्रजातिको अनुसन्धान र तिनको प्रजनन क्षमता बढाउने खालका कार्यक्रममा समेत जोड दिएको छ। पशुको उपचारमा प्रयोग हुने डाईक्लोफेनेकको प्रतिबन्धसँगै गिद्धको मृत्युदरमै कमी आयो। जसले गर्दा संकटमा पर्दै गएका गिद्ध प्रजातिको संख्या विस्तार हुन पुग्यो। यसै हात सफलतालाई विश्वभर उदाहरणीय मान्ने गरिएको छ।

नेपालले नै पहिलो पटक प्रजनन केन्द्रमा हुर्काएर प्राकृतिक वासस्थानमा समेत गिद्ध पुन:स्थापना गरेको छ। सम्मेलनले गिद्धको सुरक्षित क्षेत्र बनाउन हातेमालो गर्दै अघि बढ्ने कसम खाएको छ।
यस्तै, वाईन मिल, ठूला संरचना बनाउँदा बसाइँ सर्ने चराको बाटो नखल्बल्याई बनाउने र वासस्थानमा क्षयीकरण, वातावरणमा आएको विनाश रोक्न पनि पहल गर्ने घोषणा गरिएको छ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : वैशाख १३, २०७५ १८:२०
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

रौतहटमा दुई बालिका बलात्कृत

शिव पुरी

रौतहट — रौतहटको गुजरा नगरपालिका–८ का रमेश रामले छिमेकी दुई बालीकालाई बलात्कार गरेका छन् । वैशाख १० गते सोमबार अपरान्ह रामले बालिकालाई प्रलोभनमा पारी बलात्कार गरेको पीडित परिवारले जनाएकाे छ ।

प्रहरीले रामलाई पक्राउ गरी बिहिबार जबरजस्ती करणी अन्तर्गत मुद्दा दर्ता गरेको छ । रामलाई अदालतबाट म्याद थप गरी प्रहरीले अनुसन्धान थालेको छ ।

छिमेकीका ५ र ६ वर्षीया बालिकालाई नजिकको बाँसघारीमा लगेर रामले पालैपालो बलात्कार गरेको प्रहरीले जनाएको छ । बालिकालाई पैसा दिन्छु भन्दै ३ दिन सम्म फकाएर घट्ना लुकाउन खोजेका थिए । बालिकाले अभिभावकलाई भनेपछि बुधबार राती ईलाका प्रहरी कार्यालय चन्द्रनिगाहपुर आएका थिए । पीडितको जाहेरीको आधारमा रामलाई पक्राउ गरी मुद्दा चलाईएको डीएसपी शान्तिराज कोइरालाले बताए ।

‘हामीले स्वास्थ्य परीक्षण र अदालतबाट म्याद थपेर अनुसन्धान अघि बढाईसकेका छौँ, ’ उनले भने, ‘जघन्य अपराध गर्नेलाई छाडिन्नँ । पीडितलाई न्याय दिलाउछौँ । ’
पीडित परिवारले रामलाई हदै सम्मको सजायको माग गरेका छन् । बालिकाको स्वास्थ्य अवस्था समान्य रहेको प्रहरीले जनाएको छ ।

जिल्लामा १० महिनाको अवधिमा १० वटा बलात्कारका घट्ना भएका छन् ।

प्रकाशित : वैशाख १३, २०७५ १८:०९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT