ट्रयाक समात्दै बक्स अफिस

‘पहिले चुरोटबट्टामा हिसाब लेखेर दिइन्थ्यो । ४० लाख रुपैयाँ लगानी गर्नुस्, ४ करोड कमाउनुस् भनी निर्माता खोज्नेलाई अब गाह्रो भयो ।’
सुशील पौडेल

काठमाडौँ — यसै आर्थिक वर्षदेखि काठमाडौं उपत्यकाका २० हलमा लागू गरिएको बक्स अफिस प्रणालीले आफ्नो ट्रयाक समात्न थालेको छ । फिल्म रिलिज भएर उत्रेको वर्षौंसम्म हल र वितरकबाट पैसा नपाउने, पाए पनि सही हिसाब नपाउनेजस्ता झमेला बेहोर्दै आएका निर्माताले फिल्म प्रदर्शनकै क्रममा व्यापार आँकडा हेर्न मात्रै हैन, प्रदर्शन सकिएको दुई साताभित्र वितरकबाट पूरापुर पैसा पनि पाउने भएका छन् ।

साउन ४ मा रिलिज फिल्म ‘भैरे’ का निर्माता एभरेस्ट सूर्य बोहोरा पनि यति बेला बक्स अफिसका कारण दंग छन् । ‘भोलि काठमाडौंभित्रका हलको हिसाब पाउँदै छु,’ २४ वर्षअघि ‘अग्नि परीक्षा’ निर्माण गर्दै फिल्म क्षेत्रमा होमिएका बोहोराले कान्तिपुरसँग भने, ‘पहिले चुरोटको बट्टामा हिसाब लेखेर दिइन्थ्यो ।

हावाको भरमा एक दिनमै करोड कमायो भन्दै प्रचार गर्ने चलन थियो । ४० लाख रुपैयाँ लगानी गर्नुस्, ४ करोड कमाउनुस् भनी निर्माता खोज्नेलाई अब गाह्रो भयो । कहिलेसम्म मान्छेलाई भ्रममा राख्ने ?’ उनले बक्स अफिस रिपोर्ट धेरैका लागि तीतो सत्य भएको तर्क गर्दै त्यसलाई पचाउनुको विकल्प नभएको बताए । थपे, ‘बक्स अफिस लागू हुँदा फिल्मको कलेक्सन रिपोर्ट पहिलाभन्दा धेरै राम्रो भएको छ । पहिले मनपरी कमाइ भन्ने परिपाटी थियो । अब त्यो शैली नरहने भयो । यथार्थ देखिनु राम्रो कुरा हो । यसलाई फिल्म क्षेत्रमा भएको प्राविधिक क्रान्ति नै भन्दा हुन्छ ।’

Yamaha


बक्स अफिस प्रणाली कार्यान्वयनका लागि चलचित्र विकास बोर्डले कन्सल्टयान्टका रूपमा भर्ती गरिएका मनीष पण्डितले रिलिज भएका सम्बन्धित फिल्मका निर्माता र वितरकलाई व्यापार हेर्न सक्ने पहुँच दिइसकेको बताए । ‘निर्मातालाई हामीले दिएको डाटाबाट सन्तुष्ट छन् भने बक्स अफिसबाट आएको र वितरकसँगको कलेक्सन डाटा टयाली गर्दा पनि मिलिरहेको छ । हामी अझै हलमा हुने इनपुट डाटा र आउटपुट डाटाको वैधानिकता परीक्षण गरिरहेका छौं ।

राजधानीका हलमा यो काम करिब करिब सकिएको छ,’ पण्डितले अब बोर्डको ध्यान मोफसलका हलमा ई–टिकेटिङको चरणदेखि बक्स अफिस प्रणाली लगाउनेमा केन्द्रित रहने उल्लेख गर्दै भने । सरकारले माघ १ देखि मोफसलमा पनि बक्स अफिस लागू गरिने घोषणा गरिसकेको छ । ‘अहिले काठमाडौंका बक्स अफिस लागेका २० हलमध्ये ९० प्रतिशत हलबाट रियल टाइम डाटा आइरहेको छ । क्यूएफएक्स, एफक्यूब र बीएसआर मल्टिप्लेक्सबाट आधा घण्टाभित्रमा डाटा पाएका छौं । ती मल्टिप्लेक्समा पहिल्यै आन्तरिक बक्स अफिसको सफ्टवेयर भएकाले गर्दा केन्द्रीय बक्स अफिसको सिस्टममा आबद्ध हुन केही परिवर्तन गर्नु परिरहेकोले रियल टाइममा आउन समय लागेको हो,’ पण्डितले निर्माता र वितकरले पनि छिट्टै रियल टाइममा फिल्मको बिजनेस रिपोर्ट लिन सक्ने ठोकुवा गर्छन् ।


चलचित्र निर्माता संघ र चलचित्र संघबीच वैशाख ३० मा १७ बुँदे सम्झौता भएको थियो । जसमा हल र निर्माताले फिल्मले गर्ने कलेक्सनको सेयर बाँडफाँडदेखि प्रदर्शन सकिएको दुई साताभित्रमा निर्माताले वितरकबाट पूरा रकम पाउने गरी सम्झौता भएको थियो । निर्माता संघ अध्यक्ष आकाश अधिकारीले उक्त सम्झौता पनि कार्यान्वयनमा गइसकेको बताए । भने, ‘सम्बन्धित फिल्मको निर्माताले वितरकसँग गर्ने सम्झौता निर्माता संघले तयार पारेर कार्यान्वयनमा लैजानेछ भने वितरक र हलबीच हुने सम्झौता चलचित्र संघले तयार पार्नेछ । लिखित रूपमा भएपछि अब कार्यान्वयन गर्न सहज हुनेछ ।’


उनले यी सबैका लािग स्वयं निर्माता जागरुक हुनुपर्नेमा जोड दिए । ‘बक्स अफिसकै कुरामा पनि अझै अप्ठयारो र गाह्रो त झन् राजधानी बाहिरका हलमा छ । जहाँ ई–टिकेटिङको व्यवस्थासमेत छैन । त्यसैले पनि बक्स अफिस सफल बनाउन विकास बोर्डलाई यथाशक्य सहयोग गर्न र ढिलासुस्ती भएको खण्डमा सम्बन्धित निकायमा गएर आवाज पनि उठाउनुपर्छ ।’

प्रकाशित : श्रावण १६, २०७५ १०:१३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

पूर्वबाट बज्यो बाँसुरी

किराती वाम्बुले राई रस्तीबस्तीमा साउन १५ देखि बाँसुरी/मुरली बजाउने चलनले पुनर्जीवन पाउँदै 
गणेश राई

ललितपुर — साउन १५ लाग्यो कि मोतीलाल राई आफ्नो जमाना सम्झिएर भावुक भइदिन्छन् । उनका कानमा बाँसुरी र मुरलीका ती धुनहरू गुन्जन थाल्छन्, जसलाई उनले त्यो थलो र उमेरसँगै छोड्दै गए ।

पूर्वी पहाड, खास गरी दूधकोसी र सुनकोसी गढतीरआसपासका किराती वाम्बुले राई रस्तीबस्तीमा यो दिनदेखि बाँसुरी बजाउने चलन रहेको सुनाउँदै उनी भन्छन्, ‘हाम्रो पालामा गाई, बाख्राको गोठालो गर्दै एकान्तमा बाँसुरी, मुरली र बिनायो खिप्ने चलन थियो ।‘साउन १५ देखि पाखापर्वत गुन्जाएर बाँसुरी बजाउने परम्परा थियो, तर अब नयाँ पुस्तामा त्यस्तो झल्को पाउन छाडिएको छ ।’


एकाध वर्षयता चन्द्रमामा चाँदीको घेरा देखिन थालेको छ ।


यो लोकपरम्परा पुस्तान्तरण हुन नसक्ने देखिएपछि वाम्बुले राई समाज, नेपाल (वाम्रास) ले ‘बाँसुरी दिवस’ घोषणासहित निरन्तता दिँदै आएको छ । मंगलबार समाजले ललितपुरको महालक्ष्मी–१, इमाडोल नयाँ बस्तीमा दोस्रो पटक बाँसुरी दिवस मनायो । बडाजित राई, जीवन राई र विकास राई (सौगात) ले राम्दले, चाम्दो, लौलौ भाकामा बाँसुरी बजाए । मोतीलाल र विष्णु माइला राईले मादल बजाएर साथ दिए । उता ओखलढुंगाको हिलेपानी भञ्ज्याङ र उदयपुरको कटारी बजारमा सामूहिक बाँसुरी बजाएर दिवस मनाइएको वाम्रास अध्यक्ष गजुरधन राईले जनाए ।


‘हाम्रो परम्परा, लोकसंस्कृति पुस्तौंपुस्तासम्म निरन्तर रूपमा हस्तान्तर, पुस्तान्तरण गर्ने काम गौरवपूर्ण छ,’ अध्यक्ष राईले भने, ‘विकट गाउँमा जन्मेहुर्केका हामी मातृभाषाबाहेक नेपाली भाषा बोल्न नजानेर डोकोमुनि लुकेर बस्ने समुदायका मानिस हौं । अब पुर्खाको नासो सबै मिलेर जगेर्ना गर्नुपर्छ भनेर अघि बढेका हौं ।’


कार्यक्रममा वाम्बुले भाषाका कोशकार अविनाथ राईले बाँसुरी लोकसंस्कृतिबारे अध्ययन, अनुसन्धान र दस्तावेजीकरण महत्त्वपूर्ण हुने बताए । पूर्व इन्स्पेक्टर भुवनसिंह राईले संस्कृतिले समाजलाई चलायमान राख्ने बताए ।


त्यसैगरी, किरात राई सांस्कृतिक कलाकार संघका अध्यक्ष जनक राईले पुर्खाले कृषि कर्म गर्दा बाजागाजा बजाउँदा समय खेर जाने भएकाले धान रोपाइँपछि मात्र बजाउन मिल्ने मान्यताको सिर्जना गरेको बताए । ‘मनोरञ्जन गर्ने परम्परा बाँसुरी परम्परा हो,’ उनले भने, ‘बर्खा मासमा काम गर्नुपर्छ भनेर असार–साउनमा काम गर्न नदिने पुर्खाले परम्परा बसाए । यसको संरक्षणमा जुट्नु सराहनीय छ ।’


लोकमान्यता
किरात समुदायमा सांस्कृतिक मौलिक बाजा ढोल, झ्याम्टा, चमर, सिकिरी आदि हुन् । मनोरञ्जनका साधनमा बाँसुरी, मुरली पर्छन् । किरात राई जातिभित्र २८ भाषा बोल्ने समुदाय छन् । तथ्यांकअनुसार, वाम्बुले (ओम्बुले) भाषा बोल्नेहरू १३ हजार ४ सय ७० जना छन् । युवा संस्कृतिकर्मी बडाजित राईका अनुसार, वाम्बुले राई समुदायमा साउने संक्रान्तिदेखि दुई साता भगवान् गुफा बस्छन् भन्ने मान्यता छ ।


‘त्यतिखेर नङ काट्न, कपाल काट्न हुँदैन,’ उनले सुनाए, ‘महिलाले कपाल कोरेमा भुइँमा नझारी घरको छानोमा सिउरिने चलन छ । ठूलो स्वरले कराउन हुँदैन । ठूलो आवाज आउन कुनै बाजागाजा बजाएर होहल्ला गर्न हुँदैन, देउता रिसाउँछन् भन्ने मान्यता छ ।’ त्यस अवधिमा मादललगायत बाजागाजा केही बजाइँदैनन् ।


साउन १५ लागेपछि कालोमैलो, अँध्यारो हट्छ भनिन्छ । त्यस दिनदेखि किराती वाम्बुले समुदायमा उल्लास छाउँछ । तन्नेरीले निगालो र मालिंगोको टुप्पोलाई बाँसुरी, मुरली खिप्ने र दार काठको ठेडी हालेर बजाउने गर्छन् । अँगेनोमाथि ध्वाँसे बलोमा या खोल्मो छानोमा सिउरिएर जतनसाथ राखेका बाँसुरी, मुरलीले यो दिनउता काम पाएझैँ हुन्छ । एकल वा जोर मुरलीमा घन्किन थाल्छ :
बास्दै हयामु उङ ल्वाङ्मे
नाठोचे लिम्साक उङ ब्लाङ्मे...
(बस है फुपू म गएँ
अर्को साल फर्केर आउँला)
‘हाम्रो परम्परालाई ब्युँताउने प्रयास जारी छ,’ सिंगापुर पुलिस फोर्सबाट अवकाशप्राप्त मोतीलाल भन्छन् ।

प्रकाशित : श्रावण १६, २०७५ १०:१३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT