बाघ गणना प्रतिवेदन लुकाइँदै

चितवनमा बाघ घटे
अब्दुल्लाह मियाँ

काठमाडौँ — वन तथा वातावरण मन्त्रालयले करिब १० करोड रुपैयाँ खर्चेर तयार पारेको बाघ गणनासम्बन्धी प्रतिवेदन गोप्य राख्ने भएको छ ।

बाघ गणनाका लागि क्यामेरा जडान गर्दै प्राविधिक । तस्बिर सौजन्यः राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु विभाग

सन् २०१३ मा भन्दा बाघको संख्या घटेपछि तथ्य लुकाउन खोजेको हो।

Yamaha

पछिल्लोचोटि करिब १० महिना लगाएर गरिएको गणनामा चितवन निकुञ्जमै बाघको संख्या १५ वटाभन्दा बढीले घटेको पाइएको छ। बाघ र आहार प्रजातिको गणनाले बाघको धेरै संख्या रहनेमा पर्छ चितवन निकुञ्ज।

निकुञ्ज विभागको तथ्यांक अनुसार ५ वर्षयता पर्सादेखि शुक्लाफाँटा निकुञ्जसम्म ३३ वटा बाघ प्राकृतिक कारणले मरेका छन्। तीमध्ये बढी चितवन निकुञ्जमा १७ वटा मरेका छन्। ११ वटा प्राकृतिक कारणले र अन्य विद्युतीय पासो र विष हालेर मारिएका हुन्। बर्दिया निकुञ्जमा पनि प्राकृतिक हिसाबले ११ बाघ मरेका छन्। तर, गणनामा बर्दियामा अघिल्लोपटकभन्दा बढी बाघ पाइएका छन्।

सन् २०१३ को गणनाअनुसार चितवन निकुञ्जमा १ सय २० बयस्कबाघ थिए। यसपटक एक सय हाराहारी मात्र पाइएको उच्चस्रोतले जनाएको छ। तर, यो तथ्य बाहिर ल्याउन खोजिएको छैन।
बाघको संख्या बढाउन ५ वर्षयता दातृ निकायले समेत करोडौँ रुपैया खर्चेका छन्।

जुलोजिकल सोसाइटी अफ लण्डन (जेडएसएल नेपाल) र डब्लूडब्लूएफ नेपालले बाघ र तिनका आहार प्रजातिको संरक्षण, भौतिक संरचना निर्माण र चोरीसिकार नियन्त्रणका लागि ३० करोड रुपैयाँभन्दा बढीका कार्यक्रम सञ्चालन गरेका थिए।

विज्ञहरू सम्मिलित प्राविधिक टोलीले चितवनमा बाघ घटेको जानकारी दिएपछि मन्त्रालयका अधिकारी झस्किएका थिए। यसै कारण उनीहरुले आइतबार विश्व बाघ दिवसका दिन सार्वजनिक गर्ने भनिएको प्रतिवेदन गुपचुप राख्न खोजेका हुन्। त्यसप्रति बाघ गणना र तथ्यांक विश्लेषणमा सहभागी विज्ञहरुले आपत्ति जनाएका छन्।

चितवन निकुञ्जमै बाघ घटेको तथ्य बाहिर ल्याउँदा नकारात्मक सन्देश जाने र आलोचना हुने भन्दै मन्त्रालयले प्रतिवेदन सार्वजनिक नगर्ने निर्णय लिएको हो। प्रतिवेदनबारे केही नबोल्न प्राविधिकहरुलाई निर्देशनसमेत दिइएको छ।

मन्त्रालयका सचिव डा. विश्वनाथ ओलीले बाघको तथ्यांक विश्लेषण चलिरहेको दाबी गर्दै घुमाउरो पारामा प्रतिवेदनप्रति आशंका व्यक्त गरे। ‘एसईई रिजल्टको जस्तो समस्या भोग्नु नपरोस् भनेर तथ्यांक विश्लेषण जारी राख्न खोजिएको हो,’ उनले भने।

बाघ गणना र तथ्यांक विश्लेषणको सबै जिम्मा राष्ट्रिय निकुञ्ज विभागले लिएको थियो। विभाग महानिर्देशक मनबहादुर खडाले बाघ दिवसका दिन नयाँ तथ्यांक सार्वजनिक गर्ने धोको अधुरै रहेको बताए। ‘हेर्नुस् यो धेरै गाह्रो काम रहेछ’ उनले भने, ‘संख्या बाहिर ल्याउन अझै केही समय लाग्ने देखिन्छ।’

चितवन निकुञ्जमा बाघ घट्नुमा कतिपय विशेषज्ञले पर्सा र चितवन निकुञ्जसँगै भारततर्फको वाल्मीकी टाइगर रिजर्भ हुनुलाई कारण मानेका छन्। सीमा सँगै भएकाले बाघ दुवैतिर ओहोरदोहोर गर्ने र नेपाली बाघ बाल्मिकीतिर गएको हुन सक्ने दाबी गरिएको छ। उता पनि बाघको गणना सकिएको छ।

पर्सा, बर्दिया र बाँके निकुञ्जमा भने संख्या बढेको प्राविधिकहरुको भनाई छ। नेपालका पाँचवटा निकुञ्जमा बाघ पाइन्छन्। हरेक पाँच वर्षमा गणना गरिन्छ। सन् २०१३ मा पर्सादेखि शुक्लाफाँटासम्म बयस्क बाघको संख्या १ सय ९८ थियो।

पछिल्लोचोटि विभागको अगुवाइमा मंसीर १४ देखि थालिएको गणना फागुनमा सकिएको थियो। यस क्रममा क्यामेरा ट्र्यापिङ प्रविधिबाट बाघको तस्बीर लिइएको थियो। गणना सहज बनाउन पर्सा निकुञ्जदेखि शुक्लाफाँटा निकुञ्जसम्मको क्षेत्रलाई पर्सा–चितवन कम्प्लेक्स, बाँके–बर्दिया कम्प्लेक्स र लालझाडी–शुक्लाफाँटा–जोगबुढा कम्प्लेक्समा विभाजन गरिएको थियो। निकुञ्जभित्र नपर्ने वन क्षेत्रमा पनि गणना गरियो।

विभागका इकोलोजिस्ट लक्ष्मण पौडेलका अनुसार गणनामा ६ सय जोडी (१२ सय) क्यामेरा प्रयोग गरिएको थियो। प्राविधिक टोली संयोजक एवं निकुञ्ज विभागका उपमहानिर्देशक गोपालप्रकाश भट्टराईका अनुसार स्वचालित क्यामेराले ८ हजारवटा तस्बिर कैद गरेका थिए।

दोब्बर पार्ने घोषणा
विश्वमा १३ देशमा बाघ पाइन्छ। सन् २०१० मा रुसको सेन्ट पिटर्सबर्गमा बाघ पाइने देशका सरकार प्रमुखहरुको सम्मेलन भएको थियो। उक्त सम्मेलनले सन् २०२२ सम्म विश्वभर बाघको संख्या ३५ सयको दोब्बर पार्ने संकल्प गरेको थियो। नेपालबाट तत्कालीन प्रधानमन्त्री माधवकुमार नेपाल सहभागी थिए। त्यति बेला नेपालमा बाघको संख्या १२१ थियो। सन् २०२२ सम्म नेपालले २५० पुर्‍याउने संकल्प गरेको थियो। बाघको संख्या बढाउने उद्धेश्यले सरकारले बाँके निकुञ्ज घोषणा गरी पर्सा निकुञ्जलाई विस्तारसमेत गरेको छ।

वर्ष स‍ंख्या
सन् २००८ : १२१
सन् २०१३ : १९८
लक्ष्य
सन् २०१८ : २०० प्लस
सन् २०२२ : २५० प्लस

कहाँ कति? (२०१३ को गणनाअनुसार)
चितवन निकुञ्ज १२०
बर्दिया निकुञ्ज ५०
शुक्लाफाँटा निकुञ्ज १७
पर्सा निकुञ्ज ७
बाँके निकुञ्ज ४

प्रकाशित : श्रावण १२, २०७५ १८:३५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

आन्दोलन अझै टुंगिएको छैन : शर्मा

नगेन्द्र अधिकारी

हेटौंडा — कांग्रेस प्रवक्ता विश्वप्रकाश शर्माले सरकार विरुद्धको आन्दोलन अझै नटुंगिएको  बताएका छन् । कांग्रेस हेटौंडा उपमहानगर समितिले आयोजना गरेको अगुवा कार्यकर्ता प्रशिक्षणमा बोल्दै उनले चिकित्सा शिक्षा विधेयकले कानूनको रुप नलिएसम्म आन्दोलन नरोकिने जानकारी दिए । 

‘अघिल्लो सरकारले ल्याएको अध्यादेश अनुसारको विधेयकको हुबहु कार्यान्वयन नै हाम्रो अडान हो, अहिलेको समस्याको समधान पनि त्यही हो,’ उनले भने, ‘डा. केसीको माग सम्बोधन भएको छ, सहमतिको एउटा दस्तावेज बनेको छ, कानूनको रुप नलिएसम्म हामी आन्दोलन रोक्दैनौँ ।’ उनले साउन १५ देशैभर हुने जनप्रदर्शन सशक्त बनाउन नेता कार्यकर्तालाई अनुरोध गरे ।
कांग्रेसले सडक र सदनमा आवाज उठाएको कारण सरकार सहमति गर्न बाध्य भएको पनि उनले दाबी गरे । ‘संसदमा गगनजीले भन्नुभयो कांग्रेस नउठेको भए के हुन्थ्यो, गोविन्द केसी सुतेको सुत्यै हुन्थे,’ उनले भने, ‘हामी नबोलेको भए अहिलेको सरकारले चाहे अनुसारको विधेयक पास हुन्थ्यो, कानून बन्थ्यो, डा. केसी अनसन बसेको बस्यै हुन्थ्ये र उहाँको ज्यान पनि जान सक्थ्यो ।’

प्रतिपक्षमा हुँदा मात्रै डा. केसीको मागमा समर्थन जनाएको आरोपको खण्डन गर्दै उनले सुशिल कोइरालाको नेतृत्वको सरकारले अधिकारसम्पन्न आयोग बनाएको, मेडिकल शिक्षाको शुल्क घटाएको र शेरबहादुर देउवा नेतृत्वको सरकारले डा. केसीको माग बमोजिमको अध्यादेश ल्याएको तर्क गरे ।

उनले प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको अभिव्यक्ति गैरजिम्मेवार भएको भन्दै आलोचना गरे । ‘प्रधानमन्त्री जस्तो व्यक्ति गैरजिम्मेवार अभिव्यक्ति दिनुहुन्छ, डा. केसीलाई एउटा त्यान्द्रोको संज्ञा दिनुुहुन्छ अनि त्यही त्यान्द्रोसँग सहमति गर्नुहुन्छ,’ उनले भने, ‘एउटा झापाको मान्छेको कारण अर्को झापालीले माफी माग्नु परिरहेको छ ।

सभामुख र उपसभामुख फरक दलको हुनुपर्ने संवैधानिक व्यवस्था भएको भन्दै त्यसको कार्यान्वयनको लागि कांग्रेस अझै आन्दोलित हुने बताए ।

‘हामीलाई सभामुख उपसभामुख चाहिएर यो मुद्दा उठाएको हैन, कसलाई बनाउनुपर्छ बनाउनुस्,’ उनले भने, ‘तर संविधानको पालना सरकारको दायित्व हो, त्यो कार्यान्वयन गर्नुस् मात्रै भनेका हौँ ।’

प्रकाशित : श्रावण १२, २०७५ १७:५२
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT