रिडिङ रुममा तन्नेरी

‘रिडिङ रुम भनेको रिडिङ रुम नै हो । यहाँ पढ्दा घरमा जस्तो अल्छी र निद्रा लाग्दैन ।’
मधु शाही

काठमाडौँ — पढ्न बस्यो आँखा झपक्कै हुन्छन् । शंखमूलकी १८ वर्षीया रक्षा सुवेदीका लागि मानाैं किताबका पाना स्लिपिङ टयाबलेट हुन् । तर, सुतेर पनि त भएन । इन्जिनियरिङमा स्नातकको इन्ट्रान्स तयारीमा रहेकी उनले घरमा मन लगाएर पढ्ने निकै कोसिस गरिन् ।

मार्टिन चौतारीको पुस्तकालयमा लेखपढ गर्दै रक्षा सुवेदी ।

कहिले इन्टरनेट चलाउने ध्याउन्न त कसले टेलिभिजनतिर मन । भेट्न आउने साथीभाइ पनि उत्तिकै ।
‘अनि पढ्ने वातावरण खोज्दै एकजना साथीसँग आइपुगें,’ थापाथलीस्थित मार्टिन चौतारीमा भेटिएकी उनले सुनाइन्, ‘यहाँ लाइब्रेरी मात्रै हैन, रिडिङ रुम पनि छ । फेसबुक, ट्वीटर र युट्युब निषेध छन् ।’

तीन महिनादेखि रक्षा मार्टिन चौतारी धाइरहेकी छन् । किताबसँग रमाउन अब उनलाई कुनै छेकबार छैन । बिहान खाना खाएपछि १० बजे भित्रै चौतारीमा आइपुग्छिन् । दिनभर कोर्ससँग सम्बन्धित किताब अध्ययन गरेपछि साँझ घर फर्किन्छिन् । ‘यहाँ पढ्दा घरमा जस्तो अल्छी र निद्रा पनि लाग्दैन,’ उनले भनिन्, ‘रिडिङ रुम भनेको रिडिङ रुम नै हो ।’

Yamaha

उनकै साथी सुदर्शन काफ्ले पनि चौतारीकै लाइब्रेरी धाउँदै आएका छन् । बुद्धनगर बस्ने १९ वर्षे सुुदर्शन ७ महिनादेखि पुस्तकालय धाउन थालेका हुन् । मार्टिन चौतारी आउनुभन्दा पहिले उनको मुख्य जक्सन थियो, सुनधारास्थित नेपाल–भारत पुस्तकालय । गाडीमा दैनिक आउजाउ गर्दा समय र भाडा खर्च भएपछि उनी नजिकै कुनै लाइब्रेरीको खोजीमा थिए ।

यस्तैमा एक साथीले मार्टिन चौतारीबारे जानकारी दिए । ‘अहिले म बुद्धनगरबाट हिँडेरै आउँछुु,’ उनले भने, ‘शान्त वातावरणमा पढ्दा छिट्टै विषयवस्तुु बुुझ्न सजिलो हुँदो रहेछ ।’ सुदर्शन पनि इन्जिनियरिङ प्रिपरेसनमै छन् । पुस्तकालयभित्र अनुशासनमा बस्नुपर्ने भएकाले पढ्नका लागि भित्रैदेखि अभिप्रेरित हुने उनले सुनाए ।


मार्टिन चौतारीको पुस्तकालयमै भेटिएका सञ्चय शेरचनको अनुभव झन् लामो छ । सामाजिक अनुसन्धानकर्ता सञ्चयको पुुस्तकालय यात्राले दुई दशक छोइसक्यो । यस क्रममा पुुल्चोकस्थित हरिहर भवन पुस्तकालय, सुनधारास्थित नेपाल–भारत पुस्तकालय, कान्तिपथस्थित केशर पुस्तकालय र कीर्तिपुरस्थित त्रिवि पुस्तकालयमा उनले थुप्रै दिन बिताएका छन् । अचेल उनी डल्लुुबाट बिहानै खाना खाएर पुुस्तकालय यात्रा सुरु गर्छन् । दिउँसो हमेसा मार्टिन चौतारीमा हुन्छन् । ‘अहिले त लाइब्रेरी लतजस्तै पो भएको छ,’ उनले भने, ‘दिनभर पुस्तक पढे पनि धित मेटिँदैन ।’

मार्टिन चौतारीकी लाइब्रेरियन रेनुुका गुरागार्इंले पछिल्लो समय पुस्तक पढ्न आउनेहरूको संख्या बढ्दै गएको बताइन् । विशेषत: कुनै सामाजिक, राजनीतिक एवं मिडियासम्बन्धी अनुसन्धानमूलक सामग्री खोज्नुपर्‍यो भने चौतारी त्यसको केन्द्रबिन्दु नै हो । चौतारीले आफैंले पनि विभिन्न अनुसन्धानमुलक पुस्तकहरू निकाल्दै आएको छ । गुरागाईंका अनुसार, चौतारीले अंग्रेजीका ३५ र नेपालीका ६३ पुुस्तक छापिसकेको छ । यीमध्ये धेरैजसो इतिहास, समाज र मिडिया सम्बद्ध छन् । ‘मिडिया अनुसन्धान गर्न आउनेलाई प्रशस्त सामग्री उपलब्ध हुने’ उनले बताइन् ।

पाठकलाई चाहिने आवश्यक सामग्री सकेसम्म उपलब्ध गराउनतिरै आफूहरूको ध्यान हुने मार्टिन चौतारीका पठन कक्ष हेर्ने दलबहादुुर श्रेष्ठले बताए । उनका अनुुसार २०४६ देखि अहिलेसम्मका पत्रपत्रिका यहाँ सुरक्षित राखिएका छन् । जुनसुकै कालखण्डका समाचार र मिडिया सामग्री बुुझ्न चाहनेलाई पत्रपत्रिका सबैभन्दा उपयुुक्त हुने उनले बताए । ‘कतिपय पत्रकार त आफ्नै पुुराना लेख रचना खोज्न आउँछन्,’ उनले भने, ‘कतिपय चाहिँ लाइब्रेरीमा आफ्नै पाठयपुुस्तक लिएर आउने पनि छन् ।’ घरमा पढ्ने अवस्था नभएपछि किताबसहित पुस्तकालय आउनेलाई रिडिङमा स्वागत गरिरहेको उनले बताए ।

पुस्तकालयलाई संस्कृतिकै रूपमा विकास गरिरहेका संघसंस्थाहरू पनि छन् । यीमध्ये रिड नेपालले सामुदायिक पुस्तकालयको परम्परा नै बसालेको छ । देशभर हालसम्म ६६ वटा सामुदायिक पुस्तकालय सञ्चालनमा ल्याइसकेको रिड नेपालका कोषाध्यक्ष सुशील मैनालीले बताए । ‘हामीकहाँ पढ्ने पाठक कम छैनन्,’ उनले भने, ‘बरु पठनयुक्त सामग्री कसरी उपलब्ध गराउनेबारे चाहिँ सोच्नुपर्ने समय आएको छ ।’

शिक्षा मन्त्रालयका उपसचिव यादवचन्द्र निरौलाले पठन संस्कृति विकास गराउन सरकारले पनि पुस्तकालय व्यवस्थापनमा तीव्रतर काम गर्दै आएको बताए ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : श्रावण २४, २०७५ ०७:५५
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

व्यापार नउक्से पनि फिल्म धमाधम

१६ साता, २८ रिलिज, ० सफलता
सुशील पौडेल

काठमाडौँ — ०७५ को पहिलो चौमासिक सकिन एक साता मात्रै बाँकी छँदा नेपाली फिल्मको व्यापारिक अवस्था भने दयनीय नै देखिएको छ । वैशाख ७ मा ‘स्वर्ग मेरो गाउँ’ फिल्मले वर्षको ओपनिङ गरे पनि व्यापार भने स्वर्णिम हुन सकेन ।

कलाकारहरू आर्यन सिग्देल र साम्राज्ञी राज्यलक्ष्मी शाह

साउनको तेस्रो साता ‘कायरा’ र ‘झमकबहादुर’ सम्म हेर्दा १६ साताभित्र २८ नेपाली फिल्म रिलिज भए । तिनमा पनि २१ फिल्म नराम्ररी असफल भए । बाँकी फिल्मले केही हदसम्म दर्शकलाई हलसम्म त तान्न खोजे, तर व्यावसायिक सफलता भने पाउनै सकेनन् ।

वैशाख दोस्रो साता विशाल भण्डारी निर्देशित ‘कोहलपुर एक्सप्रेस’ रिलिज भयो । केकी अधिकारी निर्मित/अभिनीत भनेर त छँदै थियो, ‘सीओडब्ल्यु काउ...’ गीतका कारण पनि राम्रै हाइप बटुलेको उक्त फिल्मको रिलिजसँगै सम्बद्ध फिल्मकर्मीहरू मुख लुकाउन बाध्य भए ।

दर्शकलाई उक्त फिल्म बलिउडको ‘मुम्बई एक्सप्रेस’ सँग फ्रेम बाई फ्रेम मिलेको थाहा पाउन समय लागेन । फिल्मले जेनतेन दर्शक तानिरहेका बेला नक्कल गरी बनाइएको हल्लाले अन्तत: व्यापारमा समेत असर गर्‍यो । भलै, केकीले विदेशमा समेत चलाएर लगानी धेरथोर उठाएको भए उपलब्धि नै मान्नुपर्छ, स्वदेशी बक्स अफिसले भने सुखद अनुभूति दिलाउन सकेन ।

‘कोहलपुर एक्सप्रेस’ सँगै रिलिज भएको मिलन चाम्स निर्देशित ‘ह्याप्पी डेज’ ले पनि निर्माताका लागि नामअनुसारको परिणाम दिलाउन सकेन । दयाहाङ राई, प्रियंका कार्की जस्ता स्थापित कलाकार अनि विदेशमा खिचिएको भएर पनि फिल्मले दर्शक रिझाउन सकेन । लगत्तै तेस्रो सातामा अर्को फिल्म ‘डमरुको डन्डिबियो’ पनि हलमा थपियो । खगेन्द्र लामिछानेको लेखन तथा अभिनय रहेकैले पनि यसबाट चाहिँ ठूलो आशा राखिएको थियो । तर यसले पनि व्यापार र समीक्षा दुवैमा अपेक्षित नतिजा दिएन । वैशाख अन्तिम साता फेरि दुई फिल्म ‘लम्फू’ र ‘हिरोज’ हलमा लागे । यी सबै फिल्म लाग्नु र उत्रिनुमा तात्त्विक भिन्नता देखिएन । दर्शकले कुनै चासो नलिँदा यी फिल्मको व्यापार चौपट भयो ।

व्यापारमा ट्रयाजेडीको यो सिलसिला जेठमा पनि रोकिएन । जेठ ४ मा ‘हैरान’ ले सोलो रिलिज त पायो, तर व्यापारमा अपवाद हुन सकेन । यसअघि ‘लभ यु बाबा’ बनाएर गिनिज बुकमा विश्वकै कम उमेरको निर्देशकमा नाम दर्ता गराउन सफल सौगात विष्टले दोस्रो फिल्ममा सफलता चाख्न पाएनन्, फिल्म बनाएर हैरानी बेहोर्नुबाहेक ।

बरु जेठ दोस्रो साता आएको हरर जानराको ‘सुनकेशरी’ ले सुरुवाती व्यापारमा केही आशा जगायो । अर्पण थापाको निर्देशन र ऋचा शर्माको अभिनयको जुगलबन्दीले केही गर्ला कि भन्ने आशामा रिलिजको तेस्रो दिनदेखि नै तुषारापात भइदियो । ओपनिङ बिजनेस ठीकठाकै गरेको फिल्म आइतबारदेखि ड्रप भयो । वर्ड अफ माउथ राम्रो पाउन सकेन । त्यसको प्रत्यक्ष असर बक्स अफिस कलेक्सनमा पर्न गयो ।

व्यापारको यस्तो पृष्ठभूमिलाई बेवास्ता गरी जेठ तेस्रो साता तीन फिल्म भिडे । ‘अमेरिका बोइज’ देखि ‘हरि’ र ‘बेबी आई लभ यु’ सम्म । ‘हरि’ ले कथा वाचन शैलीमा केही नयाँपन अपनाएकाले थोरै वाहवाही बटुल्नुबाहेक अर्थोपार्जन गर्न सकेन । बाँकी दुई फिल्मको पनि अवस्था पनि सुध्रेन । न त जेठको अन्तिम शुक्रबार रिलिज भएका दुई फिल्म ‘मट्टीमाला’ र ‘चंगा’ ले नै कुनै चमत्कार देखाउन सके ।

सुरुका दुई महिनामा रिलिज भएका १३ फिल्ममध्ये एउटैले आशा जगाउन सकेन । त्यसपछि फिफा विश्वकपले एक महिना फिल्मको व्यापारलाई थप असर पार्‍यो । असार पहिलो साता ‘तिमी हुन्छौ जहाँ जहाँ’ रिलिज भयो भने तेस्रो सातासम्म ‘ए सोल्टिनी’ र ‘चोखो माया’ जस्ता कमै नाम सुनिएका फिल्म लागे । यी फिल्म कुनै उपलब्धि हासिल नगरी हलबाट बिदा भए । फुटबलको रौनक सकिने क्रमसँगै चौथो सातामा एकाएक चार फिल्म ‘बाबुकान्छा’, ‘बोबी’, ‘वीरांगना’ र ‘यो पागल मन’ रिलिज भए ।

स्टारडम र कथा सबैले हावा खाइरहेका बेला भुइँमान्छे प्रेम जोडीको वास्तविक कथा समेटेर मिलन चाम्सले बनाएको ‘बोबी’ ले भने अनपेक्षित व्यापार गर्‍यो । इनिसियल ओपनिङ सुस्त रहेको फिल्मको प्रदर्शन तेस्रो सातासम्म तन्किने गरी व्यापारमा वृद्धि भयो । चार महिनामा यही एउटा फिल्मले सर्वाधिक व्यापारको रेकर्ड बनायो । तर विदेशी भूमिमा सुटिङ गरिएकाले पनि लगानी ठूलो रहेको उक्त फिल्म स्वदेशी बजारबाटै भने सुरक्षित हुन हम्मेहम्मे नै पर्‍यो । त्यसबाहेक अन्य तीन फिल्मको नामोनिसान देखिएन ।

असफलताको सिलसिलाले साउनमा पनि निरन्तरता पाइरहेको छ । ‘भैरे’, ‘पण्डित बाजेको लौरी’ र ‘चक्कर’ ले साउनको खाता त खोले, तर पैसा भने खासै डिपोजिट गर्न सकेनन् । न दयाहाङ राई अभिनीत ‘भैरे’ ले केही गर्न सक्यो न त सेक्स कमेडी जानराको ‘पण्डित बाजेको लौरी’ ले नै सार्थकता सिद्ध गर्न सक्यो । ‘चक्कर’ त रिलिजको पहिलो दिनपछि नै थाहै नपाई हलबाट उत्रन थालिसकेको थियो ।

साउन दोस्रो साता रिलिज ‘सुकुलगुन्डा’ र ‘चिँ मुसी चिँ’ प्रति दर्शकको खासै ठूलो अपेक्षा थिएन । तीसँगै रिलिज भएको नरेशकुमार केसी निर्देशित ‘रोमियो एन्ड मुना’ ले केही गर्ला कि भन्ने थियो । यसअघि ‘रेशम फिलिली’ बाट सफलता चाखेका विनय श्रेष्ठले यस पटक सृष्टि श्रेष्ठसँगको जुगलबन्दीले ठोस काम गर्न सकेन । समीक्षात्मक र व्यापारिक हिसाबले नोटिस हुनुबाहेक ‘रोमियो एन्ड मुना’ पनि खासै सन्तोषजनक दरिएन ।

पछिल्लो साता अभिनेता आर्यन सिग्देलले आफ्नै लगानीमा साम्राज्ञी राज्यलक्ष्मी शाहसँग दर्शकलाई दिन खोजेको ‘कायरा’ को प्रेमकथा पनि सफलता उन्मुख देखिएन । औसत मात्रै रहेको उक्त फिल्मले निर्मातालाई त उकास्न सकेन नै, आर्यनको खस्कँदो करिअरलाई पनि उठाउने संकेत दिएन । ‘कायरा’ सँगै रिलिज भएको ‘झमकबहादुर’ कहाँ लाग्यो भन्ने पनि दर्शकलाई हेक्का भएन ।

चार महिना सकिन लाग्दा साउन अन्तिम साता रिलिज हुने तीन फिल्म ‘पिरिम पर्‍या छ’, ‘कहीं कतै’ र ‘टिनएज’ अपवाद होलान् त ? थाहा पाउन केही दिन कुर्नुपर्नेछ ।

प्रकाशित : श्रावण २४, २०७५ ०७:५३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT