हरिवंश मामाघरमा

अभिनेता हरिवंश आचार्य भन्छन्– नेपाली कलाकारका लागि प्रवास अहिले माया, सम्मान र श्रद्धा पाउने थलो बनेको छ ।
नारायण खडका

अस्ट्रेलिया — चाडपर्व आयो कि कलाकारलाई दसैं लागेझैं हुन्छ  । अझ दसैं–तिहारको चटारो त बेग्लै ! बाहिरका नेपालीहरू आफन्त मिलनको चाह बोकेर मुलुक फिरिरहेका बेला कलाकर्मी भने कन्सर्ट या सांस्कृतिक प्रस्तुतिका लागि विदेश उडिरहेका हुन्छन्  ।

अभिनेता हरिवंश आचार्य पनि दसैंलगत्तै अस्ट्रेलिया आइपुगे, कला प्रस्तुतिका लागि नभई निजी भ्रमणमा । तर, उनको अस्ट्रेलिया बसाइ थाहा पाएपछि के फुर्सद मिल्थ्यो! सबै राज्यमा रहेका नेपालीहरूले भेटघाट, अन्तरक्रिया र कला प्रस्तुतिका लागि बोलाउन थालिहाले ।


‘मामाघर आकोजस्तो भयो नि !’ उनले भने, ‘नेपाली कलाकारका लागि प्रवास अहिले माया, सम्मान र श्रद्धा पाउने थलो बनेको छ ।’ यति बेला उनी भेटघाटसँगै आफ्नो लेखन तथा कलाकारिताबारे अन्तरक्रिया मात्रै हैन, आफूले हालै सिर्जेको ‘जँडयाहा’ को एकल रंगमञ्चीय प्रस्तुतिसमेत दिइरहेका छन् ।

Yamaha


जाँडरक्सीका प्रभाव र असरमाथिको उक्त सन्देशमूलक नाटकले दक्षिणी अस्ट्रेलियामा दर्शकबाट निकै प्रशंसा पायो । यससँगै उनका छोटामीठा प्रहसन र कलाकारिताको संघर्षको कथा रोचक र मन छुने थिए ।


केही वर्षअघि आफ्ना जोडी मदनकृष्ण श्रेष्ठसहित महसञ्चारको टिम लिएर युरोप र अमेरिकाको कला यात्रा गरेका उनले पछिल्लो समय नेपाली डायस्पोरामा विकास भएको सांस्कृतिक चेतनाको प्रशंसा गरे । ‘कलाकारका लागि विदेशका नेपाली दर्शकश्रोताहरू ज्युँदो भगवान् जस्तै हुन्,’ उनले भने, ‘विदेशमा पाइने माया मामाघरमा पाइने मायाभन्दा कम छैन ।’


उनका अनुसार, हरेक कलाकारका लागि दर्शकश्रोता भगवान् जस्तै हुन्छन् । ‘त्यसैले पनि मलाई नेपालीहरूसमक्ष पुग्दा मन्दिर गएको अनुभव हुन्छ किनकि मन्दिरको देवता आस्था हो भने दर्शकश्रोता साक्षात् भगवान् हुन्,’ उनले भने । विदेश र कलाकारबीचको सम्बन्धलाई उनले माइती–चेलीको सम्बन्धको रूपमा समेत व्याख्या गरे ।

‘हरेक पटक विदेश आउँदा श्रीमान्को घरबाट माइती आएकी चेलीजस्तै माया पाउँछु म,’ उनले भने । अस्ट्रेलियामा रहेको बेला उनी सिड्नी लगायत केही सहरमा नेपालीहरूले गरेका विभिन्न अन्तरक्रियामा सहभागी भइरहेका छन् । औपचारिक कार्यक्रम नभए पनि उनले आफ्ना ‘म’ अर्थात् मदनकृष्णलाई हरेक पटक सम्झिरहेका छन् । ‘हामीले सँगै काम गरेको दशकौं भइसकेकाले पनि मदन दाइ मेरो जीवनको अभिन्न अंग जस्तै हुनुहुन्छ,’ उनले भने, ‘त्यही भएर हरेक स्थानमा उहाँको अभाव खड्कने गर्छ ।’


कुराकानीका क्रममा आचार्यले अहिले अस्ट्रेलियाको बजार नेपाली कलाकारका लागि तेस्रो ठूलो बजार भएको बताउँदै विदेशी बजारलाई आकर्षण गर्न नेपाली कलाकार पनि उत्तिकै दत्तचित्त भएर लाग्नुपर्ने सुझाए ।


निजी भ्रमणमा सुटुक्क आएको पनि भए पनि यस पटक उनी प्रस्तुत भएका कार्यक्रमहरूलाई आयोजकले सामाजिक सेवासँग पनि जोडेका छन् । उठेको रकम नेपालस्थित मानव सेवा आश्रम र स्थानीय केही सामाजिक संस्थाहरूलाई सहयोगस्वरूप हस्तान्तरण गरिने आयोजकले दाबी गरेको छ । कार्यक्रमको आकर्षण भने हास्य अनुभव र सोलो नाटक मात्रै बनिरहेको छैन, आत्मकथा ‘चिना हराएको मान्छे’ र उपन्यास ‘हरिबहादुर’ अर्को आकर्षण बनेको छ । उनको हस्ताक्षरसहित किन्नेहरू उत्तिकै भेटिन्छन् ।

प्रकाशित : कार्तिक १६, २०७५ ०८:४७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

प्लेब्याकमा आफ्नै कथा

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — उनी आफ्नी आमासँग बजार डुल्दै थिए । बेलुन देखेपछि त्यसमै भुलिए । एकछिनपछि आमाको याद आयो, उनी कतै थिइनन् । बालक रुन लागे । कसैले नजिकैको प्रहरी चौकी पुर्‍याइदियो ।

कौशी थिएटरमा अभिनय गर्दै कलाकार ।

प्रहरीले बालकलाई दिनभर मिठा–मिठा परिकार खुवाएर राख्यो । उनले आमा भुले । तर, साँझ पर्न थालेपछि बालकलाई छटपटी भयो । उनलाई अब आमा चाहियो । आमा पनि छोरो खोज्दै चौकीमा आइपुगिन् । बालक दंग परे ।


दार्जिलिङका शैलेशले आफ्नो बाल्यकालको यो घटना बुधबार काठमाडौंमा सेयर गरेका थिए । उनलाई सुनेर बसेका कौशी थिएटरका चार रंगकर्मी त्यो सत्य कथालाई नाटकमा उतार्न तम्तयार भइगए । उनीहरूको प्रस्तुति हेरेपछि शैलेश खुसी देखिए । पुरानो दिन फर्केझैं लागेको भएको बताए । दर्शकका यस्तै अनुभव र घटना सुनेर त्यसमाथि तत्काल नाटक मञ्चन गरिने ‘प्लेब्याक थिएटर’ मा कौशीका कलाकारले बुधबार थुप्रै वटा प्रस्तुति दिए । ‘कथा घेरा’ को निर्माणमा बनेको नाटक फोटो काठमाडौं, अन्तर्राष्ट्रिय फोटो फेस्टिभलसँगको सहकार्यमा देखाइएको थियो ।


उपस्थित दर्शकमध्येकी एक महिलाले आफू अनेक काम गर्न चाहिरहेको तर आँखा बिझाएर दिक्क भएको अनुभव सुनाएकी थिइन् । यसमा नाटक मोडरेटर आकांक्षा कार्कीले कलाकारलाई तरल मूर्तिमा प्रस्तुति दिन आग्रह गरिन् । उनीहरूमध्ये एकले ‘यो गर्नु छ, त्यो गर्नु छ तर ऐया...’ भन्दै आँखा मिचेको देखियो । अर्कोले औंला भाँची–भाँची कामको तालिका प्रस्तुत गरिरहँदा कोही भने यो गरौं कि त्यो गरौं भन्ने दोधारमा परेको देखियो । उनीहरूले आ–आफ्नो भूमिका केही बेरसम्म दोहोर्‍याइरहे ।


प्लेब्याक थिएटरको तरल मूर्ति शैलीमा कलाकारले निश्चित संवाद र हाउभाव दोहोर्‍याउने गर्छन् । प्लेब्याकमा पेयर्स, कोरस लगायत शैली पनि हुन्छन् । यसमा कन्डक्टर, एक्टर्स र म्युुजिसियनलाई स्टेजमा देखिन्छ । कन्डक्टरले दर्शक र कलाकारबीच समन्वय गर्छन् । कलाकारले दर्शकका छोटा विवरणमाथि अन द स्पट नाटक प्रदर्शन गर्छन् भने म्युजिसियनले नाटकलाई आवश्यक गीत र ध्वनि प्रभाव सिर्जना गरिदिन्छन् । ‘कथा घेरा’ मा गुञ्जन दीक्षित, अनुप न्यौपाने, इंगी होपो कोइच सुनुवार र विनीता गुरुङले अभिनय गरेका थिए । अधिश्री संगीततर्फ थिइन् ।


अन्तरक्रियात्मक हुने भएकाले दर्शक र स्टेज दुवैपट्टिको प्रकाश अन गरिएको थियो । दर्शकलाई स्टेजमै बोलाएर आफ्ना भोगाइ वा यादगार पलबारे बताउन लगाइयो । प्लेब्याक थिएटर कस्तो लाग्यो ? प्रस्तुतिहरू आफ्नो अनुभवसँग मेल खाए/खाएनन् ? भन्नेबारे उनीहरूको प्रतिक्रिया पनि लिइयो । ‘मलाई त्यो घटनाले बारम्बार हानिरहेको हुन्छ,’ भोजपुर छँदाको अनुभव साझा गरेकी एक युवतीले भनिन्, ‘नाटकमार्फत त्यो घटना दोहोर्‍याएर हेर्न पाएँ ।’ गाउँका छिमेकीले मट्टितेल छर्केर श्रीमतीलाई आगो लगाएको घटनाको प्रत्यक्षदर्शी बन्नुपर्दाको विवरण ती युवतीले सुनाएकी थिइन् ।


सन् १९७५ बाट सुरु भएको प्लेब्याक थिएटरमा दर्शका अनुभवलाई इम्प्रोभाइज्ड गरेर मञ्चन गरिन्छ । यसबाट दर्शकले आफ्ना भोगाइलाई फरक कोणबाट बुझ्न पाउने कौशी थिएटरकी आकांक्षाले बताइन् ।

प्रकाशित : कार्तिक १६, २०७५ ०८:४७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT