पातको पिपिरी

जानुका खतिवडा

काठमाडौँ — स्कुलमा बर्खे बिदा चलिरहेकोले गोपी र सान्नानी घरमै बसेका थिए । आफ्नो घरमा रोपाइँ चलेका बेला त यसरी फुर्सदले बस्न कहाँ पाउनु र । उनीहरूले ब्याडदेखि धानको बीउका मुठा झुन्डयाउँदै रोप्ने मेलोसम्म पुर्‍याउन सघाउनुपथ्र्यो । घरको रोपाइँ पनि मैझारो भएकाले उनीहरू फुर्सदमा थिए । बुबाआमाचाहिँ पल्लाघरे बडाबाका घरको रोपाइँमा पर्म तिर्न जानुभएको थियो ।

दुवै दाजुबहिनी आँगनमा बसेर मकैको ‘जोर कि बिजोर’ खेलिरहेका थिए। त्यतिकैमा पातको पिपिरी बजाउँदै मनकुमार उनीहरूका अगाडि टुप्लुक्क आइपुग्यो ।

‘गोपी, माछा मार्न जाने हो ?’ उसले कर्कलोको पातमा पोको पारेका गँडयौला र काँधमा बोकेको बल्छी एकसाथ दुवैलाई देखायो । गोपी पनि खेल्न छोडेर बुवाले छानामा सिउरिदिनुभएको बल्छी निकाल्न दौडियो । रोपाइँ सिद्धिएपछि आमाले खेतको आलीमा पसनीले खन्दै सानो डोब बनाएर मास र भटमास रोप्नुभएको थियो । त्यो माटो सरीको पसनी पनि छानामै सिउरिएको रहेछ । गोपी पसनी लिएर घरपछाडि मल खाडलको डिलमा खन्न गयो । सान्नानीले कर्कलोको पात चुँडेर ल्याई । मल खाडलको डिलमा खन्दा निस्किएका गँडयौला गोपी र मनकुमारले टिपेर कर्कलोको पातमा राखिदिए । गँडयौलाको पोको सान्नानीले बोकी । तीनै जना होली खेततिर लागे ।

रोपाइँपछि लगत्तै भेल पसेकाले पन्ध्र दिनअघि रोपेको रोपो पनि भर्खरै हरियो फर्कन लागेको थियो । पानीले खाएर बीचबीचमा खाली थियो । धानको बीचबीचमा जलकुम्भी थुप्रिएको देखिन्थ्यो ।

‘बुझयौ, हिजो कालुले पनि यहीँबाट एक सिल माछा मारेर लगेको थियो,’ मनकुमारले माछाको कुरा सुनाउँदै कर्कलाको पातबाट दुइटा गँडयौला झिक्यो । एउटा आफ्नो बल्छीमा उन्यो अनि अर्कोचाहिँ गोपीको बल्छीमा उनिदियो । दुवैजना खेतको रोपो बीचमा पुग्ने गरी बल्छी डुबाएर हेर्न थाले । सान्नानी पनि उत्सुकतापूर्वक हेरिरहेकी थिई । ‘माछालाई गँडयौला खुब मनपर्छ । अब गँडयौला खान आउँदा बल्छीमा उनिन्छ । माछा परेपछि यो बल्छी बाँधेको सुता (धागो) हल्लिन्छ अनि फुत्त बाहिर तान्नुपर्छ बुझयौ ?’ मनकुमारले गोपीलाई माछा मार्ने सबै तरिका बिस्तारपूर्वक सम्झायो । नभन्दै एकैछिनमा गोपीको बल्छी हल्लिन थाल्यो । तीनै जना खुसीले फरुङ्ग परे । गोपीले एकछिन पछि बल्छी फुत्त बाहिर तान्यो । ‘धत् ∕ माछा भनेको त गँगटो पो परेछ,’ गोपी र सान्नानी मुखामुख गरेर हाँस्न थाले ।

मनकुमारले होसियार भएर गोपीको बल्छीबाट गँगटो निकाल्यो र फेरि अर्को गँडयौला उनिदियो । दुवैजना बल्छी थापेर माछा पर्ने आसले उभिरहे । सान्नानी एउटा सानो छेस्कोले गँगटोलाई यताउता पल्टाएर हेरिरहेकी थिई । ‘आम्मै ∕ गँगटाका आँखा त यहाँ पो हुँदा रहेछन् ।’ अगाडिपट्टि हाँगाझैं निस्किएका खुट्टाजस्तो भागमा देखाउँदै सान्नानी आश्चर्यले कराई । ‘झन् दाँत त त्यसका पेटमा हुन्छन् रे,’ गोपीले बल्छीतिरै ध्यान दिएर बहिनीलाई जवाफ दियो । सान्नानीले छेस्काले घँचेट्दै गँगटोलाई फेरि पानीभित्रै खसाइदिई ।

चरक्क घाम चर्केको थियो । गर्मीले गर्दा निधारबाट चुहिँदै आएको पसिना नाकको टुप्पासम्म पुग्यो । बल्छीमा एउटै माछो पनि परेको थिएन । ‘उफ् ∕ कस्तो गर्मी ।’ सन्नानी छेउको रूखबाट पात टिपेर पंखाझैं हम्किन थाली । ‘यस्तो गर्मीमा त पौडी खेल्न कस्तो मज्जा हुन्छ नि,’ गोपीले नाकसम्म आएको पसिना पुस्दै भन्यो । ‘खोलामा पौडी खेल्न जाने हो त ?’ मनकुमार पनि तम्सियो । ‘नाइँ, मलाई पौडिन आउँदैन,’ सान्नानी डराई । ‘तिमी खोलाको छेउमा खेल, हामी बीचतिर खेल्छौँ,’ मनकुमारले उपाय निकाल्यो । तीनै जना बल्छी त्यहीँ थापिराखेर खोलातिर लागे ।

खोलामा भेल आएर भर्खरै घटेको थियो । किनाराका पानीले छोपिएका हिलो लेदो सरीका रूखबिरुवा घामले ओइलाएर लत्रक्क परेका थिए । एकछिन् उभिएर उनीहरूले खोलाको पानीतिर हेरे । एकछेउमा पानी कस्तो जाँतो घुमे जसरी फन्फनी घुमिरहेको थियो । सान्नानीले बगरमा भेलले थुपारेको जलकुम्भीको थुप्रोबाट एउटा फूल टिपेर त्यो पानी घुमेको ठाउँमा मिल्काइदिई । फूल त घुम्दैघुम्दै भित्रभित्र गयो र त्यहीँ हरायो । गोपी र मनकुमार लुगा फुकालेर खोलामा हाम फाल्न तयार भइसकेका थिए ।

‘दाइ नजानुस्, अस्ति बुवाले यस्तो भुमरी परेको ठाउँमा पानी गहिरो हुन्छ भन्नुभा होइन ?’ सान्नानीले गोपीको हात च्याप्प समाती । ‘धेरै पानीमा त पौडी खेल्न रमाइलो हुन्छ नि,’ मनकुमार उक्सियो । ‘अस्ति भर्खर खोलामा बाढी आउँदा पानी हाम्रो घरको आँगनसम्म पुगेको थियो,’ सान्नानीले गोपीको हात समातिरही । बहिनीका कुराले गोपी अलि हच्किएर पछाडि सर्‍यो । ‘हे... डरपोक...म त खेल्छु,’ मनकुमार हाँस्दै गोपीलाई जिस्काएर खोलामा पस्न तयार भएको थियो ।

‘पख मनकुमार, हामी सिकारुहरू खोलाको धेरै पानीमा पस्नुहुन्न रे । यस्तो बगुवा पानीले त पौडिन नजान्नेहरूलाई बगाएर लैजान्छ रे,’ गोपीले पनि बुवाले सम्झाएको कुरा मनकुमारसँग दोहोर्‍यायो ।

‘पोहोर साल पौडी खेल्ने हुँदा रामुलाई यही खोलाले बगाएको होइन ?’ सान्नानीले सम्झाई । रामु उनीहरूको मिल्ने साथी थियो । उसको यादमा तीनै जनाका आँखा रसाएर आए । तीनै जनाले खोलाको डिलमा उभिएर एकछिन् अलमल्ल परी बगेको पानीलाई टुलुटुलु हेरिरहे ।

‘बल्छीमा माछा परिसक्यो होला,’ अचानक गोपीले सम्झियो । त्यसपछि गोपी र मनकुमारले पौडी खेल्न भनेर फुकालेका लुगा फेरि लगाए । सान्नानीले जलकुम्भीका पात टिपेर बिस्तारै बेरी र पिपिरी बनाई । तीनै जना एक–एकवटा पिपिरी पालैपालो बजाउँदै होली खेततिर फर्किए ।

प्रकाशित : श्रावण २०, २०७५ ०८:२४
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सानी पुतली

कथा
जानुका खतिवडा

काठमाडौँ — शनिबारको दिन थियो । बाबाले चिडियाखानामा थरीथरीका जनावर देखाउन लैजान्छु भन्नुभएको थियो त्यसैले उपासना दङ्ग थिइन् । बिहान उठेदेखि नै उनी फर्‍याकफुरुक गर्दै यताउता गरिरहेकी थिइन् । छिटोछिटो खाना खाएर निस्कने योजना भएकाले आमा भान्सामा व्यस्त हुनुहुन्थ्यो । हजुरआमाको पूजापाठ सकिएको थिएन । त्यतिकैमा डोरबेल बजेको सुनेर बुवा ढोका खोल्न जानुभयो । ढोकामा नचिनेका मान्छे उभिएको देखेर उपासना आफ्नो कोठाभित्र पसिन् । बुवाले पाहुनालाई बैठक कोठामा लैजानुभयो । निकैबेर उहाँहरूको भलाकुसारी चल्यो ।

आमा भान्सामा मीठामीठा पक्वान्न तयार पार्न व्यस्त हुनुहुन्थ्यो । उपासनाले कोठामै बसीबसी मीठो बास्ना थाहा पाइन् । उनलाई दौडिएर आमा भए ठाउँमा जान मन लाग्यो । बिस्तारै उनी ढोकासम्म आइन् । बैठकमा बसेका अपरिचित पाहुना देखेर उनलाई बाहिर निस्कने हिम्मत आएन ।

ढोकाको च्यापबाट अलिकति टाउको निकालेर उनले चारैतिर हेरिन् । हजुरआमा पनि पूजापाठ सिध्याएर पाहुना भएतिरै जानुभयो । उनलाई भने कसैले बोलाएनन् । ढोकासम्म पुग्दै फर्किंदै गरेको चौथो पटकसम्म पनि कसैले उनलाई नदेखेकाले उनको मन खिन्न भयो । उनी फर्किएर ऐना अगाडि गइन् । आफूलाई नै एकछिन टुलुटुलु हेरिरहिन् ।

‘नरिसाऊ है मेरी पुतली अर्को शनिबार पक्का लैजान्छु चिडियाखाना.. ।’ उनले बुवाले भनेझैं गरेर आफैंलाई जवाफ दिइन् । बुवाले अर्कोपल्ट जाऊँला है भन्नुभएको पनि यो समेत तीनपटक भइसकेको थियो ।कहिले के कामले बुवालाई बाहिर जानुपर्ने त कहिले पाहुना आइपुग्ने । सम्झिँदासम्झिँदै उनको अनुहार अँध्यारो भयो । आँखामा आँसु रसाएर भरियो ।

‘नरोऊ नरोऊ नानु...।’ उनले आफैंलाई ढाडस दिँदै आँसु पुछिन् । उनको पछाडि टेबलमा राखिएका खेलौनाहरू ऐनामा पनि छर्लङ्ग देखिएका थिए । तिनै खेलौनाहरूतिर उनको ध्यान खिचियो अनि उनी फर्किएर खेल्न थालिन् । तीन/चारओटा खेलौनालाई लस्करै मिलाएर राखिन् । उनको मनपर्ने पुतलीलाई भने हातमा लिइन् ।

‘ल हेर त मैले अस्तिदेखि देखाउँछु भनेको एकसिङे गैंडा... ।’ उनले पुतलीलाई टुकुटुकु हिँडाउँदै एउटा खेलौनाको अगाडि उभ्याइन् । लस्कर लगाएका खेलौनालाई एक–एक जनावरको नाम दिँदै उनी पुतलीसँग चिडियाखाना खेलिरहेका बेला अचानक पुतली उनको हातबाट खस्यो र त्यसको एउटा खुट्टै भाँचियो । आफ्नो प्यारो पुतली भाँचिएको देखेर उनलाई साह्रै नरमाइलो लाग्यो । उनले मन थाम्न सकिनन् र रुन थालिन् ।

उनी रोएको आवाजतिर सबैको ध्यान खिचियो । हजुरआमा उठेर उनी भए ठाउँमा आउनुभयो । पाहुनाहरू पनि उनलाई नै हेर्न थाले । ‘के भो मेरी नानीलाई...।’ हजुरआमाले प्याउले पारामा बोल्दै उनलाई बोकेर आँसु पुछिदिनुभयो ।‘मेरो पुतलीको खुट्टा भाँचियो,’ उपासनाले सुँक्कसुँक्क गर्दै भुइँको पुतलीतिर देखाइन् ।

‘भैगो नरोऊ अर्को नयाँ किनुम्ला,’ हजुरआमा उनलाई फकाउँदै बैठक कोठातिर जानुभयो । सबैका आँखा उपासनातिरै तानिएका थिए ।‘ज्ञानी मेरी पुतली अंकल आन्टीलाई नमस्कार गर,’ हजुरआमाले पाहुनातिर संकेत गर्नुभयो । उनले लजाउँदै नमस्कार गरिन् । पाहुना आन्टीले आफ्नो ब्यागबाट निकालेर उनका हातमा चकलेट राखिदिनुभयो ।

‘म त चकलेट नखाने, टिचरले भन्नुभाको चकलेट खायो भने दाँतमा कीराले खान्छ ।’‘ओहो ∕ कति ज्ञानी नानी, अरू केके सिकाउनुभएको छ नि टिचरले,’ पाहुना आन्टीले सोध्नुभयो । उपासनाले लजाएर हजुर–आमातिर हेरिन् । ‘लौ अस्तिको गीत सुनाइदेऊ त आन्टीलाई .. ।’ हजुरआमाले उपासनालाई काखबाट ओरालेर भुइँमा राख्दै थप्पडी बजाउन थाल्नुभयो । उपासनाले लजाउँदै दुई लाइन गीत गाइन् ।

‘नाच्न पनि आउँछ नि मेरी नानीलाई ल नाचेर देखाइदेऊ मेरी गुडिया,’ उनले मन नलागी नलागी पनि नाचेर देखाइदिइन् । अनि लजाएर हजुरआमाको कुममा मुख लुकाउन गइन् । त्यसपछि बुवाले उनलाई फुक्र्याउँदै अंग्रेजीमा बोल्न पनि लगाउनुभयो । चाबी भरेको गुडियालेझैं उनले केही बेर सबैको अनुरोधअनुसारको काम गरिन् । सबैजना दङ्ग पर्नुभयो ।
मदारीले नचाउन ल्याउने जमुरेजस्तै बन्नुपरेकाले केहीबेर पछि उनलाई झर्को लाग्न थाल्यो । भोक पनि लाग्न थालिसकेको थियो । चिडियाखाना जान पाउने उनको आशा पनि मरिसकेको थियो ।

‘कत्ति सिपालु रहिछिन् नानी त, ठूली भएर के बन्ने छोरी ?’ पाहुना अंकलले सोध्नुभयो तर यसपटक उपासना केही बोलिनन् । के बन्ने भन्नु खै..? उनले निकैबेर सोचिन् । दिमागमा केही आएन ।

‘भनिदेऊ न त के बन्छे हाम्री गुडिया ?’ हजुरआमाले पनि फुक्र्याउनुभयो तैपनि उपासना बोलिनन् ।
‘भनिदेऊ न ठूली भएर म त काकाजस्तै डाक्टर बन्ने हो,’ बुवाले उनलाई तानेर काखमा बसाउनुभयो । अस्तिका पाहुनाले सोध्दा बुवाले पाइलट बन्ने हो भन्न लगाउनुभएको थियो । फेरि यसपल्ट डाक्टर बन्छु भन्न लगाउनुभयो । उपासनाले अलमल्ल परेर बुवातिर हेरिन् ।
भनिदेऊ मेरी छोरी के बन्ने रे ? बुवाले फेरि उक्साउनुभयो ।

‘म त ठूली भएर काकाजस्तै डाक्टर बन्ने अनि बिरामीको उपचार गर्ने हो,’ उपासनाले जवाफ दिइन् । पहिले धेरैचोटि पाहुनाको अगाडि बुवाले भन्न लगाउनुभएकाले उनलाई कण्ठस्तै थियो । उनको जवाफ सुनेर बुवाको अनुहार उज्यालो देखियो ।
उपासना बुवाको काखबाट ओर्लिएर दौडिँदै भान्सातिर गइन् अनि आमाको हात सामातिन् ।
‘एकछिन उता बस त छोरी चियाले पोल्छ ।’ आमा कपमा चिया खन्याउन लाग्नुभएकोरहेछ ।
‘चियाले पोल्यो भने घाउ हुन्छ अनि हस्पिटल जानुपर्छ हगि आमा ?’
‘हो नि ।’ आमा उपासनातिर फर्किनुभयो ।
‘आमा म त डाक्टर नबन्ने । मलाई हस्पिटलमा बिरामी देखेर कस्तो रुन मन लाग्छ,’ उपासनाले आमाको नजिकै गएर सानो स्वरमा भनिन् । अनि खुर्रर दौडिएर आफ्नो कोठातिर गइन् । उनको कुरा नबुझेर आमाले एकतमासले उनी गएकातिर हेरिरहनुभयो ।

प्रकाशित : जेष्ठ ६, २०७५ ०८:४०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT