छोरी

कविता
विमला तुम्खेवा

काठमाडौँ — म चाहन्थेँ म जस्तै छोरी जन्मियोस्

तिमी पेटमा हुँदा यस्तो कल्पना गर्थें

मुस्कुराउँथें आफैंसँग ।

साँच्चै
तिमी जन्मियौ यो पृथ्वीमा
मैले चाहेजस्तै
तिम्रो चेप्टो नाक चिम्सो आाखा र उज्यालो अनुहार
मेरै प्रतिरुप थियौं
सबभन्दा खुसीको कुरा तिमी छोरी भएर जन्मियौं।

यसबेला तिमीलाई थाहा छैन
तर
पछि गएर थाहा पाउाछौं
मैलेजस्तो सन्तान जन्माउनेछौ
र,
सााचो अर्थमा
प्रेमको अनुभूति गर्न पाउनेछौं
योभन्दा खुसीको कुरा अर्को हुनै सक्दैन।

प्रकाशित : वैशाख १, २०७५ ११:३१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

विज्ञान नपढेका वैज्ञानिक

व्यक्ति
चेतनाथ आचार्य

काठमाडौँ — उनले स्नातक तहसम्म विज्ञान विषय पढेकै थिएनन् । मानविकी संकायमा अंग्रेजी मुख्य विषय लिएर जसोतसो स्नातक गरेका उनी मध्यमस्तरका विद्यार्थी थिए । उनी अर्थात् दाङका डा. प्रकाश अधिकारी यतिबेला चीनको बेइजिङमा वरिष्ठ वैज्ञानिकका रूपमा कार्यरत छन् ।

दाङबाट स्नातक गर्न काठमाडौँ आएका प्रकाश अधिकारीले पढाइसँगै गोठाटारको एक निजी विद्यालयमा तीन महिना शिक्षण कार्य पनि गरेका थिए । स्कुलले तलब नदिएपछि त्यो काम छोडेर त्रिपुरेश्वरमा कम्युनिकेसन खोलेर केही वर्ष चलाए । त्यसपछि उनले इन्टरनेट सेवाप्रदायक कम्पनी इनेटमा बजार प्रतिनिधिका रूपमा काम गर्न थाले । इनेटमा काम गर्दागर्दै उनले स्नातक तहको ब्याक लागेको विषय पनि पास गरे ।

नेपालमा पाइने चिउरी, आँप, मकै, सालको गेडा, धान आदिबाट पनि खाद्यतेल उत्पादन गर्न सकिने पद्धति चीनमा कार्यरत नेपाली वैज्ञानिक डा. प्रकाश अधिकारीले पत्तो लगाएका छन् । तर, घर फर्केर काम गर्ने वातावरण उनले पाइरहेका छैनन् ।

त्यही समयमा कोरियामा पीएचडी गर्दै गरेका नारायण भट्टराईले उनलाई एक वर्षका लागि कोरियन भाषा पढ्न सुझाव दिए । कोरिया जाने र नेपाल फर्कने टिकटसहित बस्न दिएर हरेक महिना २५० डलर छात्रवृत्ति दिइने सो कार्यक्रममा प्रकाशले पनि आवेदन दिए । उनी सन् २००४ मा एक वर्षका लागि कोरियन भाषा पढ्न काठमाडौँबाट दक्षिण कोरिया हानिए । दक्षिण कोरिया प्रस्थान नै प्रकाश अधिकारीको जिन्दगीमा ‘टर्निङ प्वाइन्ट’ बन्यो । कोरिया पुगेर भाषा पढ्न थालेको ६ महिनापछि उनले विश्वविद्यालयमा भर्ना भएर स्नातकोत्तर गर्ने सोच बनाए । कोरियामा विज्ञानबाहेकका विषयमा छात्रवृत्ति नदिने थाहा पाएपछि उनी काम गर्दै पढ्ने मुडमा पुगे । एक दिन काम गर्न रेस्टुरेन्टमा गए पनि । त्यहाँ भाँडा माझ्दा उनी एकै दिनमा काबु भए ।

कोरियामा स्नातकोत्तर गर्नका लागि उनका सामु दुई विकल्प थिए । काम गरेर शुल्क तिर्दै मानविकीमा स्नातकोत्तर गर्ने अथवा विज्ञान विषय लिएर छात्रवृत्तिमा स्नातकोत्तर पढ्ने । उनलाई अर्का चिनारु रेमन्त केसीले रसायनशास्त्रका एक जना प्रोफेसरसँग भेट गराए । ती प्रोफेसरसँग आफूले क्याम्पसमा विज्ञान विषय नपढेको तर विज्ञानमा स्नातकोत्तर गर्ने आँट रहेको बताएपछि उनले स्नातकोत्तर तहमा रसायनशास्त्रमा भर्ना पाए । खासमा प्रकाशले अंग्रेजी विषयमा स्नातक गरेका थिए र कोरियामा अंग्रेजी पढ्न सक्नेले अन्य विषय पढ्न सक्छ भन्ने मान्यता राख्ने हुनाले ती प्रोफेसरले उनलाई अवसर दिएका थिए । दाङमा कक्षा १० पछि कहिल्यै नपल्टाएको विज्ञानकै रसायनशास्त्रमा स्नातकोत्तर गर्न उनी १२ वर्षपछि कोरियाको छन्जुमा रहेको छन्बुक राष्ट्रिय विश्वविद्यालयका विद्यार्थी भए ।

विश्वविद्यालयमा स्नातकोत्तर तहसँगै उनले स्नातक तहको रसायनशास्त्र पनि अध्ययन गर्नु थियो । उनको पढाइलाई कोरियन प्रोफेसरभन्दा बढी नेपाली विद्यार्थीहरू रेमन्त केसी र सन्तोष अर्यालले सहयोग गरे । केसी र अर्याल त्यतिबेला कोरियामा रसायनशास्त्रमा पीएचडी गर्दै थिए । रसायनशास्त्रमा स्नातकोत्तर गरेपछि उनमा पीएचडी गर्ने हुटहुटी बढ्यो । उनले तुरुन्तै कोरियाकै छुङनाम विश्वविद्यालयबाट रसायनशास्त्रको खाद्य विज्ञान अन्तर्गत ‘लिपिड साइन्स’ मा पीएचडी गर्ने अवसर पाए । उनले खाद्य तेललाई तरलबाट ठोस बनाउने विषयमा गहन अध्ययन गरे । त्यसभन्दा अगाडि खाद्यतेललाई रसायन हालेर मात्र ठोस बनाइन्थ्यो । उनले ‘इन्जाइमेटिक मोडिफिकेसन’ पद्धतिबाट खाद्यतेललाई ठोसमा परिणत गर्न सकिने प्रविधि पत्ता लगाए । त्यही विषयमा उनले अन्तर्राष्ट्रिय जर्नलमा लेख पनि प्रकाशित गरे ।

कोरियाबाट पीएचडी गर्नासाथ उनले सन् २०१० मा चीनको सांघाईमा सिंगापुरको विलमार अन्तर्राष्ट्रिय कम्पनीमा वैज्ञानिकको रूपमा काम गर्ने अवसर पाए । सांघाईमा दुई वर्ष काम गरेपछि उनले करिअरमा अर्को फड्को मारे । सन् २०१२ को डिसेम्बरदेखि अमेरिकी कम्पनी कारगिलको बेइजिङ कार्यालयले उनलाई वरिष्ठ वैज्ञानिकमा आबद्ध गरायो ।अमेरिकामा मुख्यालय रहेको कारगिल फुड इन्ग्रिडिएन्ट एन्ड बायो इन्डस्ट्रिजका शाखाहरू ७० राष्ट्रमा सञ्चालित छन् । सन् २०१७ मा यो कम्पनीले ३ अर्ब अमेरिकी डलरभन्दा बढी आम्दानी गरेको छ । यो कम्पनीमा एक लाख ५५ हजारभन्दा बढी व्यक्ति काम गर्छन् । चीन शाखाको मुख्यालय सांघाईमा रहेको कम्पनीमा चीनका विभिन्न ५२ स्थानमा रहेका यसका शाखा कार्यालयमा मात्र ७ हजार व्यक्ति कार्यरत छन् । यो कम्पनीलाई विश्वकै सबैभन्दा ठूलो एग्रो उत्पादन कम्पनी मानिन्छ ।

कारगिल कम्पनीमा उनको मुख्य काम खोज र अनुसन्धान गर्नु हो । प्रयोगशालाको अनुसन्धानबाट उनले हाल सालै नयाँ कुरा पत्ता लगाएका छन् । चाउचाउ फ्राई गर्दा कसरी तेल कम शोषण हुन्छ भन्ने कुरा पत्ता लगाएर त्यसको प्याटर्नसहित उनको अनुसन्धानात्मक लेख सन् २०१८ को जनवरीमा अन्तर्राष्ट्रिय वैज्ञानिक जर्नलमा प्रकाशित भएको छ । उनले पत्ता लगाएको विधिमा स्याउको जुसलाई प्रोसेसिङबाट पाउडर बनाएर चाउचाउ फ्राई गर्दा केही मात्रा मिसाउने हो भने त्यसले तेल कम शोषण गर्छ । उनले अमेरिका, मलेसिया, बेल्जियम, अस्ट्रेलियालगायतका मुलुकमा गएर आफ्नो विषय विशेषज्ञता प्रस्तुत गरिसकेका छन् ।

विदेशमा जतिसुकै ठूलो सुविधा र मान पाए पनि डा. प्रकाश अधिकारी नेपालमै काम गर्ने अवसरको खोजीमा छन् । यतिबेला उनी आफ्नो विषय विशेषज्ञतासँग सम्बन्धित नेपालमा सम्भाव्यता अध्ययन गरिरहेका छन् । नेपालमा चिउरीको सम्भावना राम्रो छ । नेपालको मध्यपहाडी र चुरे क्षेत्रमा चिउरी उत्पादन हुन्छ । अहिलेसम्म चिउरीबाट औद्योगिक उत्पादन सुरु नभएको उनी बताउँछन् । नेपालमा अहिले वार्षिक चालीस हजार मेट्रिक टनजति चिउरी उत्पादन हुने अनुमान भए पनि ‘रिफाइन’ र ‘प्रोसेसिङ’ छैन । उनी चिउरीबाट उत्पादन हुने खाद्यतेलमा अनुसन्धान गरिरहेका छन् ।

चिउरीबाट बन्ने तेलपाम (ताडी) को तेलभन्दा उच्च गुणस्तरको हुने उनको अनुसन्धानले पुष्टि गरेको बताउँछन् । ताडीलाई तीन चरणबाट प्रोसेसिङ गर्दा आउने तेल चिउरीको पहिलो चरणबाटै प्राप्त हुने भएकाले उत्पादन विधि पनि सस्तो पर्न जान्छ । नेपालमा अहिले ताडीको खाद्यतेल वार्षिक करोडौँ रुपयाँको आयात हुने गरेको छ । बिस्कुट र चकलेट आदि पदार्थमा ताडी तेल प्रयोग गरिन्छ । चिउरीले ताडी तेल मात्र होइन, सियाबटर र कोकाबटरलाई पनि विस्थापित गर्ने उनको ठहर छ । कोकाबटर विश्वकै सबैभन्दा महँगो खाद्यतेल हो ।

यस्तै, नेपालमा आँप धेरै उत्पादन हुने गर्छ । आँपको कोयाबाट पनि उच्चस्तरको खाद्यतेल उत्पादन गर्न सकिने निष्कर्षमा उनी पुगेका छन् । त्यसैगरी मकै, सालको गेडा, धान आदिबाट पनि खाद्यतेल उत्पादन गर्न सकिने उनले बताए । मुख्य रूपमा नेपालमा आधारभूत रूपमा कुनै तथ्यांक नभएकाले बाहिरी देशका कम्पनीहरू नेपालमा गएर लगानी गर्ने अवस्थामा छैनन् । अधिकारी आफैँले चिउरीको तथ्यांक प्राप्त गर्न नेपालका विभिन्न निकायमा प्रयत्न गरे तर उनले कतैबाट पनि यकिन डाटा प्राप्त गर्न नसकेको तीतो अनुभव सँगालेका छन् । उल्लिखित वस्तुको बेसलाइन डाटा भएमा नेपालमा पनि ठूला अन्तर्राष्ट्रिय कम्पनीले लगानी गर्ने र नेपालको कृषि क्षेत्रले ठूलो लाभ प्राप्त गर्ने उनको धारणा छ ।

chetnath@ymail.com

प्रकाशित : वैशाख १, २०७५ ११:२९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्