कछुवाको गति

फोटो
सिमसार क्षेत्रसँग जोडिएर बस्ने दुर्लभ प्रजाति हो कछुवा । सिमसार संरक्षणमा अनेक कार्यक्रम भए पनि त्यसैमा जीवनचक्र निर्वाह गर्ने कछुवामाथि भने त्यति चासो राखिएको पाइन्न ।
कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — संसारमा लोपोन्मुख जीवका रूपमा चिनिएको कछुवाको कथा नेपालमा भने केही आसलाग्दो छ— संरक्षण–संवद्र्धन हिसाबमा । कछुवा जोगाउन विश्वव्यापी रूपमा ‘टर्टल सर्भाइभल एलाइन्स’ सञ्चालनमा छ । तर, नेपालमा सरकारी तहमा कछुवा संरक्षणका लागि उल्लेख्य केही काम नभए पनि निजी क्षेत्र भने यो विषयमा चनाखो देखिन्छ ।

कछुवा उद्धार तथा संरक्षणका लागि नेपालमा विशेष केन्द्र स्थापना भएका छन्— चितवन र झापामा । ‘आर्को नेपाल’ (एम्फिबियन एन्ड रेप्टाइल कन्जर्भेसन अफ नेपाल) संस्थाको पहलमा १८ वर्षअघि चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज र ६ वर्षअघि झापाको अर्जुनधारा­स्थित सहिद स्मृति उद्यानमा कछुवा केन्द्र स्थापित छ ।


प्रचलित सुखानी जंगलको छेवैमा रहेको उद्यान क्षेत्रअन्तर्गत झन्डै ३४ कठ्ठा जमिनमा कछुवा पोखरी, प्रजनन केन्द्र, शैक्षिक केन्द्र, प्रकृति सूचना पथ, जलीय र स्थलीय प्रजातिको संरक्षण मुकाम बनेको छ । यो स्थलको सुखानी सहिद स्मृति प्रतिष्ठानले रेखदेख गर्दै आइरहेको छ । मेची क्याम्पसका प्राध्यपक डा. कालुराम खुम्बूका अनुसार, कछुवा अवलोकन र सूचना संकलनका लागि यो थलो देशभित्रकै सबैभन्दा आकर्षक गन्तव्य बनेको छ । केही वर्षअघिसम्म डा.खम्बू स्वयम्ले भद्रपुरस्थित आफ्नो घरमा सर्प/कछुवा पालन गरेर जीव विज्ञानका विद्यार्थी तथा अन्वेषकलाई अध्यनमा भरथेग गर्दै आएका थिए ।


त्रिभुवन विश्वविद्यालयवाट कछुवा विषयमा विद्यावारिधि गरिरहेका प्राध्यापक तपिलप्रकाश राईका अनुसार, सिमसार क्षेत्रसँग जोडिएर बस्ने दुर्लभ प्रजाति हो कछुवा । सिमसार संरक्षणमा अनेक तहगत कार्यक्रम भए पनि त्यसैमा जीवनचक्र निर्वाह गर्ने कछुवामाथि भने त्यति चासो राखिएको पाइन्न । कछुवालाई ‘ढाड भएका जीवमध्ये पनि सबैभन्दा लोपोन्मुख वर्गमा’ राखिएको छ । विशेषगरी नेपालको चुरे क्षेत्र आसपासमा फैलिएर रहेको सिमसार (सालघारी) मा १८ प्रजातिका कछुवा पाइएको छ । यसमध्ये चितवन र झापाको संरक्षण क्षेत्रमा मात्रै १० प्रजातिका कछुवा संरक्षित छ । कछुवा शोधार्थी राईका अनुसार नेपालमा पाइने कछुवा जातिकै पनि बढीमा ५० वर्ष आयु पाइएको छ ।


कछुवा प्रजातिको नेपाली नामकरण पनि मौलिक लाग्न सक्छ— जस्तो : ध्वाँसे, कण्ठे, पाने, सुन ठोटरी, पहेलो भुँडे, धुरी, टिकटिके, मयुरपंखी, थोप्ले आदि ।

प्रकाशित : भाद्र १६, २०७५ ०९:०५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

स्मार्ट सिटी : काठमाडौं

कविता
स्नेह सायमि

काठमाडौँ — खाल्डो बनाउने नै हो योजना खाल्डो बनाउने नै हो लक्ष्य

कलंकी–नागढु‌ंगा सडक । फाइल तस्बिर

खाल्डो बनाउने नै हो योजना
खाल्डो बनाउने नै हो लक्ष्य
खाल्डोमा पुर्नु छ नागरिकको घर र अधिकार
खाल्डोमा पुर्नु छ ऐतिहासिक पहिचान र सम्पदा
खाल्डोमा हाल्नु छ संबिधानका धारा
अलिकति माटो र गिट्टी
अलिकति कााचो अलकत्राले पुर्नका लागि
बनाएकै होइन सडकभरि खाल्डो

धेरै स्कुटर, धेरै बस, धेरै कार मात्र
होइन
एक–दुई जना केटाकेटी मात्र होइन
खाल्डोमा पुर्नु छ– तपाईंको विद्रोहचेत
पुर्नु छ– आलोचनात्मक सोच
जसरी ग्यास चेम्बरमा लाखौं जलेथे मानिसहरू
त्यसरी नै पुर्नु छ धेरै पुराना मानव बस्तीहरू
त्यसरी नै पुर्नु छ अदालतको निर्णय
बनाउनु छ बाटो हाम्रो जीवनको
र, निर्माण गर्नु छ स्मार्ट सहर

काष्ठमण्डप त नबनाउने नै हो
लायकु त्वा: को पहिचान मेटाउने नै हो
कुनै मन्दिर वा चिभा:,
कुनै बिहार वा गुम्बा
सबै डोजर लगाउने नै हो
तपाईं
जो आफूलाई आदिवासी भनिरहनुभएको छ
तपाईं
जो हजार वर्षदेखि बसिरहनु छ
तपाईंहरूको इतिहास मेटाउने नै हो
विकासविरोधीको आरोप लगाएर
तपाईंहरूलाई धपाउने नै हो
र बनाउने हो स्मार्ट सिटी ।

अहिले कहाा सडक बनाइरहेको हो र ?
सडक भत्काउने नै ठेक्का हो
अहिले कहाा मेलम्ची ल्याउाछौं र ?
अझै काकाकुल बनाउने योजना हो ।
राज्यसत्ताको केन्द्र सिंहदरबार भएको सहर
अब यहााबाट तपाईंहरूलाई विस्थापित गर्नु छ
र बनाउनु छ– स्मार्ट सिटी ।

प्रकाशित : भाद्र १६, २०७५ ०९:०५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्