निवर्तमान प्रधानन्यायाधीश पराजुलीविरुद्ध सर्वोच्चमा रिट

बिहीबार प्रारम्भिक सुनुवाई हुने
कृष्ण ज्ञवाली

काठमाडौँ — निवर्तमान प्रधानन्यायाधीश गोपाल पराजुलीसहित संवैधानिक परिषद्का पदाधिकारीहरुविरुद्ध सर्वोच्च अदालतमा रिट निवेदन दर्ता भएको छ । अधिवक्ताहरु हेममणि सुवेदी तथा नारायण खरेलले पेस गरेको रिट निवेदन बुधबार सर्वोच्च अदालतमा दर्ता भएको हो ।

रिट निवेदनमाथि बिहीबार प्रारम्भिक सुनुवाई हुनेछ।

नवनियुक्त राष्ट्रपतिले पदमा बहाल प्रधानन्यायाधीशसँग शपथ लिनुपर्ने संवैधानिक व्यवस्था औल्याउँदै रिट निवेदनमा न्यायपरिषद्को पत्रबाट २०७४ साल साउन २१ गते नै अवकाश पाएका अवकाशप्राप्त प्रधानन्यायाधीश गोपाल पराजुलीबाट शपथ ग्रहण गर्नु संवैधानिक रुपमा गलत भएको दाबी छ। नवनिर्वाचित राष्ट्रपति विद्या भण्डारीले पदमुक्त प्रधानन्यायाधीशबाट शपथ खाएको दाबी गर्दै निवेदनमा शपथ गराउने व्यक्ति संवैधानिक रुपमा अयोग्य भइसकेकोमा कसैको ध्यान नगएको उल्लेख छ।

‘अधिकार नै नभएको व्यक्तिले शपथ गराएको विषयले हामी नागरिकको शीर निहुरिने तथा कानुनी राजको सिद्धान्तको गम्भीर उल्लंघन भएको छ’ निवेदनमा भनिएको छ, ‘यस्तो कार्यबाट राष्ट्रपतिको नियुक्ति र शपथ हुन नसक्ने हुँदा फागुन ३० गते राष्ट्रपतिले लिएको शपथ संविधानविपरीत छ।’ रिट निवेदनमा फेरि प्रधानन्यायाधीशबाट शपथ गराउन माग गर्दै वैधानिक रुपमा शपथ नगरी कुनै काम नगर्न/नगराउन भनी अन्तरिम आदेश जारी गर्न समेत माग गरिएको छ।

निवेदनमा शपथका वैधतामाथिको प्रश्नको साथसाथै भोलिपल्ट अवकाशप्राप्त पराजुलीले राजीनामा दिने र त्यसलाई ग्रहण गर्ने राष्ट्रपति कार्यालयको निर्णयमाथि समेत प्रश्न उठाइएको छ। निवर्तमान प्रधानन्यायाधीश पराजुलीलाई समेत विपक्षी बनाइएको मुद्दामा उनको अवकाश मिति समेत २०७४ साल साउन २१ गते कायम हुनुपर्ने विषयवस्तु उल्लेख छ। ‘राजीनामा ग्रहण गर्दा साउन २१ गते नै अवकाश भएका पराजुलीले चैत १ गतेसम्म पदावधि बढाउने चालबाजी गरेको देखिन्छ’ निवेदनमा भनिएको छ, ‘राष्ट्रपतिलाई शपथ गराएकै आधारमा उमेरको हद नाघेका गोपाल पराजुलीको पदावधि बढ्न सक्दैन। उहाँले राजीनामा दिनुपूर्व नै सर्वोच्च अदालतमा वरिष्ठतम् न्यायाधीश दीपकराज जोशी कामु प्रधानन्यायाधीश भई इजलास समेत तोकेकाले पराजुलीले साउन २१ मै अवकाश पाएको पुष्टि हुन्छ।’

निवेदनमा न्यायपरिषद्ले प्रधानन्यायाधीश तथा न्यायाधीशको अद्यावधिक विवरण राख्नुपर्ने भए तापनि आफ्नो काम कुशल रुपमा गर्न नसकेको भन्दै आदेशको माग गरिएको छ। ६० दिनअघि न्यायाधीशलाई अवकाशबारे सूचना दिनुपर्ने भए पनि न्यायपरिषद् त्यसबाट चुकेको आरोप निवेदनमा छ। त्यसकै फलस्वरुप २०७४ साउन २१ गते पदमुक्त हुनुपर्ने प्रधानन्यायाधीश ७ महिना ९ दिन बढी संविधानविपरीत हुने गरी पदमा रहेर काम गर्दै आएको उल्लेख छ। साथै निवेदनमा संवैधानिक परिषद्का पदाधिकारीहरुलाई तत्काल प्रधानन्यायाधीश नियुक्ति प्रक्रिया थाल्न आदेश दिनसमेत माग गरिएको छ।

अधिवक्ताद्वयले गत साता नै सर्वोच्च अदालतमा यो निवेदन दर्ताको प्रयास थालेका थिए। तर, मुख्य रजिष्ट्रारले निवेदन दर्ता हुन नसक्ने भन्दै चैत ६ गते दरपीठ गरिदिए। त्यसविरुद्ध परेको निवेदनपछि सर्वोच्च अदालतले मंगलबार रिट निवेदन अस्वीकृत नगर्न रजिष्ट्रारलाई आदेश दिएको थियो। दरपीठविरुद्ध परेको निवेदनमा न्यायाधीश ईश्वरप्रसाद खतिवडाको एकल इजलासले निवेदन दर्ता गर्न आदेश दिएको हो।

उक्त आदेशको भोलिपल्ट निवेदन दर्ता भएको हो । संवैधानिक एवं कानुनी प्रावधानको प्रयोग र व्याख्याको दृष्टिकोणले निवेदनले महत्वपूर्ण र संवेदनशील प्रश्न उठाएको भन्दै त्यसलाई दर्ता हुनबाट बन्देज गरी दरपीठ गर्न नहुने न्यायाधीश खतिवडाको आदेशमा उल्लेख छ । ‘यस विषयलाई न्यायिक सुनुवाई प्रक्रियामा समावेश हुन नदिनु उचित हुँदैन’ आदेशमा भनिएको छ, ‘कुनै कानुनी आधार तथा उचित र पर्याप्त कारण नै नखुलाई निवेदन दरपीठ गर्ने मुख्य रजिष्ट्रारको आदेश बेरीतको देखिदा बदर गरिएको छ ।’

न्याय परिषद्ले गत फागुन ३० गते गरेको पत्राचारलाई समेत इजलासले जानकारीमा लिएको छ । जसमा २०७४ साल साउन २१ गते नै निवर्तमान प्रधानन्यायाधीश पराजुली अवकाश भएको व्यहोरा उल्लेख छ । साथै सोही पत्र पठाएको दिन पराजुलीले राष्ट्रपतिको शपथ समेत गराएका थिए । साथै सर्वोच्च अदालतले न्यायाधीशको वैयक्तिक अभिलेख राख्ने आधिकारिक निकायबाट भएको पत्राचार र ६५ वर्षे उमेर हदको अवकाशको विषयसँग जोडिएको विषय महत्वपूर्ण हुने भन्दै इजलासले दर्ता गर्न अस्वीकार गर्न नहुने राय दिएको हो ।

प्रकाशित : चैत्र १४, २०७४ २०:०३
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

तीन छोरा नै बाकसमा...

होम कार्की

काठमाडौँ — एक साताअघि मात्रै मलेसियाबाट काठमाडौं फर्किएका थमबहादुर रोकालाई उनका कान्छो भाइ धर्मलालले आफू पनि दसैंमा जसरी भए पनि फर्किने बताएका थिए । ‘म दसैंमा आउँछु, त्यतिन्जेल घर गएर तपाईंले बुबाआमालाई हेर्नुहोला,’ साइँला दाइ थमबहादुरलाई कान्छाले भनेका थिए । धर्मलाल आफूले भनेको भन्दा निकै अघि बुधबार नै काठमाडौं आइपुगे तर बाकसमा बन्द भएर । 

मलेसियामा मृत्यु भएका म्याग्दीका ३४ वर्षीय धर्मलाल रोका ।

म्याग्दी मालिका–२, रुमको रोका परिवारका दुई छोराको यसअघि नै वैदेशिक रोजगारीमा गएको देशमा मृत्यु भइसकेको थियो । चार दाजुभाइ भएको परिवारका कान्छा धर्मलालको चैत ११ गते मलेसियामा मृत्यु भयो । उनका जेठा दाइ समबहादुर रोकाको १० वर्षअघि मलेसियामा, माइला भक्तबहादुरको १२ वर्षअघि कतारमा मृत्यु भएको थियो । चारै जना वैदेशिक रोजगारीमा गएकामा साइँला थमबहादुर मात्र सकुशल नेपाल फर्किए । ‘कान्छोको बाटो हेरिरहेका बाआमालाई कुन हृदयले बाकस खोलेर देखाउँ,’ बुधबार दिउँसो त्रिभुवन विमानस्थलमा शव बाहनमा भाइको शव राखिरहेका थमबहादुरले भने, ‘यति ठूलो चोट कसरी सहलान् ?’ थमबहादुर चैत ८ गते मात्र मलेसियाबाट फर्किएका थिए ।

‘चार वर्षदेखि म र भाइ मलेसियामा थियौं । भाइले सुरक्षा गार्डको काम गरिरहेको थियो,’ थमबहादुरले भने, ‘नेपाल फर्किने बेला मलाई बिदा गर्न कोठामै आएको थियो ।’ ड्युटी सकेर आफ्नो कोठामा फर्किएर कोठाको कुर्सीमा आराम गरिरहेका धर्मलाल बिहान मृत भेटिएका थिए । म्याग्दीस्थित घरमा रोगले थलिएका ७९ वर्षीय बुवा र ७६ वर्षीया आमा छन् । चार दाजुभाइमध्ये धर्मलालको मात्रै विवाह हुन बाँकी थियो । ‘कान्छो घर आउने भनेपछि बाआमाले दसैंमा बिहे गरिदिने भन्नुभएको थियो,’ थमबहादुरले भने । कान्छो छोरा घर फर्किने खबर पाएको तीन दिनमै उनी बितेको खबर गाउँमा फैलियो ।

‘१० वर्षपछि मेरा बाआमाको अर्को छोरा बाकसमा घर फर्किंदै छ,’ भावुक थमबहादुरले भने । वैदेशिक रोजगारीमा कतार पुगेका माइला छोरा भक्तबहादुरको १२ वर्ष पहिले कतारमा मृत्यु भएको थियो । त्यसको दुई वर्षपछि जेठा समबहादुरको मलेसियामा मृत्यु भएको थियो । मृत्यु हुँदा भक्तबहादुर २५ र समबहादुर ३० वर्षका थिए । कान्छा धर्मलालको उमेर ३४ वर्ष थियो । ‘भाइको गति पनि दाइहरूको जस्तै भइदियो,’ थमबहादुरले भने, ‘मेरा बाआमाले कसैको केही बिगारेको थिएनन् । किन यस्तो दिन देख्नुपर्‍यो ?’

विदेशमा मृत्यु भएका यी तीनै भाइमा कुनै खास रोग थिएन । तीनैजना ‘सुतेकै’ ठाउँमा मृत भेटिएका हुन् । समबहादुर मलेसियामा मोटर कम्पनीमा काम गर्थे । ड्युटी गरेर क्याम्प फर्केर सुतेका थिए । भोलिपल्ट ड्युटी जाँदा उठेनन् । साथीहरूले उठाउन खोज्दा राति नै प्राण गइसकेछ । भक्तबहादुर पनि कतारमा नाथुर (सुरक्षा गार्ड) नै काम गर्थे । ‘उहाँ गर्मी भएकाले सुत्न छतमा जानुभएछ । उहाँ पनि सुतेको सुत्यै हुनुभएछ,’ थमबहादुरले भने, ‘चार छोरामध्ये ममात्रै बाँचेको छु । यस्तो पीडा सहनुको सट्टा संसारबाटै बिदा हुन पाए हुन्थ्योजस्तो लाग्न थालेको छ ।’

घरबाट पहिलो पटक वैदेशिक रोजगारीमा माइला भक्तबहादुर गएका थिए । साइँला थमबहादुर र कान्छा धर्मलाल आफ्ना दुवै दाइको मृत्यु भइसकेपछि वैदेशिक रोजगारीमा गएका थिए ।

सन् २०१७ मा मात्रै मलेसियामा तीन सय ५४ जना नेपालीको मृत्यु भएको नेपाली दूतावासले जनाएको छ । मलेसियामा मृत्यु भएका कामदारको पोस्टमार्टमलाई पुन: परीक्षण गर्ने सुविधा भए पनि खर्च अभावका कारण प्राय: पहिलो पोस्टमार्टमको रिपोर्टकै आधारमा शव पठाइदिने गरिएको छ । ‘कामदार किन सुुतेको सुत्यै हुन्छन् भन्ने तथ्यसहितको कारण हालसम्म खुलेको छैन,’ मलेसियाका पूर्वश्रमसहचारी सूर्य भण्डारीले भने, ‘कामदार मृत्युको विषयमा खोजबिन नै हुन सकेन ।’

मलेसियास्थित बार एसोसिएसनकी सुमिताह शाहादिनी कृशनाले मलेसियामा सबैभन्दा बढी नेपाली नै मृत्युको सिकार भइरहेको बताउँछिन् । ‘कामदारको स्वास्थ्य निकै जोखिमपूर्ण छ । किन बढी नै नेपालीको मृत्यु भइरहेको छ । यसबारे अध्ययन हुनुपर्छ,’ उनले कान्तिपुरसँग भनिन् ।

प्रकाशित : चैत्र १४, २०७४ १९:५६
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT