छोरी जन्मिए बैंक खाता

कृष्णप्रसाद गौतम

सुर्खेत — वीरेन्द्रनगर–६, बुद्धपथकी सुशीला थापाले असोज पहिलो साता छोरी प्रतिज्ञालाई जन्म दिइन् । परिवारले जन्म दर्ता गरिदिएको सातामै नगरपालिकाले प्रतिज्ञाको नाममा बैंक खाता खोलिदियो ।

परिवारले अन्नप्राशनमा जम्मा भएको ७ हजार रुपैयाँ पनि खातामै जम्मा गरिदिए। ‘नगरपालिकाले खाता खोलिदिएपछि छोरीका लागि बचत गर्ने प्रेरणा मिल्यो,’ आमा सुशीलाले भनिन्, ‘छोरी विद्यालय जाँदासम्म ५० हजार रकम जम्मा गरिदिने लक्ष्य छ ।’

प्रतिज्ञाको मात्र होइन, वीरेन्द्रनगरभित्र जन्मिएका एक सय ५६ बालिकाको नाममा गत आर्थिक वर्षमा खाता खोलिएको नगरपालिकाले जनाएको छ । जनप्रतिनिधि निर्वाचित भएपछि एक सय दिनको प्राथमिकताभित्र ‘छोरी जन्म बचत खाता’ कार्यक्रम समावेश गरी निरन्तरता दिएका छन् ।

Yamaha

कार्यक्रमले किशोरीमैत्री नगर निर्माण योजनालाई सघाउ पुर्‍याएको नगरप्रमुख देवकुमार सुवेदीले बताए । लैंगिक विभेद घटाउन बचत खाता सञ्चालन गरिएको उनको भनाइ छ । ‘नीति तथा कार्यक्रममै समावेश गरेर कार्यक्रम निरन्तर सञ्चालन गरिनेछ, यसले राज्यले छोरीलाई सम्झिएको सन्देश दिएको छ,’ उनले भने, ‘कार्यक्रमले छोरीलाई सम्मान र माया गर्न पनि प्रेरणा दिन्छ ।’

भ्रूण हत्या र लैंगिक विभेद न्यूनीकरणका लागि बैंक खाता कार्यक्रम सुरु गरिएको नगरपालिकाले जनाएको छ । छोरी जन्माउँदा अभिभावकले गर्व गर्ने वातावरण बनाउन खोजिएको छ । ‘यो अभियानले बैंकिङ पहुँच बढाउन समेत मद्दत गरेको छ,’ नगरप्रमुख सुवेदीले भने, ‘छोरीलाई हामीले खोलिदिएको खातामा थप रकम जम्मा गरेर अभिभावकले उनको शिक्षा, स्वास्थ्यलगायत आधारभूत आवश्यकता पूरा गराउन सक्छन् ।’

नगरले खातालाई आधूनिक खुत्रुकेका रूपमा विकसित गर्न खोजेको जनाएको छ । वीरेन्द्रनगरले ज्येष्ठ नागरिकको सम्मानका लागि ‘बा–आमा चौतारी’ कार्यक्रमलाई पनि निरन्तता दिएको छ । प्रत्येक वडामा गएर ज्येष्ठ नागरिकसँग भेटघाट र छलफल गर्दै आएको छ ।

यस्तै गुर्भाकोट नगरपालिकाले पनि दुई साताभित्रै बचत खाता सञ्चालन गर्ने गरी ‘बालिका जन्म प्रोत्साहन’ कार्यक्रम सञ्चालन गर्न थालेको छ । गत आर्थिक वर्षमै सञ्चालन गर्न खोजिए पनि विभिन्न समस्याका कारण कार्यक्रम रोकिएको थियो । सबै वडाबाट बालिका जन्मको तथ्यांक आइसकेको गुर्भाकोटका नगरप्रमुख हस्त पुनले बताए ।

‘नयाँ प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत आउनेबित्तिकै पहिलो काम बालिकाको खाता खोल्ने हुनेछ,’ उनले भने, ‘वडाबाट पायक पर्ने बैंक, वित्तीय संस्था र सहकारीमा एक हजार जम्मा गरेर नगरपालिकाले खाता खोलिदिनेछ ।’ नगरपालिकाले खोलिदिएको खातामा अभिभावकलाई थप रकम जम्मा गर्न आग्रह गर्ने प्रमुख पुनले बताए । लैंगिक विभेद हटाउन कार्यक्रमले दीर्घकालीन सन्देश दिने उनको भनाइ छ ।

गुर्भाकोटमा छोराछोरी जन्मिए दुई बिरुवा रोप्नुपर्ने नियम पनि बनाइएको छ । करिब एक हजार ५ सय बिरुवा वितरण गरेको छ । ‘पर्यावरणमा सहयोग पुर्‍याउन कार्यक्रम सुरु गरिएको हो,’ नगरप्रमुख पुनले भने, ‘अभिभावकले दुई बिरुवा लैजानुपर्ने अनिवार्य नियम बनाइएको छ, तर आवश्यक परे बढी पनि वितरण गरेका छौं ।’ नगरपालिकाले सञ्चालन गरेको नर्सरीबाट गतवर्ष करिब १८ हजार बिरुवा वितरण गरिएको थियो । वातावरण संरक्षणमा बालबालिकाको दायित्व बढाउन कार्यक्रम प्रभावकारी हुने उनी बताउँछन् ।

दुवै नगरपालिकाले यसका लागि जन्मदर्ता हुनैपर्ने जनाएका छन् । अधिवक्ता दुर्गाप्रसाद सापकोटाले लैंगिक समानताका लागि यो कार्यक्रम प्रभावकारी हुने बताए । ‘यसले पुरुषप्रधान सोचाइ निरुत्साहित गर्न सहयोग पुर्‍याएको छ,’ उनले भने, ‘छोरी जन्मदा अभिभावकमा उत्साह ल्याउन कार्यक्रम प्रभावकारी भएको छ ।’

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र ८, २०७५ ०७:२९
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

‘सेलार स्टोर’ ले किसानलाई सजिलो

कृष्णप्रसाद गौतम

उर्थु (जुम्ला) — स्याउ भण्डारणका लागि गाउँमा ‘सेलार स्टोर’ स्थापनापछि किसानलाई सजिलो भएको छ ।स्याउ उत्पादनको पकेट क्षेत्र मानिने पातारासी गाउँपालिका ६ उर्थुमा ‘सेलार स्टोर’ स्थापनापछि गाउँमा आर्थिक उन्नति भित्रिने आशा पलाएको छ ।

यसअघि भण्डारणको व्यवस्था नहुँदा किसानलाई खाल्डोमा गहुँ, जौको भूससँगै स्याउ राख्नुपर्ने बाध्यता थियो । त्यसो गर्दा पनि स्याउ कुहिने र लामो समयसम्म भण्डारण गर्न नसकिने समस्या थियो ।

उर्थुमा १५ टन क्षमताको ‘सेलार स्टोर’ निर्माण गरिएको छ । सिजनका बेला प्रतिकिलो ४० देखि ४५ रुपैयाँमा बिक्री हुने स्याउ ‘सेलार स्टोर’ स्थापनापछि फागुन–चैतमा प्रतिकिलो १ सय २० रुपैयाँसम्ममा बिक्री हुने गरेको छ । किसानले मंसिर–पुसबाट स्याउ भण्डारण गर्ने गरेका छन् । ‘सेलार स्टोर’ मा ६ महिनासम्म स्याउ भण्डारण गर्न सकिन्छ । तर, बजारमा माग अत्यधिक हुने भएकाले तीन महिनासम्म स्याउ भण्डारण गर्ने गरिएको किसानको भनाइ छ ।

स्थानीय कृषक चैती विष्टले ‘सेलार स्टोर’ स्थापनापछि ढुक्कले लामो समयसम्म स्याउ राख्न सकिने बताइन् । ‘पहिले भण्डारण गर्ने ठाउँ नहुँदा सिजनको बेला सस्तोमा स्याउ बेच्न बाध्य थियौं,’ उनले भनिन्, ‘अहिले अरू बेला स्याउ बेच्दा आम्दानी तीन गुणाले बढेको छ ।’ उनका अनुसार स्याउ उत्पादनकै रकमले आफूहरू खलंगालगायतका व्यापारिक केन्द्रमा घरजग्गा किन्न र गुणस्तरीय जीवनस्तर अँगाल्न सफल भएको बताइन् ।

यसअघि स्याउ भण्डारण गर्ने ठाउँ नहुँदा काठको भकारीमा स्याउ राख्ने गरेको उर्थुकै बिजुला विष्टले बताइन् । ‘भकारीमा राखेको स्याउ चाउरिने र मुसाले खाने समस्या हुन्थ्यो,’ उनले भनिन्, ‘सेलार स्टोरमा राख्न थालेपछि चैत–वैशाखसम्म पनि स्याउ जस्ताकै तस्तै हुन्छ ।’ उच्च मूल्य कृषि वस्तु विकास आयोजनाले दुईतले ‘सेलार स्टोर’ निर्माण गरिदिएको हो । आयोजनाको १९ लाख ९५ हजार र कालिका कृषि बहुउद्देश्यीय सहकारीको ३ लाख ८० हजार लगानीमा स्टोर स्थापना गरिएको हो ।

सेलार स्टोरबाट उर्थुका ७२ घरधुरी स्याउ उत्पादक किसान लाभान्वित भएको सहकारीका अध्यक्ष परेउ विष्टले बताए । ‘स्याउ कुहिनबाट जोगियो,’ उनले भने, ‘बेमौसममा पनि किसानले राम्रो मूल्य पाएर आर्थिक उन्नति गरेका छन् ।’ स्याउकै कमाइबाट अधिकांश किसानले जुम्ला सदरमुकाममा घरजग्गा जोडेको उनले जनाए ।

उच्च मूल्य कृषि वस्तु विकास आयोजनाले तलिउमको उम्गाड, भण्डारीवाडा, कात्र्तिकस्वामीको बारकोटवाडामा पनि सेलार स्टोर निर्माण गरेको छ । ‘शून्य शक्ति’ मा आधारित स्थानीय प्रविधि भएकाले सेलार स्टोरमा राखेको स्याउ ६ महिनासम्म जस्ताको तस्तै रहने आयोजना प्रमुख राजेन्द्रप्रसाद भारीले बताए । ‘सेलार स्टोरकै कारण बेमौसमा पनि जुम्लामा अर्गानिक स्याउ पाइने गरेको छ,’ आयोजना प्रमुख भारीले भने, ‘सेलार स्टोरमा लामो समयसम्म स्याउ राख्दा पनि गुणस्तरीयता कायम हुन्छ ।’

आयोजनाले कालिकोट र जुम्लामा ६९ समूह र सहकारीलाई स्याउ उत्पादन र बजारीकरणमा सहयोग गरिरहेको छ । किसानलाई स्याउ टिप्ने औजार, बोक्ने डोको र क्यारेट दिइएको छ ।

प्रकाशित : श्रावण २७, २०७५ ०८:०८
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT