सवारी सुरक्षा

आधुनिक युगमा कार पांग्राहरूमाथिको एउटा कम्प्युटर होइन, पांग्रामाथिका धेरै कम्प्युटरहरू बनेका छन्
दिनेश यादव

काठमाडौँ — सन् २०१७ मा कारहरूका लागि साइबर सुरक्षा बजारको मूल्य ७८.४८ मिलियन अमेरिकी डलर थियो । यो बढ्दो क्रममा छ । एक अनुसन्धानअनुसार सन् २०२३ सम्म यो ५८६.१४ मिलियन डलर पुग्दै छ । पूर्वानुमान अवधि (२०१८–२०२३) मा कारको सुरक्षा बजार ४९ दशमलव ५ प्रतिशतले वृद्धि हुने बताइएको छ ।

यसबारे गरिएको अध्ययनको सीमा हार्डवेयर, सफ्टवेयर, व्यावसायिक सेवाहरू र एकीकृत समाधानसम्म मात्रै सीमित रहेको पाइएको छ । अध्ययनमा अमेरिका, युरोप, जापान र अन्य केही मुलुकलाई समावेश गरिएको थियो । अध्ययनमा कार, अटोमोटिभ सुरक्षा मूल्यांकन, साइबर सुरक्षा मानक र पहलमाथि जोड दिइएको थियो ।


हाल विश्वमा अटोमोटिभ उद्योगले ‘इनोभेसन’ को तरंग र ‘ग्राउन्ड ब्रेकिङ टेक्नोलजी’ को अनुगमनबीच कडा प्रतिस्पर्धा गरिरहेको छ । खासगरी इन्टरनेट अफ थिङ (आईओटी) लाई पारम्परिक वाहनहरूको तुलनामा नयाँलाई सुरक्षित बनाउँदै लगिएको छ । उन्नत जीपीएस स्थान र रेखदेखका लागि लाइभ रेकर्डिङ, वाईफाई सेवा, ड्राइभिङ सहायतालगायतका सेवाहरू उपलब्ध रहेका कारहरूको माग हाल बढ्दै गएको छ । एक अनुमानअनुसार सन् २०२० सम्ममा विश्वभरिका ९२ मिलियन कारहरूमध्ये ७५ प्रतिशत कारहरूमा यी सेवाहरू कुनै न कुनै रूपमा जोडिकै हुनेछन् । यस्तो अवस्थामा सुरक्षाको चासो पनि बढ्ने निश्चित छ ।

Yamaha


अमेरिकाको मिसिगन राज्यको डेट्राइटमा अगस्टको पहिलो साता ‘ग्लोबल अटोमोटिभ साइबर सेक्युरिटी सम्मेलन’ भएको थियो । त्यहाँ पनि अत्याधुनिक कारहरूको सुरक्षाबारे व्यापक छलफल भएको थियो । सम्मेलनमा आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (कृत्रिम बुद्धि) को उपयोग गरी अटोमोटिभ सुरक्षाको बहस गरिएको थियो । अमेजोन, गुगल र माइक्रोसफ्टलगायतका टेक कम्पनीहरू त्यसमा सहभागी भएका थिए । अगामी दशकमा कार टेक्नोलजी इनोभेसनमा अग्रपंक्तिमा रहने विज्ञहरूले अनुमान गरेका छन् । यसमा यात्रुको सुरक्षादेखि कारको सुरक्षा पनि चुनौतीपूर्ण हुने भएकाले कार निर्माता कम्पनीले सर्वसाधारणको विश्वास कायमै राख्नका लागि कडा परिश्रम गरिरहेका छन् ।


हयाकरहरूले कम्प्युटरमा आक्रमण गरेको धेरैले सुन्नुभएकै छ । तर, अब हयाकरहरूले कारहरूमा समेत आक्रमण गर्ने हैसियतमा पुगेका छन् । किन र कसरी कारलाई हयाक गर्ने ? यसको कारण एकदमै सरल छ, कारमा समेत विभिन्न सफ्टवेरको प्रयोग कनेक्टिभिटीका लागि गरिएको छ । ब्लुटुथ, वाईफाईसहित सेलुलर कनेक्टिभिटीले उनीहरूलाई सजिलो पारिदिएको छ । तर, तपाईंले आफ्नो कार हयाक हुनेबारे चिन्ता गर्नु पर्दैन । यसको समाधानका उपाय पनि खोजिसकिएको छ । यसका लागि सबैभन्दा पहिले तपाईं नै सचेत हुनुपर्छ । कारलाई नियमित चेकअफमा राख्नुपर्छ । तपार्इंको कारलाई सफ्टवेयर डिलरहरूमा गई नियमित अपडेटेड गराइरहनुहोस् । केही कार निर्माता कम्पनीहरूले सफ्टवेयरमा हुने कमजोरीलाई हटाउने प्रयास गरिहेका छन् । केहीले भने सेलुलर नेटवर्कको उपयोग गर्दै कमजोरी हटाउन सक्षम भइसकेका छन् । केही अटोमेकर्सले नियमित रूपमा मेन्टेनेन्सका लागि सर्भिस केन्द्रहरूमा गएर कमजोरीलाई हटाउन आफ्ना ग्राहकलाई अनुरोध गरिरहेका छन् । स्वचालित क््रयास सूचनाको माध्यमबाट जीवन बचाउनका लागि आवश्यक सेलुलर मोडेमको उपयोग पनि गरिएको पाइन्छ । यीमध्ये सही विकल्पको छनोट गरी कारको सुरक्षा गर्न सकिन्छ ।


कार मालिकहरूले मात्रै हैन, निर्माता कम्पनीहरूले पनि सम्भावित खतराहरूको पहिचान गरी त्यसको समाधानका साथ अघि बढ्नुपर्छ । अर्थात् अटो निर्माताहरूले ठूलो हयाकिङको खतराहरूलाई पहिचान गर्न जरुरी छ । यसका लागि व्यापक अपरेटिङ आर्किटेक्चरसहित कारहरूमा अत्याधुनिक सुरक्षाका उपायहरूको अवलम्बन गर्नुपर्छ । त्यस्तै वाहन सुरक्षा सञ्चालन केन्द्रको निर्माण र त्यहाँ सुरक्षा चुनौतीहरूको विश्लेषण गर्दै समस्याहरूको समाधानका लागि नया रणनीति निर्माण गर्न जरुरी छ ।


अन्त्यमा अहिलेको आधुनिक युगमा कुनै कार पांग्राहरूमाथिको एउटा कम्प्युटर मात्रै होइन, पांग्रामाथिका धेरै कम्प्युटरहरू हो । नयाँ कारहरूमा ५० या योभन्दा बढी विद्युत् नियन्त्रित एकाइहरू (ईसीयू) एकै साथ नेटवर्क हुन सक्छ र प्रत्येक नेटवर्क एउटा छुट्टै कम्प्युटरजस्तै काम गरिरहेको हुन्छ । सन् २०२० सम्ममा २५० मिलियन कनेक्टेड कारहरू सडकहरूमा हुनेछन् । प्रत्येक कारमा २ सय या बढी सेन्सरसँग जोडिएका कनेक्टरहरूले सूचनाहरू सम्प्रेषण गर्न, सडकको अवस्था, कारको स्थिति र चालकको व्यवहारलगायतका जानकारीहरू एकत्रित गर्छ । यस्तो अवस्थामा साइबर सुरक्षाको खतरा पनि उत्तिकै हुन्छ ।
(एजेन्सीहरूको सहयोगमा)

प्रकाशित : भाद्र २६, २०७५ ११:२९
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

दृष्टिविहीनको उपचारका लागि वैज्ञानिकहरुले गरे ‘बायोनिक आई’ को प्रिन्ट

दिनेश यादव

काठमाडौँ — वैज्ञानिकहरुले पहिलो पटक कृत्रिम आँखाको नमुनाको थ्रीडी प्रिन्ट निकाल्न सफल भएका छन् । ‘बायोनिक आई’ भनिएको यो कृत्रिम आँखामा लाइट रिसेप्टर (प्रकाश वा रसायनिक संकेतहरु प्राप्त गर्ने) समेत जडान गरिएको छ ।

शोधकर्ताहरुका अनुसार ‘बायोनिक आई’को प्रयोगबाट दृष्टिविहिन भएकाहरुले भविष्यमा देख्न सक्ने छन् । घुमाउरो सतहमाथि इलेक्ट्रोनिक्स प्रिन्ट निकाल्न कठिन मानिएकै अवस्थामा उनीहरुले यसमा पाएको सफलतालाई कोशेढुंगा भनेका छन् ।

अमेरिकास्थित युनिभर्सिटी अफ मिनिसोटाका वैज्ञानिकहरुले काँचको अर्धगोलाकार टुक्रामाथि कृत्रिम आँखाको नमुनाको थ्रीडी प्रिन्ट तयार गरेका हुन् । अर्धगोलाकार सतहमा प्रकाश ग्रहण सक्ने उपकरण मुद्रित गरिएको यो पहिलो हो । यसले कुनै पनि दृष्टिविहिनलाई हेर्नका लागि सहयोग पुग्छ ।

‘बायोनिक आई’ बारेको अनुशन्धान रिपोर्ट ‘एडभान्स मेटेरियल्स’ मा हालै प्रकाशित छ । रिपोर्टका लेखकले थ्रीडी मुद्रित उपकरणहरुका लागि पेटेन्टको पनि दाबी गरेका छन् । मिनिसोटा विश्वविद्यालयमा मेकानिकल इन्जिनियरिंगका सह–प्राध्यापक बेन्जामिन मेहुघ र अनुशन्धान रिपोर्टका सह–लेखक माइकल म्याकअल्पाइनले भने, ‘बायोनिक आँखालाई सामान्यतया विज्ञान कथाका रुपमा लिने गरिन्थ्यो । तर अब हामी एउटा बहुमुल्य थ्रीडी प्रिन्टरको उपयोग गर्दै त्यसको नजिक पुगिसकेका छौं । दृष्टिविहिनहरुलाई अब दृष्टि प्राप्त हुन्छ ।’

अनुशन्धानकर्ताले एउटा अर्धगोलाकार ग्लास डुमलाई घुमारो सतहमा मुद्रित गर्न नसकिने चुनौतिलाई चिरेका छन् । आफ्नो कस्टम–निर्मित थ्रीडी प्रिन्टरको उपयोग गर्दै उनीहरुले चाँदीका कणको मसिबाट प्रिन्ट निकालेका थिए । शोधकर्ताहरुले फोटो डाइओड्स प्रिन्ट गर्नका लागि अर्धचालक पोलिमर सामग्रीहरुको उपयोग गरेका थिए । प्रकाश परावर्तित गर्ने यो सामग्री बनाउन लगभग एक घन्टामा लाग्छ ।

म्याअल्पाइनले भने, ‘यो प्रक्रियाको सबैभन्दा आश्चर्यजनक हिस्सा भनेको पुर्ण रुपमा थ्रीडी मुद्रित अर्धचालकबाट प्राप्त विद्युतमा प्रकासलाई परावर्तित गर्नमा २५ प्रतिशत दक्षता हासिल गर्नु हो ।’ उनले आफूहरुसंग उपलब्ध सक्रिय इलेक्ट्रोनिक्सको प्रयोग गरि नियमित रुपमा प्रिन्ट गर्दै आएकै बताए । ‘अब घुमाउरो सतहमाथि प्रिन्ट निकाल्न सफल भएका छौं,’ उनले भने ।

म्याकअल्पाइन नेतृत्वको टोली थ्रीडी प्रिन्टिङ, इलेक्ट्रोनिक्स र जीवविज्ञानलाई एकिकृत गर्ने एउटा मञ्चका लागि काम गर्ने रुपमा चिनिन्छन् । यो टोलीलाई केही वर्षअघि ‘बायोनिक कान’ प्रिन्ट गर्नका लागि ध्यान केन्द्रित भएको । त्यसयता गरिएका प्रयासहरुका कारण सर्जिकल प्रयाक्टिस, इलेक्ट्रोनिक फेब्रिक्सका लागि थ्रीडी प्रिन्ट गर्न थालेको थियो । भित्री हाड भाँचिएको अवस्थामा थ्रीडी प्रिन्टको उपयोग गरि त्यसलाई दुरुस्त बनाउन सकिने उपकरणको पनि अविष्कार गरिसकेका छन् ।

म्याअल्पाइनलाई बायोनिक आंखा बनाउनुको कारण व्यक्तिगत छ । ‘मेरी आमाको एउटा आखा अन्धो छ । जब म आफ्नो कामबारे आमासंग कुरा गर्छु, उहाँले संधै भन्नु्ुहुन्छ, तिमी मेरो लागि बायोनिक आखा कहिलेसम्म प्रिन्ट गर्छौं ।’ आमाको यही सोचका कारण यो दिशातिर आफू अग्रसर भएको उनी बताउँछन । अगामी चरणमा बढी प्रकास ग्रहण गर्ने प्रोटोटाइप बनाउनमा अग्रसर भएको बताए । ‘हामी सफल पनि भएका छौं,’ उनले भने ।

म्याकअल्पाइनले हाल एउटा नरम गोलाकार सामग्रीमाथि प्रिन्ट निकाल्न अत्यन्तै सजिलो उपायहरुको खोजीमा जुटेका छन् , जसलाई वास्तविक आखाँमा लगाउन सकिनेछ । अगामी ५ वर्षमा १३ पिक्सेल क्षमताको बायोनिक आइबल दृष्टिविहिनको आँखामा जडान गर्ने योजना रहेको अनुशन्धान टोलीले जनाएको छ ।
(एजेन्सीको सहयोगमा)

प्रकाशित : भाद्र २५, २०७५ १९:१८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्