मिसन साइपाल

छोरीले घरको धुरी चढ्नु हुँदैन भन्ने मान्यता रहेको बझाङ जिल्लामा देउता मानिएको साइपाल हिमाल आरोहणका लागि चार चेली जुटेका छन् ।
वसन्तप्रताप सिंह

काठमाडौँ — हिमाल चढ्ने, त्यो पनि छोरी मान्छेले ?’ तलकोट गाउँपालिका सुुनिकोटकी सरस्वती थापाले साइपाल आरोहण गर्ने चाहना व्यक्त गरेलगत्तै बुबाले भनेका थिए, ‘अरू जेसुकै गर छोरी, तिम्रा रहर म पूरा गर्दिन्छु । यस्तो उटपट्याङ गरेर समाजले कुरा काट्ने काम नगर ।’

सरस्वतीको साइपाल आरोहण गर्ने जिद्दीले अभिभावकलाई तनाव दिएको थियो । कुनै पनि बझाङी पुुरुषले साइपाल चढ्ने हिम्मतसमेत गरेका छैनन् । त्यसमाथि महिला साइपाल आसपासमा जानै नहुने स्थानीय विश्वास छ । छाउ (महिनावारी) भएका बेला रगतको लसपस भएमा साइपालमा विराजमान देउता रिसाउने र त्यसको श्राप परिवारलाई लाग्ने डरले पनि सरस्वतीको अभिभावकलाई पिरोलेको थियो ।


गत वर्ष २० वर्षीय सरस्वतीको समूह साइपाल आधारशिविर पुगेको थियो । त्यस यात्राको दिन सुनिकोटमा पूरै सन्नाटा छायो । दुई दर्जन महिला सुुदूरपश्चिमतिर शुुभसाइतमा गाइने मागल गीत गुनगुनाउन थाले । परिवारका सदस्यहरू भने स्थानीय लाँगा देवताको पुकार गर्दै छोरीलाई सकुुशल घर फिर्तीका लागि पूजा गर्नतिर लागेका थिए । लाग्थ्यो, कुनै शुुभसाइतको कर्म होइन, यहाँ कुनै अनिष्ट हुुन गइरहेको छ ।

Yamaha


साइपाल काँडाकी लक्ष्मी बुढाले पनि घरबाट साइपाल आधारशिविर (४१०० मिटर) जाँदाखेरि त्यस्तै माहोल झेलेकी थिइन् । यी २३ वर्षीया पूर्वछापामारले जसरी पनि साइपाल
आधारशिविर जाने अठोट लिइसकेकी थिइन्, त्यहीअनुसार घरमा टीकाटालो हुन थाल्यो । उनका पतिले ढाडस दिँदै भन्दै थिए, ‘यताको चिन्ता नलिनुु, छोरीलाई म हेरिहाल्छुु । राम्रोसँग जानू, आफ्नो मिसन फत्ते गरेर आउनू ।’ त्यस बेला तीन वर्षीया छोरीले लक्ष्मीको काखै छोड्न मानेकी थिइनन् । तर, लक्ष्मी आँसु बगाएर पनि आफ्नो मन बलियो बनाउँदै गन्तवतिर लागेकी थिइन् ।


साइपाल मिसनमा सुुर्माकी पवित्रा बोहरा र धुलीकी संगीता रोकायाको व्यथा पनि उस्तै थियो । सबैका परिवारले शंकालु नजरले प्रश्न गर्थे, ‘होइन, यो के अनिष्ट हुुन थाल्यो । यी हाम्रा चेलीलाई केही भइदियो भने यसको जिम्मा कसले लिन्छ ?’ बझाङका यी चार चेलीको अठोट देखेर कसैले अग्रिम बधाई दिए भने सावधानी अपनाउन सुझाव दिनेहरू पनि भेटिए ।
‘छोरीले घरको धुरी चढ्नु हुँदैन’ भन्ने मान्यता रहेको बझाङ जिल्लामा देउता मानिएको हिमाल चढ्ने कुरा गर्दा यी चेलीका परिवारजन तर्सिनु स्वाभाविक थियो । तर पनि उनीहरू आफ्नो दृढ संकल्पमा अडिग छन् । उनीहरूले विश्व प्रख्यात आरोहीसँगै साइपाल चढ्न लागेको खबरले भने परिवारलाई थोरै भए पनि राहत दिलाएको छ ।


अहिले बझाङका चेलीहरू सरस्वती, लक्ष्मी, संगीता र पवित्रा हिमाल आरोहणको तयारीका लागि काठमाडौंमा भइरहेको तालिममा व्यस्त छन् । तालिमसँगै उनीहरूको आत्मविश्वास बढ्दै गएको छ । संगीता भन्छिन्, ‘यो सिजन (अक्टोबर) मा साइपाल (७,०३१ मिटर) चढेपछि अर्काेपल्ट सगरमाथा आरोहण गर्नेछु । छोरीले चाहे गर्न सक्छन् भन्ने कुरा हाम्रो समाजलाई देखाउँछु ।’ आफ्नो परिवारलाई मनाउनु नै पहिलो जित भएको उल्लेख गर्दै लक्ष्मीले भनिन्, ‘हामीले छोरीचेलीले हिमाल चढ्नु हुन्न भन्ने मान्यतालाई भत्काएर यहाँसम्म आइपुगेर एउटा साइपाल त चढिसकेका छौं ।’


नेपाल पर्यटन विभागको आधिकारिक जानकारीमा सरकारको इजाजत लिएर कसैले पनि साइपाल आरोहण गरेका छैनन् । सन् १९५३ मा अस्ट्रियन नागरिक डा. हर्बट टीचीले पहिलोपटक दक्षिणी मोहडा (बझाङतिर) बाट साइपाल चढ्ने पहिलो प्रयास गरेका थिए तर उनी सफल हुन सकेनन् । पर्वतारोहीको आफ्नै तथ्यलाई हेर्ने हो भने जापानका कात्सुतोसी हिराबासी र नेपाली पासाङ फुुतुर शेर्पा साइपालको सफल आरोहण गर्ने पहिलो हुन् । उनीहरूले २१ अक्टोबर, १९६३ मा साइपाल आरोहण गरेका थिए । तर त्यो तथ्यांक नेपाल सरकारसँग छैन ।


दक्षिणी मोहडाबाट साइपाल चढ्न निकै गाह्रो रहेको लेखहरूमा पाइन्छ । यही मोहडाबाट साइपाल चढ्ने चेलीहरूको हिम्मत भोजराज भाटले जुराइदिएका हुन् चर्चित वृत्तचित्र सुनकलीका यी निर्देशकका अनुसार बझाङका चार चेली आठ हजारभन्दा माथिका १४ वटै हिमाल चढिसकेका स्पेनी जर्ज इगोचेएगा र एडुुर्ने पासाबन (आठ हजार माथिका सबै हिमाल चढ्ने पहिलो महिला) सहित चर्चित १० आरोहीसँगै अक्टोबरमा साइपाल उक्लिने अभियानमा हुनेछन् । यस आरोहणलाई ‘मिसन साइपाल’ नाम दिइएको छ ।


मिसन सफल भएमा बझाङी चेलीहरू आधिकारिक रूपमा साइपाल चढ्ने पहिलो त हुने नै छन् । हिमाल आरोहणको ढोका उघार्ने पहिलो बझाङी पनि हुनेछन् । उनीहरू ७–८ वर्षको उमेरदेखि नै प्रत्येक वर्ष तीनदेखि चार महिना यार्चागुम्बु र जडीबुटी टिप्दै ५ हजार मिटर उचाइका हिमाली वातावरणमा हुर्किएका हुन् । त्यसैले उनीहरूलाई साइपाल आरोहण कठिन नहुन सक्छ ।


बझाङका स्थानीय एफएम रेडियोमा एक हप्तासम्म विज्ञापन बजाउँदासम्म खासै दाबेदार ननिस्किएका बेला पार्वती ऐडीले हिम्मत गरेकी थिइन् । उनले अरू चेलीलाई पनि सम्झाइन् । र, तयार भए १५ जना । केहीले नाम लेखाएर पनि हात झिके भने केहीलाई परिवार बाधक बने । बाँकी रहेका सात जना गत वर्ष आधारशिविर पुगे । दुई चेली उमेरमा कलिलै भेटिए । पार्वती बिरामी परिन् । त्यसैले साइपाल मिसनका लागि सरस्वती, लक्ष्मी, संगीता र पवित्रा मात्रै तयार भए ।


नेपालको पर्यटन उद्योग काठमाडौं र पोखरा उपत्यका, चितवन, खुम्बु र अन्नपूर्ण क्षेत्रमै सीमित छ । साइपाल यात्रा गर्ने विदेशी पर्यटक वर्षमा मुस्किलले दर्जन पुग्छन् । चेलीहरूको अभियानले यस क्षेत्रलाई पर्यटकीय आकर्षण बनाउन सकिने साइपाल गाउँपालिका अध्यक्ष राजेन्द्र धामी बताउँछन् । ‘हामीसँग पश्चिम हिमालयमा साइपाल, जेठीबहुुरानी, अपीलगायत हिमाल पनि छन् । यसबाट पनि आनन्द लिन सकिन्छ,’ उनले भने ।

प्रकाशित : भाद्र १, २०७५ १०:२७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

हिपहपका गोल्डेन ब्वाई

‘ग्याङस्टर र्‍यापर’ नहुनुले पनि ड्रेकलाई उच्च सम्मान मिलेको छ । र्‍यापका यी ‘असल युवा’ लाई संसारकै बसभन्दा ठूला र्‍यापर भन्न थालिएको छ ।
सजना बराल

काठमाडौँ — उनी संगीतमा आउनु नौलो कुरा थिएन । बा–आमा, काका, हजुरबुबा सबै संगीतकर्मी । उनमा पनि जन्मजात संगीतको रस पस्यो । तर, उनले पारिवारिक शैली अपनाएनन् । आफ्नै रुचिको विधा रोजे– हिपहप । र्‍यापमा पप र आरएन्डबी मिसाएर गीतलाई मेलोडियस बनाए । गाउने गति पनि विस्तारै बनाए । अनि विश्व संगीतमा र्‍याप सुपरस्टार बने– ड्रेक ।

हिपहप संगीत मूलधारमा आएको मात्र छैन, यसले अमेरिकामा रक विधालाई लगभग विस्थापित पनि गरिदिएको छ । यस्तो हुनुमा ड्रेक, लिल वेनी, कान्य वेस्टदेखि अहिलेकी सेन्सेनल र्‍यापर कार्डी बीको समेत भूमिका छ । यिनले हिपहप वा र्‍याप संगीतलाई नयाँ उचाइ दिलाएका छन् । ड्रेकहरू त ठूला सेलेब्रिटी भए । भर्खर चर्चामा आएका सोल्ज ब्वाई, टाइगा, मिगोसजस्ता र्‍यापरको समेत अहिले भाउ बढेको छ ।


नयाँ आर्टिस्टहरू ड्रेकबाट प्रभावित छन् । ड्रेक भने लिल वेनीबाट । उनी वेनीलाई गुरु मान्छन् । उनका लागि गीत गाएका छन्, पाखुरामा ट्याटु खोपाएका छन् । लिल भन्छन्, ‘म जमिनभन्दा माथि छु । ड्रेकले यस्तो गर्नु मेरा लागि अहोभाग्य हो ।’ लिलकै म्युजिक कम्पनीबाट ड्रेक उदाएका थिए । उनका अघिल्ला गीतमा लिलको प्रस्ट प्रभाव देखिन्थ्यो, मन छुने र निर्णायक हरफ राख्थे । यी दुईले कतिपय गीतमा सहकार्य गरेका छन् ।


ड्रेक आफ्ना अनुभव, संघर्षका कथा, मायाप्रेमका किस्सा र सामाजिक उत्तरदायित्वका भावना गीतमा उतार्छन् । ‘स्ट्रिट कल्चर’ को वास्तविक सुगन्ध प्रवाह गर्नु उनको विशेषता हो । उनी मध्यम वर्गीय समाज लक्षित भएर गाउँछन् । श्रोताले गीतमा आफूलाई जोड्न सकुन् भन्नेमा उनको ध्यान हुन्छ । प्राय: गीत भावनात्मक प्रकारका हुने भएकाले केहीले उनलाई ‘हिपहपको महिला भर्सन’ पनि भन्ने गरेका छन् । र्‍यापमा आक्रामक नभएको आरोप लागेपछि उनले ‘सिक्स गड...’ गीतमार्फत आलोचकलाई चुप बनाए ।


यसअघिका थुप्रै र्‍यापर बदनाम थिए । स्नुप डग, डीएमएक्सलगायत आपराधिक क्रियाकलापमा संलग्न भएकाले र्‍यापरप्रतिको सामाजिक दृष्टिकोण कहिलेकाहीँ खराब हुने गथ्र्यो । ड्ेरक त्यो छवि सुधार्न सफल भएका छन् । ‘ग्याङस्टर र्‍यापर’ नहुनुले पनि उनलाई उच्च सम्मान मिलेको छ । उनी र्‍यापका ‘असल युवा’ मानिन्छन् । त्यसमाथि उनको रंगमञ्च पृष्ठभूमि सुनमा सुगन्ध जस्तो भएको छ । गायनमा आउनुअघि उनी अभिनय गर्थे ।


अफ्रिकी मूलका बाबु र क्यानडेली आमाका सन्तान ड्रेक र्‍यापका गोल्डेन ब्वाई बनेको लामै समय भइसक्यो । जति गीत निकाले पनि सबै चलेकै हुन्छन् । काउन्ट डाउन र टप चार्टमा यिनले स्थान सुरक्षित राखेको करिब एक दशक पुग्न लाग्यो । सन् २०१० को ‘थ्याङ्क मी लेटर’ देखि पछिल्लो एल्बम ‘स्कर्पियन’ सम्म आइपुग्दा उनी सधैं बिलबोर्ड र अन्य चार्टमा छाइरहेका छन् ।


अहिले पनि उनका आधा दर्जन गीत ‘बिलबोर्ड हट हन्ड्ेरन्ड’ को अग्रस्थानमा छन् । ‘इन माई फिलिङ्स...’ नम्बर एक स्थानमा छ भने यही गीत समाविष्ट ‘स्कर्पियन’ एल्बम सूचीमा रहेका दुई सयमध्ये पहिलो नम्बरमै छ । वर्षौं भयो, उनी काउन्ट डाउनबाट बाहिरएका छन् । एकपछि अर्को गीतले उनलाई सूचीमा कायम राखेको छ ।
सफलता र तारिफ पाइरहेका ड्ेरकलाई केहीअघि भने एउटा झट्का लाग्यो । उनलाई अर्का र्‍यापर मिक मिलले गीत लेखनमा अदृश्य लेखक प्रयोग गरेको आरोप लगाए । उनी आफ्ना गीत आफैं लेख्दैनन्, अदृश्य लेखकलाई प्रयोग गर्छन् भनियो । ड्रेकले सुरुमा ठट्टा गरे, ‘हो, लेख्दिनँ । तर, टाइप गर्छु ।’ कुरा गम्भीर भएपछि उनले भने, ‘संगीतमा सहकार्य हुन सक्छ । यसमा खराबी के छ ?’


‘टेक केयर...’, ‘वान डान्स...’, ‘हटलाई ब्लिंग...’, ‘बेस्ट आई एभर ह्याड...’, ‘टु मच...’, ‘गड्स प्लान..’ जस्ता उनका गीत चर्चित छन् । उनले सन् २००६ मा पहिलो गीत सार्वजनिक गरेका थिए । लिल वेनीसँग सहकार्य थालेपछि उनको करियर चम्कियो । अहिले ड्रेकका नाममा अनेक सांगीतिक कीर्तिमान छन् । उनलाई संसारकै बसभन्दा ठूला र्‍यापर भन्न थालिएको छ ।

sazna07@gmail.com

प्रकाशित : भाद्र १, २०७५ १०:२७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT