१४ हजार ऋणबाट मासिक १५ हजार कमाइ

खगेन्द्र अवस्थी

बैतडी — मजदुरी गर्न सीमापारिका भारतीय गाउँ धाउने बैतडी पञ्चेश्वर गाउँपालिका ४ का प्रकाश सार्की अहिले घरमै डोकोडालो बुनेर मनग्य आम्दानी गर्ने भएका छन् ।

 बैतडीको पञ्चेश्वर ४ का प्रकाश सार्की निगालोबाट घरेलु प्रयोजनका सामान बनाउँदै ।

यही कामका लागि १४ हजार ऋण लिएका उनी अहिले महिनामै १५ हजारसम्म कमाउन थालेका छन् । डोकोडालो बनाउने काम सुरु गरेयता प्रकाशले कामको खोजीमा भौतारिनु परेको छैन । उनले निगालोका घरायसी सामान बनाएर बेच्छन् ।

गाउँकै आफू आवद्ध समूहबाट लिएको थोरै ऋणले उनी व्यवसायीको पहिचान बनाउन सफल भएका छन् । गरिबी निवारण कोषको कालापाट सामुदायिक संस्थाबाट १४ हजार लिएर निगालोका सामान बनाउन थालेपछि कामको खोजीमा भारत जाने दिन नआएको उनले बताए । ‘समूहबाट सुरुमा बाख्रा पाल्न साढे १० हजार लिएको थिएँ,’ उनले भने, ‘२ बाख्राबाट एकै वर्षमा ४ थपिएपछि काममा हौसला बढ्यो ।’

प्रकाशले घरै बसेर मासिक १५ हजारभन्दा बढी कमाउँछन् । ‘अहिले घरखर्च चलाउने समस्या छैन, यही पेसाबाट गर्जो टारेको छु,’ उनी भन्छन्, ‘सधैं भारत धाउँदा कमाइ जोगाउन नसकेपछि घरमै बसेर भएको सीप प्रयोग गर्ने सोच बनाएर यता लागेको हुँ ।’

घरबाहेक अरू जग्गा नभएर सुकुम्बासी बनेका उनी यही पेसामा निर्भर छन् । ‘खेतबारी छैन, आम्दानीको अन्य स्रोत पनि छैन,’ प्रकाशले भने, ‘यो पेसा सुरु गरेपछि राम्रै भएको छ, घरपरिवारको रेखदेख र आम्दानी सँगै गरेको छु ।’ भारतमा दु:ख गरेर काम गर्नुभन्दा आफ्नै घरमा बसेर गरेको कामले सहज भएको उनी बताउँछन् । भारतको मजदुरीभन्दा यहीँ बढी आम्दानी भएको उनले जनाए । बसीबसी डोकोडालो बुन्दै आम्दानी गर्न सक्दा जीवनमा कायापलट भएको उनको भनाइ छ । घरायसी प्रयोग हुने डोको, डालो, नांग्लोलगायत निगालोका उत्पादन बेच्न समस्या छैन । घरमा बसेर बनाएका सामान आसपासका गाउँमा सजिलै बिक्छन् । एउटा डोको ५ सयसम्ममा बिक्री हुने उनले सुनाए । बाँस र निगालो खेती घटदा उत्पादनमा भने केही समस्या आउने उनी बताउँछन् ।

जंगलमा निगालो कम पाइन थालेकाले खरबारीमा खेती गरे अरूले समेत आम्दानी गर्न सक्ने सम्भावना उनले सुनाए । पञ्चेश्वर आसपासका बासिन्दा मजदुरी गर्न दैनिक महाकालीपारिको भारतीय गाउँ र लोहाघाट बजारसम्म जान्छन् ।

प्रकाशित : पुस २१, २०७४ ०७:५०
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

कुलो भत्किँदा साढे ४ सय रोपनी बाँझै

खगेन्द्र अवस्थी

बैतडी — दस वर्षअघि भत्किएको कुलो मर्मत नहुँदा मेलौली नगरपालिका १ स्यालतडीमा ५० परिवारको ४ सय ३२ रोपनी खेत बाँझै रहेको छ । कुलो मर्मत बजेट आउने आसमै स्थानीय लामो समयसम्म पर्खी बसेका हुन् ।

बैतडीको मेलौली नगरपालिका १ मुन्द्रे र स्यालतडी गाउँमा कुलो भत्किएपछि बाँझो रहेको खेत ।

०६४ भदौमा पहिरोले मुन्द्रे र स्यालतडी गाउँ आउने साढे ३ सय मिटर कुलो भत्केको थियो । कुलो भत्किएयता ४ सय ३२ रोपनी (२२ हेक्टर) खेत बाँझो बनेको हो । सिँचाइका भरमा उब्जनी हुने खेत बाँझो बनेपछि ३१ परिवार गाउँ छोडेर मेलौली नगरपालिका ६ महारुद्रमा बस्दै आएका छन् । अन्य परिवार पनि बिचल्लीमा छ । बर्सेनि कुलो मर्मतको माग गरे पनि कहिल्यै सुनुवाइ भएको छैन ।
३ किलोमिटर टाढा भीर काटेर सुर्नया नदीबाट ल्याएको परम्परागत कुलो भत्किएपछि धान र गहुँ उत्पादन हुने खेतमा सिँचाइ अभावका कारण विस्थापित हुनुपरेको गुनासो स्थानीयको छ । सिँचाइ गर्न नसक्दा उब्जाउ खेत सिस्नु र झारपात उम्रिएर बन्जर बन्यो । बालुवा भएको खेतमा पानी नहुँदा उब्जनी हुँदैन । आकाशे पानीका भरमा १/२ वर्ष खेती गरे पनि बलौटे माटोमा उत्पादन नहुँदा बाँझै छाड्न बाध्य भएको स्थानीय देवदत्त भट्टले बताए ।
पानी बढी चाहिने माटो भएकाले आकाशे पानीका भरमा बीउ नै नउम्रिने किसान बताउँछन् । आफ्नै उत्पादनले ९ महिना खान पुग्ने खेत बाँझो हुँदा १०/१२ परिवारबाहेकले बसाइँ सर्नुपरेको छ । वैकल्पिक खेती लगाउने सुझाव पाए पनि बालीसम्बन्धी सीप र जानकारी नहुँदा उर्वरभूमि बाँझो छाड्न बाध्य भएको भट्टले बताए । ‘कुलो बन्ने आसमै १० वर्ष सकिए, भीरमा आफ्नै स्रोतले खन्न सक्ने अवस्था छैन, कसैले सहयोग गरेन,’ उनले भने, ‘सिँचाइको अन्य स्रोत छैन, पानी नभए बलौटे माटोमा केही फल्दैन ।’ पटकपटक कुलो मर्मत माग गर्दा पनि कतैबाट सहयोग नपाएको स्थानीयले बताए । भीरमा आफूहरूले बनाउने सम्भव नभएपछि गाउँ हँुदै जिल्ला परिषदको योजना पुस्तिकामा समावेश भए पनि रकम नआएको उनीहरूले बताए । ‘नदी किनारको उब्जाउ भूमिमा एकै सिजनमा ३ बाली फल्थ्यो,’ स्थानीय धना भट्टले भनिन्, ‘कुलो नबनेर खेत बाँझो हुँदा गाउँ छाड्न बाध्य भइयो ।’
६ महिनाभन्दा बढी खाना पुग्ने खेत बाँझो छोड्नु परेपछि यहाँ बासिन्दा भने भारततिर लागेका छन् । गाउँका आधाभन्दा बढी पुरुष भारत गएको स्थानीय रामचन्द्र ओझाले बताए । ‘खेत बाँझो छाडेर भारतमा मजदुरी गरी गुजारा गर्ने अवस्था छ,’ ओझाले भने । कुलो मर्मत माग गर्दै १० वर्षयता जिविस, सिँचाइ कार्यालय, कृषि विकासलगायत धाउँदासमेत समाधान नभएको उनीहरू बताउँछन् । मेवा, आँप, केरालगायत फलफूल खेती सम्भावना भए पनि बसाइँ सरेर बस्ती रित्तो हुँदा बाँदरलगायत जंगली जनावरबाट जोगाउन नसकिएको स्थानीयले बताए ।

प्रकाशित : पुस १५, २०७४ ०६:५९
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT