फुटसलमा धेरै घाइते हुने ‘विकेन्ड वारियर्स’

स्वरूप आचार्य

काठमाडौँ — फुटसलको प्राविधिक पक्ष र तीब्रताबारे थाहा नभई सिधै मैदानमा उत्रिँदा घाइते हुनेको संख्या बढेको छ । सानो स्थानमा बढीमा ७/७ जनाको टिम बनाएर खेलिने यो ‘क्लोज कन्ट्याक्ट’ खेलमा तीब्रता यति बढी हुन्छ कि शरीरको कुनै पनि भागमा चोट लाग्न सक्ने सम्बद्ध चिकित्सकहरू बताउँछन् ।

पोखराको रानीपौवामा फुटसल खेल्दै महिला । तस्बिर : दीपक परियार । कान्तिपुर

सामान्यतया खुट्टा मर्किनु, औंला भाँचिनु, काट्नु, फर्कनुदेखि घुँडासम्मको लिगामेन्ट इन्जुरी हुनेजस्ता ठूला समस्या पनि फुटसलका कारण बढेको हाडजोर्नी विशेषज्ञहरू बताउँछन् । उनीहरूका अनुसार असुरक्षित रूपमा खोलिएका फुटसलमा लडेर टाउको वा मेरुदण्डमै गम्भीर चोट लाग्ने सम्भावना पनि हुन्छ । काठमाडौं मेडिकल कलेजका हाडजोर्नी सर्जरीका सहायक प्राध्यापक तथा आथ्रोस्कोपी र स्पोर्टस मेडिसिनका विशेषज्ञ डा. राजिवराज मानन्धरका अनुसार हप्ताभर अफिस कोठाभित्र काम गर्नेहरू बिदाको दिनमा सिधै गएर ‘विकेन्ड वारियर्स’ भएर गेम खेल्दा इन्जुरी हुनेको संख्या बढेको हो ।

‘फुटसल भनेको क्लोज कन्ट्याक्टमा खेलिने खेल हो । यो खेल्नका लागि एक लेभलको फिटनेस जरुरी हुन्छ,’ उनले भने, ‘साता दिनभर केही नगरी बसेको ग्लानि शनिबार एकदिन मैदानमा छिरेर निकाल्न खोजे पछि त इन्जुरी भइहाल्छ नि ।’

Yamaha

डा. राजीवको तर्कसँग महालक्ष्मी स्थानस्थित द बेस्ट फुटसलका सञ्चालक नवीन बस्न्यातसमेत सहमत छन् । ‘धेरैजसो इन्जुरी हुने भनेकै अति उत्साहित भएर गेम खेल्ने, तर तयारी नगर्नेहरू नै हुन्,’ उनले भने ।

फुटसल खेलेर घाइते भई अस्पताल नै जानेको संख्या बढे पनि फुटसल एरिना र खेलाडी आफैंले अपनाउनुपर्ने सुरक्षाका उपायमा भने ध्यान नदिइएको सम्बद्ध चिकित्सकहरूको दाबी छ ।

दुई वर्षदेखि लगातार फुटसल खेलिरहेका ह्याम्स अस्पतालका जोइन्ट रिप्लेसमेन्ट तथा आर्थोस्कोपी र स्पोर्टस मेडिसिनका विशेषज्ञ डा. सन्दीप भण्डारीका अनुसार फुटसललाई सुरक्षित खेल बनाउन एरिना सञ्चालक र खेलाडी दुवै सचेत हुन जरुरी छ ।

‘सबभन्दा पहिलो कुरा त एरिना सञ्चालकले फुटसलमा बिछ्याइएको टर्फको मेन्टिनेन्स राम्रो गर्नुपर्छ । सबभन्दा पहिला इन्जुरी हुने सम्भावना बढाउने त्यसैले हो,’ उनले भने, ‘हामी जहाँ जे खेल्नकै लागि भनेर गएका हुन्छौं त्यो राम्रो हुनुपर्‍यो नि ।’

डा. भण्डारीका अनुसार अहिले विश्वबजारमा धेरै राम्रा टर्फहरू आइसकेका छन् । जसको प्रयोगबाट इन्जुरी घटाउन सकिन्छ । ‘नेपालमा आधुनिक भनिएका टर्फहरू ल्याउन कति सजिलो र आर्थिक रूपले पनि सहज हुन्छ त्यो त थाहा छैन । तर, त्यस्ता टर्फ प्रयोगमा ल्याउन सके धेरै हदसम्म समस्या कम गर्न सकिन्छ,’ उनले भने, ‘यदि नयाँ टर्फ ल्याउन नसक्ने हो भने पनि भएका टर्फको राम्रोसँग मेन्टिनेन्स गर्ने, वरिपरिका बारहरूमा पनि प्याड वा स्पोन्ज राखेर कभर गर्ने र समयसमयमा सफा गर्ने गर्नुपर्छ ।’

विशेषज्ञ चिकित्सक, फुटसल सञ्चालक तथा खेलाडीका अनुसार पनि फुटसलमा हुने सबभन्दा सामान्य इन्जुरी भनेको खुट्टा मर्किनु (एंकल स्प्रेन) नै हो । खुट्टा मर्किएर अस्पतालमा जचाउन पुगेका अधिकांशलाई केही दिनको आराम गरे पुग्छ । तर, केहीले बेवास्ता गर्दा निको हुन महिना दिनसम्म पनि लाग्न सक्छ । यस्तै स्लोल्डर र एल्बो डिस्लोकेसन अर्को सामान्य समस्या हुन् ।

डा. राजिवराज मानन्धरका अनुसार साताको एक दिनमात्रै खेल्ने ‘विकेन्ड वारियर्स’ हरूको मसल्स (मासु), लिगामेन्ट (दुई हड्डी जोड्ने तन्तु) र जोइन्ट (जोर्नी) कमजोर हुन्छन् । ‘साताभर कार्यालयमा काम गरेर एक दिन मैदानमा उत्रिनु ठिक होइन,’ उनले भने ।

डा. मानन्धरले भने, ‘कुनै पनि गेम खेल्नु अघि वार्म–अप र स्ट्रेचिङ त गर्नै पर्छ, वार्म–अप गर्दा शरिरका विभिन्न अंग तयारी अवस्थामा आउँछन् र स्ट्रेचिङले लिगामेन्ट र ज्वाइन्टलाई तन्काउँछ ।’ फिजियोथेरापिस्ट सामिद कातिलाका अनुसार क्लोज कन्ट्याक्ट खेल खेल्दा इन्जुरी हुनु नौलो कुरा नै होइन । तर, इन्जुरी भइसकेपछि के गर्ने वा के नगर्ने भन्ने थाहा नपाउँदा सामान्य चोटले पनि धेरै नै समस्या दिने गरेको देखिन्छ ।

‘फुटसलजस्तो क्लोज कन्ट्याक्ट गेम खेल्नेले प्राइस (पीआरआईसीई) को बारे थाहा पाउन जरुरी हुन्छ,’ उनले भने, ‘पी भनेको प्रिभेन्सन (रोकथाम), आर भनेको रेस्ट (आराम), आई भनेको आइसिङ (आइस लगाउने), सी भनेको कम्प्रेस (ब्यान्डेज गर्ने) र ई भनेको एलिभेसन (उचालेर राख्ने) हो ।’

चिकित्सकहरूको अनुसार पनि सबभन्दा पहिला त इन्जुरी हुन नदिन प्रिभेन्सन (रोकथाम) मै ध्यान दिनुपर्छ । त्यसपछि मात्र आरआईसीईको कुरा आउँछ । इन्जुरी भएपछि खेल्न छाडिहाल्न चिकित्सकहरूको सल्लाह छ ।

प्रकाशित : श्रावण २६, २०७५ ०८:४२
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

चुडियो एउटा कोपिला

स्वरूप आचार्य

काठमाडौँ — पूरानो सिनामंगल-३२, खहरेस्थित हाईल्याण्ड ईंग्लिस स्कुल सोमबार अन्य दिनभन्दा एक घण्टाअगाडि छुट्टी भइसकेको थियो ।

अपहरणपछि हत्या गरिएका निशान खड्काको शव । तस्बिरः स्वरुप आचार्य

केही विद्यार्थी छिटो स्कुल छुट्टी भएकोमा खुशी हुँदै घर लम्किरहेका थिए। केही भने रुन्चे र आतंकित अनुहार बनाएर घर जाने कि स्कुलमै बस्ने दोधारमा देखिन्थे। सहपाठी निशान खडकालाई के भएको हो भन्ने जिज्ञासा उनीहरुको अनुहारमा झल्किन्थ्यो ।

अरु दिन ४ बजे छुट्टी हुने स्कुल सोमबार ३ बजे नै बिदा गरिएकाले उनीहरुको मनमा अनेक शंका–उपशंका थियो। स्कुल ग्राउण्डमा पनि शिक्षक तथा शिक्षिकाहरु निन्याउरो अनुहार बनाएर सत्यतथ्य थाहा पाउन प्रतिक्षारत देखिन्थे। उनीहरु आफ्नो मोबाइलको स्क्रिनमा फ्ल्यास भइरहेको ब्रेकिङ न्यूज सही हो वा होइन खुट्याउन व्यस्त थिए। एक छेउमा स्कुलका प्रिन्सिपल प्रल्हाद खनाल आफ्ना एक शिक्षकसँग घटनाबारे छलफल गर्दै थिए।

मुसलधारे साउने झरी रोकिएर आकाश केही खुले पनि पानी छिट्याउन बन्द भएको थिएन। सिमसिमे पानीमा रुझै मैदानमा कल्याङमल्याङ गरिरहेका विद्यार्थी र शिक्षकहरुको अनुहारमा शंका र उपशंका सहितको प्रश्न देखिन्थ्यो।

‘हाम्रै स्कुलमा पढ्ने एकजना नानीले भनेपछि हामीले निशान अपहरणमा परेको थाहा पायौं।। त्यसपछि मैले घटनाबारे बुझ्न धेरै प्रयास गरें,’ स्कुलका प्रिन्सिपल खनालले भने, ‘निशानको घरको फोन नम्बर पनि उठेन। पछि नानीको बुवालाई फोन गरेपछि थाहा भयो। निर्दयीहरुले उसलाई मारेछन्।’

प्रिन्सिपल खनाल हतास देखिन्थे। उनलाई अन्तिमपटक आफ्नो विद्यार्थीको अनुहार हेर्ने इच्छा रहेछ। त्यसैले उनी हतारिँदै घटनास्थल पनि पुगेका रहेछन्। उनी पुग्दा निशानको शव प्रहरीले घटनास्थलबाट उठाएर प्रहरी कार्यालय अगाडि रहेको शव बाहनमा राखिसकेको थियो। उनले शवबाहनको झ्यालबाट नियाले। निलो त्रिपालमा बेरिएको शव त देखे, अनुहार देख्न सकेनन्। उनले गाडीको ढोकै खोलेर निशानलाई हेर्न खोजे तर प्रहरीले दिएन।

प्रहरी कार्यालयमा उनले निशानको अपहरण र हत्यामा संग्लन दुई जना प्रहरी इन्काउन्टरमा मारेको खबर पाए। त्यहाँबाट उनी सोझै स्कुल फर्किए र अन्य शिक्षक शिक्षिकालाई आफूले थाहा पाएका घटना विवरण सुनाए । कक्षा ६ मा अध्ययनरत निशान ३ कक्षादेख त्यहाँ पढन थालेका थिए। उनले निशान पढाईमा सामान्य भएपनि अन्य अतिरिक्त क्रियाकलापमा तगडा भएको कुरा सुनाए।

कक्षा शिक्षक जानकी जोशीका अनुसार कक्षामा सबैसँग मिलनसार निशान विरलै मात्र कक्षा छुटाउँथे। ‘एकदमै राम्रो बच्चा थियो। हेर्दा पनि राम्रो थियो र बोली व्यवहार पनि राम्रो थियो,’ उनले भनिन्, ‘मैले प्रिन्सिपल सरले भनेपछि मात्रै थाहा पाएँ।’ यति भनेपछि उनले केही भन्नै सकिनन्।

‘निशान स्काउटमा खुब राम्रो थियो,’ प्रिन्सिपल खनालले निशानको बारेमा थप जानकारी दिँदै भने, ‘हामीले केही साता अघि स्काउटमा सहभागी विद्यार्थीलाई तालिमका लागि २ रात सुन्दरीजल लिएर गएका थियौं। त्यहाँ निशान पनि थियो।’

प्रिन्सिपल खनालका अनुसार निशान स्काउटमा मात्र नभई फुटबल पनि राम्रो खेल्थे। स्कुलको जुनियर टिमका सदस्य पनि थिए। ‘सुरुमा स्कुल भर्ना गर्दा निशानको आमाले आर्थिक समस्या छ। केही दिन स्कुलको फी तिर्न तलमाथि हुन सक्छ भन्नुभएको थियो,’ उनले भने, ‘सामान्य चियापसल गरेर गुजारा चलाइरहेको परिवारको छोरालाई अपहरण गरेर त्यत्रो रकम मागेको सुन्दा पत्यार नै लाग्दैन।’

विद्यालय प्रांगणमा भेटिएका एक विधार्थी आफ्ना सहपाठीलाई सुनाइरहेका थिए,। ‘बन्दर हिजो ट्युसन सकेर, पानी पुरी खाएर गएको थियो। अब कहिल्यै आउँदैन रे।’ निशानलाई साथीहरुले बलाउने नाम रहेछ ‘बन्दर’। ‘फुटबल खेल्न नपाए बन्दर साह्रै रिसाउँथ्यो,’ ती बालकले रुन्चे स्वरमा पुरानो घटना सम्झिदै भने, ‘हामीले जिस्काएर टिम पुगिसक्यो भन्यौं भने रिसाउँदै कहिल्यै बोल्दिन भनेर घर जान्थ्यो।’

निशानको साथीले भने झैं उनको फुटबल मोह उनको कापीमा स्पष्ट देखिन्थ्यो। उनको डेरामा रहेको कपीमा भर्खरै सकिएको विश्वकपको चित्र थियो र हत्या हुँदाको बखत उनको जिउँमा अर्जेन्टिनाको जर्सी। निसानको डेरामा पुग्दा उनको मावली पट्टीका हजुरबुवा मिनप्रसाद सापकोटा भक्कानिएर बसीरहेका थिए। उमेरले ६० कटिसकेका उनी नातीको मृत्युले विक्षिप्त थिए। नातीको ब्याग खोतलेर कपीमा लेखिएका अक्षर हेर्दै आँशु खसालिरहेका थिए।

‘मेरो छोरीको एक्लो छोरो। असत्ती मुर्दारहरुले मारे,’ उनी भक्कानिए, ‘नाती त मरिहाल्यो। अब आमा नि मर्ली भन्ने पीर भो। प्रेसर छ। बुढा देश बाहिर छ। दुई छोरी अर्काको घरमा काम गर्दै पढदैछन्। किन यस्तो गरेका रैछन्?’ उनले एकै सासमा आफ्नो अवस्था सुनाइभ्याए र लामो खुईयया काडे।

घटनास्थलमा शवको सनाखत गराएपछि प्रहरीले निशानको आमालाई डेरामा छोड्न ल्यायो। मिनले छोरीलाई आफ्नै घर लैजान अनुरोध गरे। ‘यहाँ एक्लै बसी भने त मरिहाल्छे नी,’ घरबाहिरको पेटीमा उनी भक्कानिन थाले। वरपरका केही छिमेकी उनलाई सम्झाउन आए। ‘मेरो घर अलि माथि छ। त्यहाँ छोरा(नाती, बुहारीहरु छन्। त्यहाँ भए हेर्ने मान्छे हुन्छ। त्यसैले उता पठाइदिएको,’ उनले भने।

नातीको हत्याले विक्षिप्त बनेका मिनप्रसाद अघिल्लो दिनका कुरा सकी नसकी सुनाईरहेका थिए। ‘हिजो साँझसम्म यतै थियो केटो। राती नौ बजे फोन गरेर पैसा मागेपछि मात्रै थाहा पायौं, अपहरणमा परेको भन्ने,’ उनले थकथकीको स्वरमा सुनाए, ‘केटो खेल्न यताउति गइरहन्थ्यो। त्यसैले यतै होला भन्ने ठानेका रहेछन्। फोन आएपछि पो ओठतालु सुक्यो।’

उनले भक्कानो छुटाउँदै भने, ‘अपहरणकारीलाई अपांग बनाएर छाडिदिनुपर्ने, तिनलाई नि पुलिसले मार्‍यो भन्ने सुन्छु।’

प्रकाशित : श्रावण २१, २०७५ २१:३४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT