विद्यालयको नयाँ पाठ्यक्रम स्वीकृत

अब कक्षा ११ र १२ मा चार अनिवार्य र तीन ऐच्छिक गरी सात विषय हुनेछन्
सुदीप कैनी

काठमाडौँ — अब प्रारम्भिक बालकक्षादेखि १२ सम्म नयाँ पाठ्यक्रम लागू हुने भएको छ । पाठ्यक्रम विकास तथा मूल्यांकन परिषद्ले विद्यालय शिक्षाको पाठ्यक्रम संरचना २०७५ स्वीकृत गरेको हो ।

परिवर्तित संरचनाअनुसार विषयगत पाठ्यपुस्तकको तयारी थालिसकिएको छ । नयाँ संरचनामा कक्षा ११ र १२ मा संकाय खारेज गरी ७ विषय लागू गरिनेछन् । यसअघि ५ वटा विषय मात्रै थिए । अब नेपाली, अंग्रेजी, सामाजिक अध्ययन र जीवनोपयोगी शिक्षासहित ४ विषय अनिवार्य हुनेछन् भने ३ वटा ऐच्छिक ।

जीवनोपयोगी शिक्षालाई ऐच्छिक विषयसरह प्रतिहप्ता ५ पाठ्य घण्टा छुट्याइएको छ । पाठ्यक्रमको प्रारूपमा कक्षा ११ र १२ मा गणित विषयलाई उपेक्षा गरिएको भन्दै विषय विज्ञले असन्तुष्टि जनाएका थिए । परिषद्ले तीनवटै ऐच्छिक विषय अध्ययन गर्ने विद्यार्थीले जीवनोपयोगी शिक्षाको सट्टा गणित अध्ययन गर्न सक्ने जनाएको छ । यसबाहेक प्रत्येक कक्षामा साताको २ पाठ्य घण्टा सूचना प्रविधिसम्बन्धी अभ्यास गराउने प्रबन्ध छ ।

Yamaha

साधारण धारबाहेक कक्षा ९ देखि १२ सम्म विद्यार्थीले प्राविधिक तथा व्यावसायिक, संस्कृत/वेद विद्याश्रम/गुरुकुल र परम्परागत शिक्षा समूह (विहार/मदरसा) मा अध्ययन गर्न पाउनेछन् । यसअघि कक्षा ९ र १० मा ८ वटा विषय अध्ययन/अध्यापन हुँदै आएकामा नयाँ पाठ्यक्रमले ७ वटामा झारेको छ । स्वास्थ्य/जनसंख्या विषय हटाइएको छ । विज्ञानमा प्रविधि थप गरिएको छ । ५ वटा अनिवार्य र दुई ऐच्छिक विषय छन् ।

त्यस्तै, कक्षा ६ देखि ८ सम्म अध्यापन हुँदै आएको पेसा व्यवसाय र नागरिक तथा नैतिक विषय हटाइएको छ । सामाजिक अध्ययनमा मानव मूल्य शिक्षा थप भएको छ । आधारभूत तहमै मातृभाषा र स्थानीय विषयमा पठनपाठन गराउन प्रतिहप्ता ४ घण्टा छुट्याइएको छ । कक्षा १–३ मा भने एकीकृत पाठ्यक्रम बनाएर विषयगत शिक्षण गर्न लागिएको छ ।

प्रारम्भिक बालविकास कक्षामा दैनिक एक घण्टा मनोरञ्जनसहित आधारभूत र विषयगत सीप सिकाइको क्षेत्र निर्धारण गरिएको छ । यसअघि बालविकास शिक्षाको आफ्नै पाठ्यक्रम थिएन । नि:शुल्क तथा अनिवार्य शिक्षा ऐनको मस्यौदामा पनि कक्षा १ मा भर्ना हुनुअघि एक वर्ष अनिवार्य रूपमा बालविकास कक्षा पढ्नुपर्ने उल्लेख छ ।

परिषद्ले यसै शैक्षिक सत्रमा कक्षा ११ र १२ मा नयाँ पाठ्यक्रम कार्यान्वयन गर्न लागेको थियो । तर, हतारमा परिवर्तन गर्न लागिएको भन्दै विरोध भएकाले परीक्षणपछि मात्र कार्यान्वयनमा जाने निर्णय लिएको हो । संरचना स्वीकृत भएकाले यस वर्ष परीक्षणका रूपमा मात्रै लागू गरिने केन्द्रले जनाएको छ ।

‘विषयगत पाठ्यक्रम निर्माण गर्न थालिसकेका छौं, अब पाठ्यपुस्तक बनाएर परीक्षणमा जान्छौं,’ केन्द्रका सूचना अधिकारी खुबीराम अधिकारीले भने । परिषद्ले आगामी शैक्षिक सत्रदेखि नयाँ पाठ्यक्रम कार्यान्वयनमा ल्याइने जनाएको छ ।

प्रकाशित : भाद्र ११, २०७५ ०७:३९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

तानसेनमा चुइँकी फिराइ

माधव अर्याल

पाल्पा — सांस्कृतिक सहर तानसेन अब ९ दिनसम्म जात्रामा रम्नेछ । उहिले पश्चिम नेपालको ‘कमान्ड’ गर्ने थलोमा जात्रैजात्राको सिजन सुरु भएको हो । यहाँको ऐतिहासिक एवं सांस्कृतिक महत्त्व काठमाडाैं र भक्तपुरकै सरह छ ।

पाल्पाको तानसेनमा जनैपूर्णिमाका दिन निकालिने जात्राका सहभागी । तस्बिर : माधव

भक्तपुरमा हुने जात्रा यहाँ पनि तत्काल सुरु गर्ने प्रचलन रहेको इतिहासका जानकार निर्मल श्रेष्ठले बताए । ‘त्यसले अहिलेसम्म निरन्तरता पाएको छ,’ उनले भने, ‘पाल्पालाई यसै सांस्कृतिक सहर भनिएको होइन ।’ नेवार समुदायमा प्रचलित गठेमंगलसँगै तानसेनमा पर्व मौसम सुरु हुन्छ । जनैपूर्णिमाका दिन निकालिने चुइँकी फिराइसँगै ९ दिन लगातार जात्रा निकालिन्छ । चुइँकी फिराइले चाडपर्व आएको संकेत गर्ने स्थानीय कलाकार किरण चित्रकारले बताए ।

दिनहुँजसो पारम्परिक बाजाको गुञ्जनले तानसेनवासीको ध्यान खिच्छ । कृष्णनवमीका दिन श्री ७ रणउजीरेश्वरी भगवती र अमरनारायणको जात्रा निकालिएपछि जात्राको मौसम टुंगिन्छ । बाजागाजा र झाँकीसहितको र्‍यालीले सडकमा जामै हुन्छ । ‘जात्राका समयमा ९ दिन बितेको पत्तै हुँदैन,’ तानसेन, बारुदखानका संस्कृति संरक्षक चित्रवलीराम सुवालले भने, ‘परम्परा जोगाउने भएकाले यसले निरन्तरता पाउनुपर्छ ।’

चुइँकी फिराइपछि गाईजात्रा, रोपाइँजात्रा, गणेश (श्रीनगर र टक्सार) जात्रा, अमरनारायण, टक्सार, भीमसेन, गणेश र भगवती जात्रा लोकप्रिय छन् ।

जात्रालु जातीय पहिरन, जोगी, झाँक्रीको वेशमा हातमा विभिन्न वस्तु लिएर सडकमा निस्किन्छन् । बसपार्क, शीतलपाटी, नारायणस्थान, भगवतीटोल, वसन्तपुरलगायत दिनहुँ हास्यव्यंग्यसहितको प्रदर्शन हुन्छ ।

पहिलो दिन आइतबार तानसेनका बसपार्क, नारायणस्थान, शीतलपाटी, दरवार क्षेत्रमा चुइँकी फिराइ देखाइयो । सोमबार गाईजात्रा निकालिँदै छ । कम्बललाई गाईको स्वरूप दिएर बजार डुलाइन्छ । यसलाई काम्ले गाई भनिन्छ । कतिपयले साँच्चिकै गाई डुलाउँछन् । काम्ले गाई बनाउँदा खर्च बढी लाग्ने स्थानीय संस्कृतिका जानकार मदन देउरालीले बताए ।

एक वर्ष अवधिमा दिवंगत भएकाका आफन्तले वासा, रामायण, गाई निकाल्ने चलन पुरानै हो । बिहानैदेखि तानसेनमा रामायण, भजन गाउँदै सहर परिक्रमा गरिन्छ । जिल्लाका आर्यभन्ज्याङ, हुमिन, ताहँ‘, छहरा, हार्थोक, जब्गादी, रामपुर, सिलुवालगायत स्थानमा पनि विभिन्न जात्रा निकालिन्छ ।

तायमचा निकाल्ने चलन पुरानै हो । रोपाइँजात्रा हर्षोल्लाससाथ मनाइन्छ । इतिहासका जानकार राजेन्द्रगोपाल सिंहका अनुसार अहिले संस्कृति धान्ने काम मात्र भएको छ । पन्चैबाजाको तालमा रोइला र असारे भाकामा नाचगान गर्ने प्रचलन हराएको उनले जनाए । ‘परम्परा धान्ने काम भएको छ,’ उनले भने, ‘पर्व निकै खर्चालु भइसक्यो ।’ तानसेनका अमर नारायण, श्रीकृष्ण, श्रीनगर गणेश, टक्सार गणेश, बाघ जात्रा, भीमसेन जात्रा पनि महत्त्वपूर्ण छन् ।

सबैभन्दा महत्त्वसाथ हेरिने भगवती जात्रा हो । यो जात्रा १ सय ९९ वर्षदेखि निरन्तर छ । यसमा सबैभन्दा बढी जात्रालुको सहभागिता हुन्छ । भाद्र कृष्णनवमीका दिन भगवतीको रथयात्रा गरिन्छ । स्थानीय विद्यालयमा बिदा दिइन्छ । निजामती कर्मचारी, प्रहरी, सैनिक पोसाकमै उपस्थित भएर नगर परिक्रमा गर्छन् । मन्दिर व्यवस्थापन समिति अध्यक्ष राजेश्वर उदयले यस पटक २ सय वर्षको रथयात्रा हुने बताए ।

भगवतीको रथयात्रा १८७१/७२ को नेपाल–अंग्रेज युद्धसँग गाँसिएको छ । काजी अमरसिंह थापाको कार्यकाल सकिँदा उनका नाति कर्णेल उजरसिंह पाल्पाका तैनाथवाला भएर बसेका थिए । त्यही बेला अंग्रेजहरूले नेपाल हडप्ने प्रयास गरेका थिए ।

अंग्रेजले चारैतिरबाट सेना अगाडि बढाएपछि राजा गिर्बाणयुद्ध विक्रमले त्यसतर्फको गौंडामा मुकाबिला गर्न उजिरसिंहलाई आदेश दिए । उनी फौज तयार पारी बुटवलको जितगढी किल्ला जाने निर्णयमा पुगे । जानुअघि भगवती मन्दिर पुगे । लडाइँमा विजयी भए दिव्य मूर्तिलाई एक सुन्दर मूर्तिभित्र प्रतिस्थापन गरी बर्सेनि रथयात्रा गराउने भाकल गरे ।

जितगढीमा नेपाली फौज विजयी भएको खुसियालीमा १८७६ सालदेखि भगवतीको रथयात्रा (सिन्दुरजात्रा) सुरु भएको इतिहासका जानकार निर्मल श्रेष्ठले बताए ।

प्रकाशित : भाद्र ११, २०७५ ०७:३८
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT