राज्य संरचना फेरबदलसँगै स्वास्थ्य क्षेत्रमा अलमल, ग्रामीण भेगमा औषधि ढुवानी ठप्प

अर्जुन शाह

धनगढी — डडेलधुराका स्वास्थ्यसंस्थामा बिरामी जीवनजलसम्म पाउँदैनन् । यता धनगढीको क्षेत्रीय गोदाम औषधिले भरिभराउ छ । जिल्ला अस्पताल दार्चुलामा पनि सलाइन अभाव छ । क्षेत्रीय गोदामका कर्मचारीलाई भने सलाइन थन्क्याउनै भ्याइनभ्याइ छ ।

राज्य संरचना फेरबदलसँगै स्वास्थ्य क्षेत्रमा पनि अलमल बढ्दा ग्रामीण क्षेत्रका बिरामीले नि:शुल्क औषधि पाउन सकेका छैनन् । ‘चार महिनादेखि जिल्लामा औषधि ढुवानी गर्न सकिएको छैन,’ क्षेत्रीय मेडिकल स्टोर धनगढीका स्टोरकिपर लक्ष्मीकुमार श्रेष्ठले भने, ‘विगत वर्ष साउनमा पहिलो चौमासिकको लट पठाइसक्थ्यौं, अहिले सुरसार छैन ।’


प्रादेशिक संरचनासँगै क्षेत्रीय मेडिकल स्टोर अहिले आपूर्ति शाखामा रूपान्तरण भएको छ । ढुवानी गर्न रकम नभएकाले जिल्लामा नि:शुल्क औषधि पठाउन नसकिएको शाखाले जनाएको छ । ‘नौवटै जिल्लामा औषधि ढुवानी गर्न एक लटमा कम्तीमा १० लाख चाहिन्छ,’ स्टोरकिपर श्रेष्ठले भने, ‘अहिलेसम्म एक पैसो पनि आएको छैन ।’ सबै जिल्लाबाट औषधिको माग भइरहेको उनले जनाए । ‘खोप नपठाई नहुने भएकाले उधारो ढुवानी व्यवस्था गरेर पठायौं,’
श्रेष्ठले भने ।

Yamaha


जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालय डडेलधुराका दिलबहादुर शाही भन्छन्, ‘बर्खामा झाडापखालाका बिरामी बढ्ने भए पनि हामीले मागअनुसार जीवनजलसमेत दिन सकिरहेका छैनौं ।’ इमर्जेन्सी अवस्थाका लागि न्यूनतम मौज्दात मात्र राखिएको उनले बताए । दार्चुला जिल्ला अस्पतालका डा. रविरञ्जन शाह भन्छन्, ‘धनगढी गएका बेला आफैंले ल्याएर काम चलाउने गरेको छु । तर अहिले सलाइन पानीको समस्या छ ।’


सामाजिक विकास मन्त्रालयअन्तर्गतको स्वास्थ्य निर्देशनालयका निर्देशक डा. गुणराज अवस्थी अहिले स्वास्थ्यक्षेत्र अस्तव्यस्त रहेको बताउँछन् । ‘धनगढीको गोदाममा औषधि राख्ने ठाउँ छैन, उता जिल्लामा भने अभाव हुनु विडम्बना हो,’ उनले भने । यसअघि स्वास्थ्य कार्यालयहरूमा स्थापना गरिएको आपूर्ति व्यवस्थापन सूचना प्रणालीले औषधिको मौज्दात र आवश्यकता देखाउँछ । अहिले यो प्रणालीसमेत निष्क्रिय छ । सरकारले साबिकका जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालय हटाउने निर्णय गरेसँगै स्वास्थ्य क्षेत्रमा अन्योल उत्पन्न भएको अवस्थीले बताए ।


नयाँ संरचनामा सामाजिक मन्त्रालयअन्तर्गत प्रदेशमा एउटा स्वास्थ्य निर्देशनालय रहनेछ । त्यसअन्तर्गत डडेल्धुरामा ‘क’ श्रेणी तथा कैलाली, अछाम र बैतडीमा ‘ख’ श्रेणीका स्वास्थ्य कार्यालय रहनेछन् । यी कार्यालयले छिमेकी जिल्लाको स्वास्थ्यक्षेत्र समेत हेर्नेछन् । मन्त्रालयका सूचना अधिकारी हेमराज खड्काले भने, ‘असोजसम्म म्याद थपिए पनि जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालयहरू हट्दै छन् ।’


यता जिल्लामा समेत औषधि ढुवानीको रकम दिइएको छैन । स्वास्थ्य केन्द्रसम्म ढुवानी गराउन आवश्यक रकम नभएकाले जिल्लाले समेत औषधिका लागि ताकेता नगरेको बुझिएको छ । जिल्ला अस्पतालमा ७० प्रकारका औषधि नि:शुल्क उपलब्ध गराउने सरकारी व्यवस्था छ । प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्रमा ५८ र स्वास्थ्य चौकीमा ३५ प्रकारका औषधि नि:शुल्क छन् । ‘तर तोकिएका सबै औषधि कहिल्यै हुँदैनन्’ दार्चुला अस्पतालका डा. शाहले भने ।


अहिले स्वास्थ्य केन्द्रसमेत स्थानीय तहमा हस्तान्तरण भएकाले उनीहरूले नै सबै प्रबन्ध मिलाउनुपर्ने अवस्था छ । ‘नि:शुल्क औषधि जिल्लाबाट नपाए पनि जेनतेन काम चलाएकै छौं,’ बाजुराको बुढीगंगा स्वास्थ्य चौकीका इन्चार्ज दीपक शाहले भने ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : श्रावण ३०, २०७५ ०९:३८
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

उर्लियो कालीगण्डकी, बगायो स्कुल

घनश्याम खड्का-

म्याग्दी — अविरल वर्षापछि कालीगण्डकी नदी उर्लेर बस्ती तर्फ पस्न थालेपछि मुस्ताङदेखि तलका सबै तटीय क्षेत्र वरपर बस्ने बासिन्दा त्रसित बनेका छन् । कालीगण्डकीमा बाढीको सतहबढेपछि अन्नपूर्ण गाउँपालिका-३ कोप्चेपानीस्थित ६ कोठे धौलागिरी आधारभूत विद्यालय बगाएको छ ।

बाढीले बस्तीको तल्लो क्षेत्रमा कटान सुरु गरेकोले २४ घरपरिवार जोखिममा परेको वडाध्यक्ष चन्द्रप्रकाश फागमीले बताए ।

अन्नपूर्ण गापा-२ भुरुङतातोपानी नजिक कालीगण्डकीले कटान सुरु गरेकोले बेनी–जोमसोम सडकमा यातायात अवरुद्ध भएको छ । रेडक्रस भुरुङतातोपानीका सदस्य श्याम रानाका अनुसार कालीगण्डकी सतर्कता तहमा पुगेको छ ।

त्यसैगरी जिल्ला समवन्यय समिति मुस्ताङका सवइन्जिनियर विष्णु वास्तोलाका अनुसार लगातारको झरीपछि मुस्ताङको थासाङ्ग गाउँपालिका, २ सिर्कुममा बाढी पसेपछि १२ घर जोखिममा परेका छन । ४ घरमा बाढी पसेको छ । कालीगण्डकीमा पानीको तह बढेपछि मुस्ताङ प्रशासनले तटीय क्षेत्रका बस्तीलाई उच्च सर्तकता अपनाउन सूचना जारी गरेको छ ।

चर्को घाम लाग्दा र अलि बाक्लो पानी पर्दा हिमालबाट बालुवाको पहाड हुँदै झर्ने स–साना खोलाले पनि ढुंगा, गिट्टी र बालुवासहित गेगर ल्याउँदा तलको कालीगण्डकी नदीको सतह ह्वात्त बढेको हो । साना खोलाले बगाएर ल्याएको गेगर भरिएपछि कालीगण्डकी नदीले धार परिवर्तत गरी बस्ती पस्न थालेको हो ।

‘दिनमा चर्को घामले पग्लेको हिमालमा सामान्य पानी पर्दा पनि हिमाली खोलामा अकस्मात बाढी आउने गरेको छ,’ मुस्ताङका प्रमुख जिल्ला अधिकारी शिशिर पौडेलले भने, ‘मुस्ताङको प्राय: भु–भाग बलौटे पहाड भएकोले सानो पानीले पनि ठूलो डेब्रिज ल्याइ तराइको जस्तो मैदानी बगरमा बग्ने कालीगण्डकी नदीमा गेगरले भरिदिँदा नदीले धार परिवर्तन गरेकोले सर्तकता अपनाउन भनेका हौं ।’

पछिल्लो एक सातामा मुस्ताङका विभिन्न ठाडो खोलामा आएको बाढीले धेरै भौतिक पूर्वाधारमा क्षति पुर्‍याएको छ । टुक्चेपीक र धौलागिरी हिमालबाट झर्ने थापाखोलामा आएको डेब्रिज ल्याएर १३.६ मेगावाट क्षमताको थापाखोला हाइड्रोको ड्यामसाईटमा क्षति पुर्‍याएकोले सोमबारदेखि विद्युत उत्पादन बन्द भएको हो ।

त्यसैगरी गत शुक्रबार निलगिरी हिमालबाट झर्ने ढुम्बा खोलामा अकस्मात आएको बाढीले सदरमुकाम जोमसोम लगिएको सिंचाई नहर बगाउनुको साथै घरपझोङ गाउँपालिका, ५ ढुम्बा बस्तीमा बाढी पसेर दर्जन बढी घरमा क्षति पुगेको छ । बाढीले ढुम्बा गाउँमा लगेको खानेपानीको २ सय मिटर पाइप बगाएको छ ।

त्यसैगरी हिमालबाट झर्ने ठाडो ढुम्बाखोलामा आएको डेब्रिजसहितको बाढीले कालीगण्डकी नदीको धार परिवर्तन गराइदिँदा मार्फाको ५० रोपनी स्याउ बगानमा क्षति पुर्‍याएको छ । सोही बाढीले बेनी–जोमसोम सडकको मार्फा–जोमसोम खण्डको स्याङमा ५० मिटर सडक बगाउँदा यातायात अवरुद्ध छ ।

साउन तेस्रो सातापनि माथिल्लो मुस्ताङको चराङखोला र दामोदर हिमालबाट झर्ने धे खोलाको बाढी कालीगण्डकीमा मिसिएर आउँदा तल कागबेनीस्थित तिरी तर्ने ५० मिटर लामो काठेपुल र कागबेनीको श्राद्धस्थल बगाएको थियो । साउन दोस्रो साता जोमसोम–कोरला सडकको एक्लेभाटी नजिक पाण्डा खोलामा बाढी आउँदा त्यहाँ निर्मित पक्की पुलमा डेब्रिजको थुप्रो लाग्दा सडक नै परिवर्तन गराएको छ ।

प्रकाशित : श्रावण ३०, २०७५ ०९:३४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT