नाचौँ छमछमी

राजाराम पौडेल

काठमाडौँ — नृत्यमा कत्तिको सोख छ ? पोखरामा त नृत्य सिक्ने साथीको संख्या बढ्दै छ । नृत्य सिक्न चाहनेलाई सघाइरहेको छ– सहारा अनुशीलन कला पाठशालाले । रानीपौवास्थित यो पाठशालामा १४ वर्ष अघिदेखि नृत्य सिकाउन थालिएको हो । यहाँ नृत्य सिक्न ५ वर्षका बालबालिकादेखि किशोरकिशोरी, युवायुवतीसमेत पुग्छन् ।

विगतमा नृत्यलाई नकारात्मक दृष्टिले हेर्ने चलन थियो । अभिभावक र विद्यालयका लागि यो प्राथमिकतामा पर्दैनथ्यो । तर अहिले सोच बदलिएको छ । विद्यालय, अभिभावक र बालबालिकाको पनि यसतर्फ रुचि बढ्न थालेको छ ।

स्कुल पढ्ने विद्यार्थी विद्यालयमा हुने अतिरिक्त क्रियाकलापमा आफ्नो प्रतिभा देखाउन नृत्य सिक्छन् । किशोरकिशोरी र युवायुवती विभिन्न कार्यक्रम, रियालिटी सो र प्रतियोगिताहरूमा भाग लिनका लागि सिक्छन् । कला देखाउन मात्र नभई स्वस्थ्य र तन्दुरुस्त रहन नृत्य गर्नेहरू पनि उत्तिकै छन् ।

नृत्यका विभिन्न विधा छन् । तीमध्ये शास्त्रीय, लोक र पश्चिमेली शैलीका नृत्य सिक्नेहरू अनुशीलनमा पुग्छन् । यहाँ कम्तीमा एक महिनादेखि लामो समयसम्म पनि नृत्य सिकाइन्छ । अरू नाचको तुलनामा शास्त्रीय नृत्य सिक्न बढी समय लाग्छ । यसका लागि कम्तीमा एक वर्षको समय छुट्टयाउनुपर्छ । अनुशीलनले अहिले पोखराका विभिन्न स्कुल र मन्टेश्वरीका विद्यार्थीलाई अध्ययनरत संस्थामै पुगेर नृत्य सिकाउँदै आएको छ । गोरे गुरुङ, प्रीति गुरुङ, जय कार्की, मिलन तामाङ, मीना सेवाङ, युवराज गुरुङलगायतकाले दर्जनभन्दा बढी विद्यालयमा नृत्य प्रशिक्षण गराउँदै आएका छन् ।



अम्मरसिंह स्कुलमा कक्षा २ मा अध्ययनरत शिखा पुन मगरले डान्स क्लास लिन थालेयता आफू निकै राम्रो प्रस्तुति दिन सक्ने भएको बताइन् । ‘यहाँ विभिन्न विधाका नृत्य एकै ठाउँमा सिकाइँदो रहेछ,’ अर्का विद्यार्थी कृष्ण भण्डारीले भने, ‘यसले गर्दा आफूलाई जुन मन पर्छ, त्यही सिक्न पाइन्छ ।’ अनुशीलनका सञ्चालक गोरे गुरुङका अनुसार यहाँबाट हालसम्म १० हजारभन्दा बढी बालबालिकाले नृत्य सिकिसकेका छन् । त्यति नै संख्यामा किशोरकिशोरी र युवायुवतीले पनि प्रशिक्षण लिएको उनले बताए । ‘अहिले पोखराका झन्डै ८० प्रतिशत बोर्डिङ स्कुलमा नृत्य सिकाउन थालिएको छ,’ उनले भने ।’

Yamaha

Esewa Pasal

प्रकाशित : असार २४, २०७५ ०८:३७
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

पर्वतीय संग्रहालय

राजाराम पौडेल

काठमाडौँ — पोखरा - हिमाली क्षेत्रका बाबुनानीलाई हिमाल र हिमाली जनजीवनबारे धेरै कुरा बताइरहनु पर्दैन । तर अन्य क्षेत्रका धेरैजसोलाई थाहा नहुन सक्छ । भौगोलिक विकटता र अत्यधिक जाडो हुने भएकाले हिमाली भेगको जनजीवन सहज हुन्न । त्यहाँको चालचलन र संस्कृति पनि अरू ठाउँको भन्दा फरक हुन्छ ।

खासमा त्यस्तो फरकचाहिँ के होला त ? यो जिज्ञासाको जवाफ दिन तयार छ– पोखरास्थित अन्तर्राष्ट्रिय पर्वतीय संग्रहालय । यो संग्रहालय हिमाली क्षेत्रहरूलाई नजिकबाट चिनाउने गन्तव्य बनेको छ । पोखराको रातोपैरोमा सय रोपनी क्षेत्रफलमा फैलिएको यो संग्रहालय हिमाल तथा हिमाली भेगको जनजीवनबारे जानकारी लिन चाहनेका लागि नगई नहुने ठाउँ भएको छ । त्यसैले धेरै अभिभावक आफ्ना बालबालिकालाई यहाँ घुम्नका लागि लिएर जाने गर्छन् ।

संग्रहालय अवलोकन गर्न विद्यार्थीलाई ४० रुपैयाँ शुल्क लाग्छ । संग्रहालयमा विद्यार्थीलाई इच्छाअनुसार जानकारी दिँदै अवलोकन गर्ने व्यवस्था मिलाइन्छ । मगर, किरात, छन्त्याल, गुरुङ, शेर्पालगायत विभिन्न समुदायका संस्कृतिलाई नजिकबाट चिनाउने व्यवस्था गरिएको छ । यहाँ जापान, ताइवान, स्लोभानिया र कोरियाको संस्कृतिसमेत हेर्न पाइन्छ । संग्रहालयको मूलद्वारबाट छिर्नेबित्तिकै देब्रेतर्फ क्ल्याइम्बिङ वाल छ । वालमा हिमाल चढ्ने आधारभूत ज्ञान दिनुका साथै प्रतियोगितासमेत गरिन्छ ।

नेपाली घर संग्रहालय परिसरमा खरको छानो, ढिकी, जाँतो, मौरीको घार, परेवाको गन्ज (गुँड), गाईवस्तु, तामाका ग्रागीलगायत हेर्न पाइन्छ । संग्रहालय अगाडि मनास्लु हिमालको प्रतीक स्वरूप ३१ फिटको पर्वत बनाइएको छ । यो प्रतीक जापानी सहयोगमा बनेको हो । मनास्लु हिमालको सबैभन्दा पहिला आरोहण गर्ने जापानी नै थिए । संग्रहालयमा हिमालमा पाइने याकलाई चिनाउने प्रयाससमेत गरिएको छ । त्यसका लागि संग्रहालय भवन अगाडि पित्तलको प्रतिमा राखिएको छ ।

संग्रहालयमा ल्याब–लेआउट–प्लान राखिएको छ । यसको अध्ययन गरी कसरी पूरै संग्रहालय घुम्ने भन्ने कुरा बुझ्न सकिन्छ । नेपाली पर्वतीय कक्ष र अन्तर्राष्ट्रिय पर्वतीय कक्षमार्फत पर्वतीय संस्कृति, संस्कार, धर्मलगायतको जानकारी दिने व्यवस्था मिलाइएको छ ।

संग्रहालयमा रहेको भिजुल हलमा हिमालयसम्बन्धी दृश्य हेर्न पाइन्छ । दोस्रो हलमा ८ हजार मिटरभन्दा माथिका हिमालका तस्बिर राखिएका छन् । हिमालको उत्पत्ति, हिमाली जीवजन्तु र वनस्पतिबारे पनि जानकारी पनि समेटिएको छ । नेपाल पर्वतारोहण संघका अध्यक्ष दावा नोर्बर्ु, परिकल्पनाकार कुमार खड्गविक्रम शाह, डा. हर्क गुरुङ, सर्भे गर्ने डा. टोनी हेगन, जापानबाट आएका पहिलो व्यक्ति कावागुची इकाई लगायतबारेको जानकारी दोस्रो हलमा हेर्न सकिन्छ ।

तेस्रो हललाई पर्वतीय क्रियाकलाप कक्ष नामकरण गरिएको छ । यहाँ ८ हजार मिटरभन्दा माथिका हिमाल चढ्ने पहिला व्यक्तिको विवरण, हिमाल चढ्दा केकस्ता सामग्री प्रयोग गरिन्छन्, हिमालको वातावरण, हिमालमा पाइने यती, हिमालमा फालिएका फोहोरमैलाको प्रस्तुति हेर्न सकिन्छ ।

बेलायतीहरूले सन् १९२० बाटै हिमाल चढ्न खोजेका थिए । तर ८ पटकसम्म उनीहरू असफल भए । संग्रहालयमा असफल आरोहण गर्नेको ऐतिहासिक फोटाको संग्रह राखिएको छ । रोयल जोग्राफिकल सोसाइटी लन्डनले प्रिन्ट डेभलप गरेर राखेको यिनै तस्बिर हेरेर त्यसपछाडि हिमाल चढ्न सहज बनेको बताइन्छ । अवलोकनकर्ताले संग्रहालय परिसरभित्र सहज तरिकाले फोटो खिच्न सक्छन् । संग्रहालयमा जलवायु परिवर्तनसम्बन्धी सामग्री राखिएका छन् । संग्रहालयको माथिल्लो तलामा इजरायलको जेरुसेलमको भू–धरातलभन्दा ४ सय २२ मिटर तल मृत सागरको ढुंगा र विश्वको सर्वोच्च शिखर सगरमाथाको ८ हजार ८ सय ४८ मिटरमा रहेको ढुंगा एकै ठाउँमा हेर्ने पाइन्छ । पर्वतीय जानकारी दिने झन्डै ३५ सय किताब रहेको लाइब्रेरी पनि यहाँ छ । विद्यार्थीले पर्वतीय जानकारी लिन ती किताब अध्ययन गर्न सक्छन्् । संग्रहालयमा शेर्पाहरूको संस्कृति, पाहुनालाई स्वागत गर्ने मोडल, सबै सामग्रीसहित बौद्ध धर्म, संस्कृतिको झझल्को यो कक्षले दिन्छ ।

शारीरिक अपांगता भएका व्यक्तिलाई ह्वीलचियरमार्फत अवलोकनको व्यवस्था मिलाइएको छ । ह्वीलचियर संग्रहालयले नै उपलब्ध गराउँछ । टच स्क्रिनमार्फत हिमाललाई नजिकबाट हेर्न व्यवस्था मिलाइएको छ । अवलोकनकर्ताले मकालु, सगरमाथा, खुम्बु हिमालका दृश्य औंलाले चलाएर हेर्न सक्छन् । विद्यार्थीका अलवा यहाँ दिनहँु आन्तरिक तथा बाहय पर्यटकको भीड लाग्ने गर्छ । संग्रहालय प्रमुख तथा संग्रहालयविज्ञ बलप्रसाद राईका अनुसार यो संग्रहालय २०६० साल माघ २२ देखि सञ्चालनमा आएको हो ।

प्रकाशित : असार ३, २०७५ ११:३८
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT