संघीयता खारेजी एजेण्डा संसद्‍मा लगिने

प्रकाश बराल

बागलुङ — नेकपा (मसाल)का महामन्त्री मोहनविक्रम सिंहले संघीयता खारेजीका लागि संसद्‍मा प्रस्ताव लैजाने घोषणा गरेका छन् ।

पार्टीको चुनावी मोर्चा राष्ट्रिय जनमोर्चाका सांसद्‍मार्फत संघीय संसद्‍मा संघीयता खारेजीका लागि संविधान संशोधन प्रस्ताव दर्ता गर्न लागेको उनले बताए । पार्टीको संगठन विस्तार तथा कार्यकर्ता प्रशिक्षणका लागि बागलुङ आएका उनले आइतबार आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा पार्टीले निर्णय गरिसकेको बताएका हुन् । गतवर्ष सम्पन्न संघ र प्रदेशको निर्वाचनमा जनमोर्चा र तत्कालीन एमाले–माओवादीको वाम गठबन्धनबीच तालमेल थियो । उक्त तालमेलअनुसार जनमोर्चाका उम्मेदवारले प्रत्यक्षतर्फ प्रतिनिधिसभाका लागि प्युठानबाट एक सीट जितेका थिए ।

Yamaha

गढ मानिने बागलुङमा जनमोर्चाले प्रदेशसभामा आफ्ना उम्मेदवार उठाएर प्रतिनिधिसभाका लागि वाम गठबन्धनलाई सघाएको थियो । निर्वाचनपछि एमाले–माओवादी एकीकृत भएर एउटै पार्टीमा रुपान्तर भए पनि जनमोर्चा छुट्टै छ । गण्डकीको प्रदेशसभामा जनमोर्चाका सांसदहरूले संघीयता खर्चिलो र धान्न नसकिने व्यवस्था भएको भनाइ बारम्बार राख्दै आएका छन् ।

‘पार्टीले संशोधन प्रस्ताव लैजाने निर्णय गरिसकेको छ । अब कुनै मिति पारेर दर्ता हुन्छ,’ मसाल महामन्त्री सिंहले भने, ‘भारतीय हस्तक्षेपका विरुद्ध लाग्ने आशले चुनावमा साथ दिए पनि जनताको पक्षमा काम गर्न छाडेकाले सरकारका कामको भण्डाफोर थालिसकेका छौं ।’ उनले जनमोर्चामार्फत संघीयताबिरुद्ध सडक आन्दोलन थालिसकेको दाबी गरे । ‘संघीयता खारेजीको एजेण्डामा संसद्‍मा पारित नहोला तर, हामीले संकेतिक विरोधको थालनी गर्छौं,’ उनले भने, ‘हामी सुरुआत गर्छौं, पछि पछि यसमा समर्थन जुट्न पनि सक्छ ।’

सडकसहित सदनमा पनि संघर्ष गर्ने नीति पारित भएको उनले बताए । ‘इतिहासका धेरै कालखण्डमा हामीले धेरै दललाई साथ पनि दिएका छौं तर, उनीहरुको गलत प्रवृत्तिविरुद्ध संघर्ष पनि गर्छौं,’ उनले भने, ‘यो सरकारले जघन्य अपराधीलाई जोगाउन पनि चलखेल गरेको देखियो ।’ कञ्चनपुर घटनाप्रति सरकारले दोषीलाई कारबाही गर्न डराएको आरोप उनले लगाए । पार्टीको राष्ट्रिय सम्मेलनका लागि जिल्ला र स्थानीय तहमा भेला, प्रशिक्षण र अधिवेशन गरिरहेको उनले बताए ।

सिंहले भारतीय हस्तक्षेपका घटना नेपालमा अझै बढ्ने खतरा औंल्याए । ‘सार्कलाई कमजोर बनाएर बिमस्टेकमा जोड दिएको भारतले नेपाल र साना मुलुकमा हस्तक्षेप बढाउने देखिन्छ,’ उनले भने, ‘चीन र पाकिस्तानसँग डराएको भारत अब फरक मञ्चबाट अगाडि बढ्न खोजेको हामीले बुझ्नु पर्छ ।’

बिमस्टेकको १२ बुँदे घोषणमध्ये लुम्बिनीलाई नेपालकै धार्मिक र सांस्कृतिक पर्यटकीय क्षेत्र बनाउने एजेण्डाबाहेक भारतीय हस्तक्षेपसँग जोडिएको उनले दाबी गरे ।

अर्को प्रसंगमा सिंहले वर्तमान सरकारको दलले कम्युनिष्ट सिद्धान्त बिर्सेको टिप्पणी पनि गरेका छन् । ‘माओवादी र एमालेले सिद्धान्त बिर्सेका छन् । चुनावी एकता गरे पनि पार्टी एकता हुनै सक्दैन,’ उनले भने, ‘समाजवाद उन्मुख नीति र बजेटसमेत ल्याउन नसक्ने सरकार कसरी कम्युनिष्ट हुन्छ ?’ सरकार सामन्ती र पुँजीपतिको पछि लागेको उनले आरोप पनि लगाए ।

संघीयताविरुद्धको वकालत र पार्टी सुदृढिकरणको अभियानमा जनमोर्चाका अध्यक्ष चित्रबहादुर केसी पनि सिंहसँगै छन् । संसद्‍मा नभएकाले केसी यतिबेला फुर्सदिला छन् । त्यसैले पार्टीका सबैजसो क्रियाकलापमा जिल्ला र गाउँ तहसम्म पुग्छन् । केसीले केपी ओलीको राष्ट्रियताको अडानमा साथ दिएकामा अहिले त्यो अवस्था नरहेको बताए । प्रधानमन्त्री ओलीले पहिलो कार्यकालमा देखाएको राष्ट्रियताको अडान टिकाउन नसकेको उनको टिप्पणी छ । ‘राजनीतिमा शत्रु र मित्र भन्ने हुँदैन,’ उनले भने, ‘दलहरुले लिएका नीति र कार्यशैलीमा हामीले समर्थन र विरोध गर्छौं ।’

राजमोले जिल्ला र सबै स्थानीय तहमा नयाँ अधिवेशन, भेला र प्रशिक्षणको काम गरिरहेको छ । सबै भ्रातृ संगठनको पनि नयाँ संरचना बनाएर संघीयता विरोधी अभियानमा तयार बनाउने निष्कर्षमा पुगेको जिल्ला अध्यक्ष अमरबहादुर थापाले बताए । बुटवललगायत स्थानमा सडक संघर्ष थालिसकेको राजमोले देशव्यापी अभियान सञ्चालनका लागि आन्तरिक गृहकार्य गरिरहेको उनले जानकारी दिए ।

प्रकाशित : भाद्र १७, २०७५ १७:५६
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

जोगी नाच संरक्षण

नाचले आसुरी प्रवृत्तिको अन्त्य, सुसम्बन्ध फैलने र सहकाल आउने विश्वास
प्रकाश बराल

बागलुङ — महादेवको पूजा गरेर जटा, त्रिशूल र माला लगाएका जोगीको लस्कर बनेर नाच्ने सांस्कृतिक नाच बागलुङमा अझै देख्न पाइन्छ । यसलाई यहाँका शाक्यहरूले बचाएका हुन् ।

बागलुङमा परम्परागत जोगी नाचका कलाकार । तस्बिर : प्रकाश बराल

झन्डै तीन सय वर्ष पुरानो मानिने यस्तो नाचमा सहभागी हुँदा समाजमा आसुरी प्रवृत्तिको अन्त्य, सुसम्बन्ध फैलने र सहकाल आउने विश्वास छ । काठमाडांै उपत्यकाबाट बसाइँ आएका नेवार समुदायले ल्याएको अनुमान गरिने जोगी नाच पश्चिम क्षेत्रमा बागलुङमा अझै अस्तित्वमा रहेको देख्न पाइन्छ ।

घण्टाकर्णको मृत्युपछि उसकी श्रीमतीले रणचण्डीको रूप लिएको लाखेलाई नचाएको दुई दिनपछि अर्थात् जनैपूर्णिमादेखि कुशे आैंसीसम्म जोगी नाच नचाउने चलन छ । सबै प्रकारका राक्षसी प्रवृत्तिको अन्त्य गर्न सक्ने महादेवको स्वरूप बनाएर जोगी बन्दा समाजमा कुनै पनि राक्षसी प्रवृत्ति पलाउन नपाउने विश्वास लिइने ज्ञानोदय बुद्ध विहारका पूर्वअध्यक्ष संस्कृतिविद् मुकुन्द शाक्यले बताए ।

‘युवाहरूको बसाइँसराइ र सहयोगीको अभावमा हामीलाई पनि यो नाच जोगाउन हम्मेहम्मे भएको छ,’ उनले भने, ‘खर्च धेरै लाग्ने, श्रृंगारका सामग्री धेरै चाहिने र युवामा संस्कतिप्रतिको मोह कम भएकाले धेरै मेहेनत गर्नु परेको छ ।’

भक्तपुरबाट नेवार समुदाय बागलुङमा करिब तीन सय वर्षअघि बसाइँ आएको मानिन्छ । उनीहरूले आफ्नो सांस्कृतिक पर्व र जात्राको चलनलाई गच्छेअनुसार निरन्तरता दिएका छन् । पुराना शाक्य परिवारका सदस्य र ज्ञानोदय बुद्ध विहारले संयुक्त रूपमा जोगी नाचलाई जोगाइरहेका हुन् ।

‘कम्तीमा १० जोगी बन्ने युवा भएनन् भने नाच निस्कँदैन’ मुकुन्द शाक्यले भने, ‘हामी ५० जनासम्म जोगीको लस्कर निकाल्ने योजनामा छौं ।’ यसका लागि बूढापाका र केही युवाले तयारी गरिरहेको उनले बताए । शिव, पार्वती, जोगीका विभिन्न रूप बन्ने, ताण्डव नृत्य र मृदंग बजाउने कलाकारसमेत जुटेपछि मात्र यो नाचले पूर्णता पाउने उनको भनाइ छ ।

जनैपूर्णिमादेखि कृष्ण जन्मअष्टमी, कुशे औंसी र बढीमा तीजसम्म यस्तो नाच देखाउने गरिएको छ । महादेव र पार्वतीको पूजा गरी उनीहरूलाई खुसी पार्न ताण्डव नृत्यसहित जोगी बनाएर नचाएपछि वर्षभरि कुलको सुरक्षा हुने विश्वास रहेको स्थानीय गगनलाल शाक्यले बताए ।

जोगी बन्नेले महादेवकै जस्तो जटा बनाउने, शरीरमा भष्म लेपन गर्ने र पेटमा राक्षसको आकृति बनाएर नाच्ने र भिक्षा माग्नेसमेत चलन छ । भिक्षा मागेर संकलन भएको रकमले कलाकारलाई पारिश्रमिक दिने गरिन्छ । हालसम्म समुदायको प्रयासमा निरन्तरता दिइएको सांस्कृतिक नाचलाई स्थानीय तह र संस्थाले सहयोग नगरे जोगाउन समस्या पर्ने उनले बताए ।

नाचका जानकारमध्येका ९० वर्षीय लालप्रसाद शाक्य विरामी परेर पोखरा बस्न थालेका छन् । नाच आयोजनामा बर्सेनि झन्डै एक लाख रुपैयाँ बराबर खर्च लाग्ने भएकाले संस्कृति बचाउन शाक्या समुदायलाई समस्या छ । कतिपय सामग्री एकपटक प्रयोग गरेपछि सकिने र केही कपडाहरू बिग्रने भएकाले अर्को वर्षलाई छुट्टै जोहो गर्नुपर्छ ।

पर्वते राजाको पालामा भक्तपुरबाट आएका नेवारले यो नृत्यको थालनी गरेको जनविश्वास छ । कलाकारका रूपमा आएर उनीहरूले देखाउने नृत्यले व्यापार बढ्ने विश्वास गरिन्थ्यो । लगातार सात दिनसम्म जोगी नचाउने भएकाले हेर्ने पर्यटक आउँथे ।

भीमसेनले राक्षस मारेर साधुको रक्षा गरेको खुसियालीमा घण्टाकर्ण जलाउने र त्यसैको अवसरमा जोगी नाच पनि देखाउने प्रावधान चलनमा आएको विश्वास पनि छ । तीजसम्म नचाइएको जोगी लाखेको अन्त्यसँगै बिसर्जन गरिने परम्परा छ । संरक्षणकै लागि भनेर मेला महोत्सवमा पनि बेलाबखत जोगी नाच देखाउने गरिन्छ । उद्योग वाणिज्य संघले बर्सेनि आयोजना गर्ने मेलामा यो नाचका लागि प्रवद्र्धनात्मक काम गरेको छ ।

प्रकाशित : भाद्र १६, २०७५ ०९:१३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्