ठेक्का ओगट्दै, भाग्दै

विमल खतिवडा

काठमाडौँ — सडक विभागको पुल महाशाखामा अहिले सबभन्दा धेरै आउने गुनासो हो, पुल समयमै बनेन । बनेका पुल पनि काम लाग्ने छैनन् । वर्षौंदेखि ठेक्का ओगटेर पुल नबनाउने प्रवृत्तिले सर्वसाधारण सास्ती खेप्न बाध्य छन् ।

देशैभर गरी यस्ता सयौं पुलको काम अलपत्र छ । महाशाखाका अनुसार सबैभन्दा बढी पुल निर्माणको ठेक्का पप्पु कन्स्ट्रक्सनले लिएको छ । पप्पुको एकल ठेक्का मात्र १० वटा रहेको महाशाखा प्रमुख अर्जुनजंग थापाले जनाए । संयुक्तसमेत गरी पप्पुको जिम्मामा करिब २५ वटा ठेक्का छन् । यी सबैको लागत करिब १० अर्ब रुपैयाँ छ । ‘यो कन्स्ट्रक्सनले ठेक्का लिएका पुल समयमै निर्माण भएका छैनन्, जहाँबाट पनि गुनासो मात्र धेरै आइरहेछ,’ थापाले भने, ‘कतै निर्माणको काम अलपत्र छ । पूरा भएका पुलमा समेत डिफल्ट आएर पुनर्निर्माण गर्नुपर्ने अवस्था छ ।’

उदाहरण हो, पर्साको बजियान र थरुहट क्षेत्र जोड्ने तिलावे खोलामाथिको पुल । पप्पु कन्स्ट्रक्सनले २०७० साउन २७ मा सक्ने गरी ०६८ साउन २७ मा निर्माण सुरु गरेको थियो । ३ करोड ३१ लाख रुपैयाँ लागत अनुमानको ठेक्का पप्पुले २ करोड १४ लाखमा सकारेको थियो । तर, अहिलेसम्म करिब ५० प्रतिशत काममात्र सकिएको छ । पुल नबन्दा सर्वसाधारण वर्षामा वारिपारि गर्न सक्दैनन् ।०७६ असारसम्ममा निर्माण सम्पन्न गर्ने कम्पनीको दाबी छ ।

Yamaha

पप्पु कन्स्ट्रक्सनका मालिक हरिनारायण रौनियार हुन् । उनी प्रतिनिधिसभामा संघीय समाजवादी फोरमबाट पर्सा क्षेत्र नम्बर ३ का निर्वाचित सांसद हुन् । चुनावअघि उनी प्रोप्राइटर थिए । अहिले छोरा सुमितलाई जिम्मा लगाएका छन् । पप्पुले नै ठेक्का लिएको पर्साकै नौरंगिया नदीस्थित पुलको दुवैपट्टिको एप्रोच स्ल्याब हस्तान्तरण नहुँदै भास्सिएको थियो । स्थानीयको विरोधपछि सडक विभागको दबाबमा ठेकेदारले त्यसलाई मर्मतसम्भार गरे । २ करोड ९८ लाख रुपैयाँमा ठेक्का सकारेको कन्स्ट्रक्सनले सम्झौता अवधि सकिएको ४ वर्ष बित्दा पनि हस्तान्तरण गरेको छैन ।

‘पप्पु कन्स्ट्रक्सनले जहाँ पनि ठेक्का लिन छाड्दैन,’ थापाले भने, ‘तर कहिल्यै समयमा काम सक्दैन । ढिलाइको कारण सोध्दा उल्टै सरकारलाई दोष देखाएर पन्छने गरेको छ ।’ अर्को उदाहरण हो, काठमाडौं, टेकुको पूर्व बलिट क्रंकिट पुल । महाशाखाका अनुसार पप्पुले ०७२ सम्ममा निर्माण सक्ने गरी ०६९ मा ठेक्का लिएको थियो । २० करोडभन्दा बढी लागतको उक्त पुलमा विदेशी कन्सल्टेन्टसमेत संलग्न छन् । ‘अहिले ६ वर्षमा बल्लतल्ल पुल निर्माण भयो, यातायात पनि चल्यो तर क्वालिटीमा विवाद आएको छ,’ थापाले भने, ‘जो कन्सल्टेन्ट खटिएको हो, उसैले पप्पु कन्स्ट्रक्सनको काम क्वालिटीको नभएको सिफारिस गरेको छ, त्यसैले पेमेन्ट भएको छैन ।’

पुल ७० मिटर लामो छ । जग र पिल्लरमा समस्या छैन । ‘जम्मा तीन स्पान हो, बीचको एउटा स्पानमा मात्र समस्या छ,’ थापाले भने, ‘बीचको ३० मिटरमा समस्या छ, कन्सल्टेन्टले विज्ञापन नै निकालेर तुरुन्त भत्काई पुनर्निर्माण गर्न भनेको छ ।’ सडक विभाग पुल महाशाखाका अनुसार देशभर निर्माणाधीन ३० वटा पुल अलपत्र छन् । तिनको निर्माण थालिएको वर्षौं बितिसकेको छ । महाशाखा प्रमुख थापाले ठेक्का लागेका करिब डेढ अर्ब रुपैयाँबराबरका पुल तोकिएको समयमा निर्माण हुन नसकेको बताए ।

०६४/६५ मा ठेक्का लागेका पुलमध्ये केहीमा प्राविधिक समस्याले निर्माण रोकिएको छ । ‘अधिकांशमा ठेकेदारकै कमजोरीले काम पूरा हुन सकेको छैन,’ उनले भने । सम्झौताअनुसार मेसिन, कामदार र निर्माणसामग्री जुटाएर काम गर्नुपर्ने हुन्छ । तर २/४ जना मान्छे राख्ने र काम गरेजस्तो मात्र गर्ने प्रवृत्तिले निर्माणमा ढिलाइ हुने गरेको छ ।

प्रकाशित : भाद्र ११, २०७५ ०७:३३
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

खाऔं स्याउ

दिनहुँ एउटा स्याउ खाए डाक्टरकहाँ जानै पर्दैन
विमल खतिवडा

काठमाडौँ — यो चर्चित भनाइ सबैका लागि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ । किनभने स्याउ खाँदाका फाइदा धेरै छन् । स्याउमा पर्याप्त पौष्टिक तत्त्वहरू छन् । यसमा भिटामिन ‘ए’ र ‘सी’ तथा क्याल्सियम पाइन्छ । विज्ञहरूका अनुसार स्याउ पेट तथा पाचनशक्तिका लागि लाभदायक छ । स्याउ खानाले मधुमेहको सम्भावना कम हुन्छ ।

यसले हड्डीलाई स्वस्थ्य राख्छ । तौल घटाउन मद्दत गर्छ । मुटु रोगीका लागि पनि फाइदाजनक छ । स्याउमा हुने तत्त्वहरूले क्यान्सर लाग्नबाट जोगाउन सक्छ । दमसँग लड्न सक्ने क्षमता बढाउँछ । यसमा भएको एन्टिअक्सिडेन्टले वृद्धावस्थामा मस्तिष्क बलियो राख्नसमेत मद्दत गर्छ ।

यति लाभदायक स्याउ पाउन पनि खासै गाह्रो छैन । किनभने हाम्रै मुलुममा पनि स्याउको पर्याप्त उत्पादन हुन्छ । विदेशबाट पनि आउँछ । नेपालमा खासगरी रेड डेलिसियस, रोयल डेलिसियस, गोल्डेन डेलिसियस, रिचा रेड र फुजी जातका स्याउ फल्छन् । जातअनुसार स्याउको रंग फरक–फरक हुन्छ । धेरैजसो स्याउ गाढा रातो, रातो, सुनौलो पहेंलो र हरियो हुन्छन् ।

स्याउ भदौ अन्तिमदेखि कात्तिक अन्तिमसम्म टिप्ने गरिन्छ । यो सिजनमा स्याउका बोट राताम्ये हुन्छन् । नेपालका ३३ जिल्लामा स्याउ फल्छ । जुम्ला, मनाङ, मुस्ताङ, डोल्पा, मुगु, कालिकोट र हुम्लामा यसको व्यावसायिक खेती हुने गरेको छ । सबैभन्दा बढी स्याउ जुम्लामा पाइन्छ । यसलाई ७ डिग्री सेल्सियसभन्दा कम तापक्रम चाहिन्छ । एउटा दानाको तौल औसतमा १ सय ८५ ग्राम हुन्छ । एउटा बोटमा १ सय केजीसम्म फल्छ । नेपालमा श्री ३ चन्द्रशमशेरका पालामा जापान र इटालीबाट स्याउका केही बोट ल्याएर काठमाडौंको छाउनी, बालाजु र गोदावरीमा लगाइएको इतिहास छ ।

स्याउका बिरुवा पुस, माघमा रोपिन्छ । रोप्दा बिरुवा १० फिटको हुन्छ । रोपेको ५ वर्षमा फल्न थाल्छ । नेपालमा समुद्री सतहदेखि ३ हजार मिटर उचाइमा स्याउ खेती गर्न सकिन्छ । स्याउ फुल्ने समयमा कम तापक्रम, वर्षा, हिमपात र मौसम बदली भइरहे परागसेचन प्रक्रियामा बाधा पुग्छ ।

भदौ र असोजमा नेपालमै फलेको स्याउले बजार धान्छ । अरू बेला बाहिरबाट ल्याउनुपर्छ । चीन र भारतबाट धेरै स्याउ आयात हुन्छ । केही मात्रमा न्युजिल्यान्ड र अस्ट्रेलियाबाट पनि आउँछ । स्याउबाट रक्सी (ब्रान्डी), जुस, जाम, सुकुटी पनि बनाइन्छ । यसलाई दानै र काटेर चाना बनाएर खाना सकिन्छ ।

नेपालमा १२ हजार हेक्टर क्षेत्रफलमा स्याउ लगाइएको छ । वार्षिक २० हजार मेट्रिक टन स्याउ उत्पादन हुन्छ । ५ वर्षमा फल्ने स्याउ एक रोपनीमा २५ बोट लगाइन्छ । ‘नेपालमा फलेको स्याउ स्वादिलो र रसिलो हुन्छ,’ वरिष्ठ फलफूल विकास अधिकृत दीपक भट्टराई भन्छन्, ‘त्यही भएर बालबालिकादेखि वृद्धवृद्धासम्म सबै उमेरकाले यसको स्वाद मन पराउँछन् ।’ उनका अनुसार स्याउबाट राम्रो आम्दानी पनि हुने हुँदा खेती गर्ने किसान बर्सेनि बढ्दै गएका छन् । पछिल्लो समय एक वर्षमै फल्ने उच्च घनत्व स्याउ खेती प्रविधि नेपालमा भित्रिएको छ । यो प्रविधिमार्फत सर्भिया र इटालीबाट बिरुवा ल्याएर सन् २०१५ देखि खेती गर्न थालिएको हो ।

प्रकाशित : भाद्र १०, २०७५ १२:१५
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT