रोगमा सपनाको प्रभाव र होमियोप्याथी उपचार

डा. ललित कुमार मिश्र

काठमाडौँ — जब तपाई आफ्नो उपचारको लागि कुनै होमियोप्याथिक चिकित्सक कहाँ पुग्नु हुन्छ, डाक्टरले तपाईले भनेका शारीरिक एवं मानसिक समस्यालाई टिपोट गर्दछ । यस बाहेक तपाईको भोक- प्यास, जाडो, गर्मी, ईच्छा-अनिच्छा, रीसराग, द्वेष, स्वभाव, पेशा, सामाजिक अवस्था, निद्रा एवं राती सुत्दा देखिने सपनाको बारेमा पनि सोध्नेछ । रोगीलाई बडो आश्चर्य लाग्दछ । उसले भन्न सक्छ, डाक्टर सा'ब मेरो रोगसँग मैले देख्ने सपनको के सम्बन्ध छ? 

होमियोप्याथी चिकित्सा पद्दतिमा रोगको निदान गर्ने प्रकृया अन्य चिकित्सा प्रणालीबाट अलिक भिन्न छ । यसमा बिरामीलाई समष्टीगत रुपमा ध्यान राखेर नै कुनै पनि रोगको निदान गरिन्छ । जसमा शारीरिक अगं-प्रत्यांगको अलावा रोगीको मनोविकारका करणमा निहित भावना तथा उद्वेगको पनि समावेश हुन्छ । हाम्रो जीवन तीन भागमा विभक्त छ, जाग्रत, सपना र सुषुप्ती अवस्था । यि तीनै अवस्थाको होमियोप्याथिक चिकित्सा विज्ञानमा महत्वपुर्ण स्थान छ ।

Yamaha

जीवनको आधाभाग हाम्रो निद्रामा नै ब्यतित हुन्छ । यदी एउटा व्यक्ति साठी वर्षसम्म बाँच्दछ भने पन्द्र वर्षको समय उसको सुत्नैमा बित्दछ । जाग्रत अवस्थामा ब्यक्तिको कतिपय कामनाहरु पुरा हुँदैनन् । त्यसलाई उसले सपनामा पुरा गर्दछ । सपनामा व्यक्ति कसरी बाँच्दछ? कुन किसिमको सपना देख्छ । सपनाप्रति उसको बिचार कस्तो छ । ब्यक्ति (रोगी) को उपचारमा मानव जीवनको यस महत्वपुर्ण भागलाई उपेक्षा कसरी गर्न सकिन्छ? सपनाले हाम्रो अन्तर्मनको ढोकालाई खोल्दछ । व्यक्तिले अभिव्यक्त गर्न नसकेका कुराहरु अथवा लक्षणहरु , उसले सपनाको माध्यमले व्यक्त गरिरहेको हुन्छ ।

हुन त प्रत्येक व्यक्तिले सपना देख्दछ । कोहि सुतेको बेला देख्छ भने कोहि दिउँसै पनि सपना देख्छन् । सपनाको एउटा रहस्यमय संसार छ । यसबारे बिभिन्न बिद्वानहरुले आ-आफ्नो ढगंबाट छुट्टाछुटै ब्याख्या गरेका छन् । यसको एउटै बिशेषता छ, त्यो के हो भने, सपना देख्नेले नै यसको अनुभव गर्दछ । तपाई सपना कसैसगं मिलेर हेर्न सक्नु हुन्न । यसलाइ देख्ने व्यक्ति नै स्वयं भोगी हुन्छ । मानिसले राती सुत्दा देखिने सपनामा – केहि सपना व्यक्तिको निजी जीवनसंग जोडिएका हुन्छन् । केहि सपना तपाईको वास्तविक जीवनबाट अलग हुन्छ । हामी आफ्नो जीवनमा दिनहूँ जसो आ-आफ्नो पेशा अनुसारको काम गर्दछौं । तपाईले अनुभव गर्नु भएको होला केहि काम अधुरो पनि रहन जान्छ । हामी मानसिक रुपले गहिरिएर बाँकी रहेको कामको बारेमा सोच्दछौं । जब तपाई राती सुत्नु हुन्छ । अधुरो काम सम्बन्धित सपना देख्नु हुन्छ । केहि सपना यस्ता पनि देखिन्छ जो तपाईको वास्तविक जीवनसित कुनै प्रकारको सम्बन्ध हुँदैन । बस अचानक देखिन्छ, यस्तो सपना देख्छ भनेर तपाईले कहिले कल्पना पनि गर्नु भएन होला ।

यस्ता सपनाहरु अपुर्ण ईच्छा, कुनै प्रकारको भय आदिमा आधारित पनि हुन सक्छन् । अचानक ब्यूँझिंदा यस सपनासंग टाढासम्मको कुनै सम्बन्ध हुँदैन । यस प्रकारको डर लाग्दो भयानक सपना देखेर केहि व्यक्तिहरु भयभित भई हाल्छन् र कोहिकोहि डिप्रेसनको शिकार हुन्छन् । उनीहरुलाई यस्तो लाग्छ कि कुनै अशुभ घटना हुनेवाला छ । उपचारकै सिलसिलामा कहिले काहि त यस्तो पनि देखिएको छ कि रोगीलाई उसको रोग लक्षण अनुसार उपयुक्त औषधि दिंदा पनि निको हुन नसकेको रोग मात्र रोगीले बारम्बार देख्ने सपनाको आधारमा औषधि दिंदा निको भएको छ ।

जस्तै, औछ्यानमा पिसाव गर्ने (बेड वेटिङ्ग) समस्याबाट केटा- टीहरु मात्र होइन कि ठुलै मान्छे पनि पीडित हुन्छन् । सपनामा बाहिर गएर पिसाब गर्दै गरेको सपना देख्ने व्यक्ति (रोगी) लाई क्रियोजोट नामक औषधिको प्रयोगले यस किसिमको सपना आउन बन्द हुनुको साथै रोग पनि ठिक हुन्छ । यस्तै, सर्पले लखेटेको, ठुँगेको अथवा बाटो छेकेको सपना कसैले बराम्बार देख्दछ भने जाग्रत अवस्थामा पनि उसको मन हरहमेशा भयभित रहन थाल्छ । जसले गर्दा अजीर्ण, स्नायु दुर्वलता, रक्तहीनता आदि जस्ता मोनोदेहिक रोगबाट ग्रस्त हुन जान्छ । यसको लागि आर्जेन्टम नाईट्रिकम नामक औषधि उपयुक्त हुन्छ ।

यस औषधिको प्रयोगले सर्प आउने सपना बन्द हुनुका साथै अन्य शारीरिक एवं मानसिक रोग पनि स्वत: ठिक हुन जान्छ । यसैप्रकार कसैलाई हावामा उडेर परपरसम्म डुलेको जस्तो महत्वकांक्षी सपना बारम्बार आउँछ भने यस्ता रोगीलाई एपिस मेलिफिका नामक औषधिको प्रयोग गरिन्छ । कारण केहो भने एपिसमेलिफिका नामक औषधि एपिसमेलिफिक जातको मौरीबाट बनेको हुन्छ । यस औषधिमा मौरीकै समान गुण–धर्म निहित छ । जसरी मौरी महसञ्चय गर्न धैरै टाढा-टाढासम्म उडेर जान्छ । खुल्ला हावादार चिसो ठाउँ मन पराउँछ । गर्मी मन पराउँदैन । ईर्ष्यालु स्वभाव हुनुका साथै अरुसंग बदला लिने जस्ता कैयौं मौरीको समान लक्षणहरु यस एपिस नामक औषधिको कार्य क्षेत्रभित्र पर्ने रोगी व्यक्तिमा देखा पर्छ । यही कारण उपरोक्त लक्षण भएको रोगीलाई होमियोप्याथीको सिद्धान्तमा संम, समं, शमयतिका अनुसार निको तुल्याइन्छ ।

उपरोक्त बर्णन गरिएका कुराहरु कुनै कपोलकल्पित कुरा होइनन् । यसप्रकार सपना देखिने लक्षणहरु ति स्वस्थ व्यक्तिहरुमा देखिएको छ । जसले यि औषधिहरुको परीक्षण–प्रयोग होमियोप्याथिक सिद्धान्त अनुसार स्वयं आफुमाथि गरेका थिए । अमेरिकी डा. जेम्स टेलर केन्ट –एम.डि. (१८४९ -१९१६) द्वारा रचित अभुतपुर्व ग्रन्थ “रिपर्टरी आँफ दी होमियोप्याथिक मेटेरिया मेडिका (लक्षण संग्रह ग्रन्थ ) मा सपना शीर्षकमा हेर्ने हो भने कैयौं यस्ता औषधिहरु भिन्नभिन्न प्रकारका देखिने सपनाहरुका लागि (एरेन्ज) ईन्डेक्सको रुपमा सुचीबद्ध गरी सेटिङ्ग गरेको भेटिन्छ ।

होमियोप्याथिक चिकित्सा सिम्पटमस्मा आधारित छ । यसकारण भिन्न–भिन्न देखिने सपनाको आधारमा औषधि पनि भिन्ना भिन्नै हुन्छ । मन शरिरसंग जोडिएको छ र सपना तपाईको सुसुप्तावस्थाको मनले देख्छ । रोगीले देख्ने सपनाको लक्षणको आधारमा प्रयोग हुने केहि औषधिहरु निम्न लिखित छन । * सपनामा– कुकुर, बिरालो देखेमा औपियम, आर्निका । * भुत, प्रेत, लास देखेमा थुजा, आरम मेटालिकम । * सपनामा आगो, पानी देखिएमा नेट्रम- म्युर । * सपनामा आफैले पानी खाँदै गरेको देखिएमा ड्रोसेरा । * सपनामा आफै मरेको देखिएमा चिनिनम-आर्स । त्यस्तै सपनामा तपाईलाई यस्तो लाग्छ कि कसैले मेरो घाँटी थिचिरहेकोछ – यस किसिमको लक्षणमा सेबाडिला, स्पाजेलिया । * युद्ध, लडाई भएको सपना देखिन्छ भने – आर्सेनिक एल्ब । * रातभरी नै सपना देखिन्छ भने – पायोरिजिनम । * सपनाबाट ब्युँझेर–सुत्दा फेरी उही सपना देखिन्छभन् – सोरिनिम नामक औषधि लाभदायक हुन्छ ।

उल्लेखित होमियोप्याथिक औषधिहरुको प्रयोग आफ्नो नजिकको कुनै योग्य तथा अनुभवि चिकित्सकसंग सल्लाह लिएर सेवन गर्नु बेश हुनेछ ।
अस्तु ।


Mishradr.lk@gmail.com

Esewa Pasal

प्रकाशित : जेष्ठ १, २०७५ १६:३४
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

प्रहरीको स्कर्टिङ टोलीमाथि आक्रमण गर्ने पक्राउ

रासस

त्रिपुराकोट, डोल्पा — प्रहरीको स्कर्टिङ टोलीमाथि आक्रमण गर्ने नेकपाका दुई कार्यक्रर्ता पक्राउ परेका छन् । पक्राउ पर्नेमा सुर्खेत तातोपानीका नरबहादुर राना र अवलचिङका सन्तोष खड्का छन् ।

उनीहरुलाई त्रिपुराकोट, जुफाल र दुनैबाट खटिएको प्रहरी टोलीले झाडीमा लुकिरहेका अवस्थामा त्रिपुरासुन्दरी नगरपालिका–३ जीँउबाट सोमबार साँझ पक्राउ गरेको जिप्रका डोल्पाले जनाएको छ ।

नेपाल बन्द आह्वानको सिलसिलामा गत वैशाख ३० मा पक्राउ परेका डोल्पा मुड्केचुला गाउँपालिका–२ घर भएका नेकपाका जिल्ला सदस्य ३६ वर्षीय सागर शाहीलाई सदरमुकाम दुनै लैजाँदै गर्दा ठूलीभेरी नगरपालिकाको–९ मा पर्ने भेत्ती डाँडाबाट प्रहरीमाथि नै आक्रमण गरेर भगाएपछि प्रहरीले ठूलो संख्यामा सुरक्षाकर्मी परिचालन गरेर पक्राउ गर्न सफल भएको प्रहरी नायब उपरीक्षक हरिप्रसाद शर्माले बताए ।

पक्राउ परेका दुई जनाको सुराकीमा लत्ताकपडा, चन्दा रसिद ठेली, स्याटलाइट फोनजस्तो देखिने एक थान फोन बरामद गरिएको छ । घटनामा संलग्न छ जनामध्ये दुई जना पक्राउ गर्न सफल भए पनि तीन जना फरार रहेको र खोजी भइरहेको प्रहरीले जनाएको छ ।

प्रकाशित : जेष्ठ १, २०७५ १६:२०
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT