अग्लो नाचैं–थोंचे झोलुंगे पुल

बीच भागबाट पानीको सतहसम्म ४१२ मिटर उचाइ रहेको छ
आश गुरुङ

मनाङ — तल्लो मनाङको नासों गाउँपालिका–२ को नाचैं र ५ को थोंचे ताम्राङ जोड्ने डोना खोलाको झोलुंगे पुल सर्वाधिक अग्लो बनाइएको छ । निर्माण सुरु गरिएको ३ वर्षपछि यसको उचाइको नाप लिइएपछि प्राविधिकले उक्त पुल अहिलेसम्मकै अग्लो रहेको बताए ।

नासों गाउँपालिकाका प्राविधिक र जनप्रतिनिधिलगायत टोलीले उक्त पुलको उचाइ नाप गरेका हुन् । १ सय ३५ मिटर लम्बाइ पुलको बीच भागबाट पानीको सतहसम्म ४ सय १२ मिटर उचाइ रहेको गाउँपालिकाका इन्जिनियर सुवास पाण्डेयले बताए ।

नासों २ का अध्यक्ष भीमबहादुर गुरुङका अनुसार लामो समयदेखि प्रयोगमा रहे पनि खोलाबाट पुलसम्मको उचाइ आइतबार नाप गरेपछि मात्रै थाहा भएको हो । ‘पुल अग्लो ठाउँमा बनेको छ । उचाइबारे हामीलाई पनि जिज्ञासा थियो,’ उनले भने, ‘अब त हाम्रो पुल सर्वाधिक अग्लो रहेछ भन्ने थाहा भयो ।’ उक्त पुल तत्कालीन संघीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालयअन्तर्गत स्थानीय पूर्वाधार विकास तथा कृषि सडक विभागको सस्पेन्सन ब्रिज डिभिजनले ०७२ मा बनाएको हो ।

Yamaha

विकिपिडियामा उल्लेखित ‘लिस्ट अफ हाइएस्ट ब्रिजेज’ शीर्षकको तथ्यांकअनुसार विश्वका सबैभन्दा अग्ला ५ झोलुंगे पुल सबै चीनमा पर्छन् । उक्त तथ्यांकमा नेपालको पुलबारे भने उल्लेख छैन ।

चीनको छिङ्सुई खोला पुलको उचाइ ४ सय ६ मिटर छ । विश्वमै सबैभन्दा अग्लो भनिएको चीनकै तुक पुल ५ सय ६५ मिटर उचाइको छ । दोस्रो अग्लो चीनकै सिदु खोला पुल ४ सय ९६ मिटर, तेस्रो अग्लो पुली पुल ४ सय ८५ मिटर र चौथो यची खोला पुल ४ सय ३४ मिटर उचाइको छ ।

नेपालमा हालसम्म सबैभन्दा अग्लो झोलुंगे पुल भनिएको पर्वतको कुश्मास्थित पुलको उचाइ नदीको सतहबाट १ सय ५६ मिटर छ । ‘सबैले अग्लो भनेका कारण हामीले पुलको उचाइ नाप लियौं । उचाइ ठीक ४१२ मिटर छ । यो नेपालको सबैभन्दा अग्लो पुल ठहरिएको छ,’ इन्जिनियर पाण्डेयले भने, ‘विश्वमा कहाँ कति अग्ला झोलुंगे पुल छन्, त्यो तथ्यांकले बताउला । तर, नेपालको भने सबैभन्दा अग्लो हो भन्न सकिन्छ ।’

नापीपछि वडाअध्यक्ष गुरुङ छक्क परेका छन् । ‘हामीलाई हाम्रै सम्पत्तिबारे थाहा नरहेछ । हामी पहिल्यै यसको प्रचारप्रसार गर्न चुक्यौं,’ उनले भने । उनका अनुसार गाउँका मान्छे वारपार गर्न पुल बनाइएको हो । स्थानीयले माग परेपछि तत्कालीन स्थानीय विकास मन्त्रालयअन्तर्गत डोलिडारको झोलुंगे पुल आयोजनाले बनाएको थियो।

नासों गाउँपालिका अध्यक्ष चन्द्र घलेले आफ्नै गाउँपालिकाको अग्लो पुल सर्वाधिक अग्लोमा भन्ने भर्खरमात्रै थाहा पाएको बताए । ‘विश्वमा रेकर्ड राख्न सक्ने यस्ता सम्पदा हामीसँग धेरै छन् । यहाँ अचम्मका कला र संस्कार संस्कृति छन्,’ उनले भने, ‘अहिले आएर थाहा हुँदै छ ।’ पुललाई सम्बद्ध निकायले विश्व सम्पदामा सूचीकृत गर्न पहल गर्नुपर्ने उनले बताए ।

प्रकाशित : भाद्र २०, २०७५ ०७:२७
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

हेलम्बुमा फेरि फल्यो स्याउ

अनिश तिवारी

हेलम्बु (सिन्धुपाल्चोक) — साढे तीन दशक अघिसम्म हेलम्बुको स्याउको चर्चा निकै हुन्थ्यो । हेलम्बुको चिनारी नै स्याउ थियो । ०४१/४२ सालबाट स्याउमा रोग लाग्यो । फल्न छाडेपछि किसानले स्याउको बोटै काटेर दाउरा बनाएर प्रयोग गरे ।

सिन्धुपाल्चोकको हेलम्बु गाउँपालिकाको शेर्माथाङमा फलेको स्याउ देखाउँदै किसान । तस्बिर : अनिश

स्याउको बखान कथा जस्तो भयो । अब भने हेलम्बुमा फेरि स्याउ फल्न थालेको छ । स्याउको चिनारीलाई कायम राख्न यहाँका बासिन्दाले दशकअघि थालेको प्रयासले फल्न थालेको हो ।

‘लोभलाग्दा स्याउका बोटले गाउँकै मुहार फेरिएजस्तो भएको छ,’ हेलम्बु मेलम्चीघ्याङका कान्छा घलेले सुनाए, ‘अब पुरानै पहिचानतिर फर्काउने प्रयासमा छौं ।’ उनको ४ रोपनी बारी स्याउका बोटले भरिन थालेका छन् । टसिथाङ, शेर्माथान, घ्यांगुल, नारायणखर्कलगायात गाउँहरूमा स्याउ फलेपछि किसान पनि दंग छन् ।

यहाँ झन्डै हजार बढी स्याउका बिरुवा रोपिएका छन् । ‘भारतको हिमाचल प्रदेशबाट ल्याएको बिरुवाबाट खेती सुरु गरिएको हो । स्याउले पुनर्जन्म पायो,’ घले भन्छन्, ‘स्याउ फलेपछि कृषक थप जाँगरिला बनेका छन् । भित्रैदेखि उत्साह पनि जागेको छ ।’

बारीमा फलेका स्याउ ।तस्बिर : अनिश

अहिलेसम्म हेलम्बु क्षेत्रमा ६० परिवारले स्याउ खेतीलाई व्यावसायिक खेतीका रूपमा अघि बढाएका छन् । बिक्री गर्न भने थालिएको छैन । बल्ल फल्न थालेको छ । ल्हयोल्मो जातिको बस्तीका रूपमा रहेको पर्यटकीय गाउँहरूमा धमाधम स्याउ फल्न थालेपछि पर्यटक पनि आकर्षित हुने स्थानीयको बुझाइ छ ।

एकै जनाले २ सय बिरुवासम्म रोपेका छन् । नयाँ पुस्तालाई पनि स्याउ फल्छ भन्ने विश्वास भएको छ । हेलम्बु गाउँपालिका प्रमुख निमाग्याल्जेन शेर्पाका अनुसार स्याउ खेतीप्रति किसानको आकर्षण बढेको छ । ‘आगामी वर्षदेखि गाउँपालिकाले स्याउ विकास कार्यक्रम तयार गर्नेछ,’ उनले भने, ‘यसबाट हेलम्बुको थप पहिचानका लागि स्याउ खेती कोसेढुंगो बन्छ ।’ आगामी वर्ष स्याउको बिमा र प्राविधिक खर्चका लागि गाउँपालिकाले योजना बनाउने अध्यक्ष शेर्पाले जानकारी दिए ।

‘२०४० सम्म स्याउ बोकेर राजधानीको भृकुटीमण्डप पुर्‍याउने गरिन्थ्यो । तीन दिन बोकेर लगेको स्याउ बेचेर नाफा नहुने, दु:ख मात्र पाइने भएपछि किसान निराश भए,’ वडा १ का अध्यक्ष मिङमार लामाले सुनाए । साढे तीन दशकअघि उत्पादित स्याउले बजार नपाएपछि गाईबस्तुलाई खुवाएको प्रसंग कोटयाउँदै लामाले अब त्यस्तो हुन नदिने प्रतिबद्धता पनि जनाए । ‘अहिले हेलम्बु भेगका मुख्य गाउँमा बाह्रैमहिना यातायात सञ्चालन हुन्छ । यसबाट ढुवानीमा पनि सहज हुन्छ,’ स्याउ उत्पादक कर्मातोप्के लामाले भने, ‘उत्पादन बढाउन खेती संरक्षण अभियान चलाउनुपर्छ ।’ प्राविधिक सहयोग सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण हुने उनले बताए ।

विदेशीहरूले हेलम्बुलाई राजधानीबाट सबैभन्दा नजिक पुरानो ट्रेकिङ रुटका रूपमा चिन्ने गर्छन् । पर्यटक यहाँ बाह्रै महिना आइरहन्छन् । स्याउको गाउँका रूपमा विकास गर्न सके आन्तरिक तथा बाहय पर्यटकको आकर्षण बढ्ने स्थानीयको विश्वास छ ।

प्रकाशित : भाद्र २०, २०७५ ०७:२४
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT