भारतसँगको निर्भरता ‘अन्त्य’

घनश्याम खड्का

काठमाडौँ — चीनसँगको पारवहन सम्झौताको प्रोटोकलमा हस्ताक्षरपछि वर्षाैंदेखि भारतसँगको एकल निर्भरता तोडिएको छ । परराष्ट्रविद्ले यसलाई ‘ग्राउन्ड ब्रेकिङ’ भन्दै फाइदा लिन नेपालले तदनुसार पूर्वाधार विकास गर्नुपर्ने बताएका छन् ।

‘नेपालले लामो समयदेखि खोजिरहेको कनेक्टिभिटी हो, जसको अभावमा हामी सदियौंदेखि खुम्चिएर बस्नुपरेको छ,’ पूर्वपरराष्ट्रमन्त्री डा. भेषबहादुर थापाले भने, ‘यो सम्झौताले सम्भावनाका धेरै ढोका खोलिदिएको छ ।’

बिमस्टेक सम्मेलनमा भएको ग्रिड सम्झौताले ऊर्जामा दक्षिण तथा दक्षिणपूर्वी एसियामा नेपालको कनेक्टिभिटी बढेकै साता चीनसँगको यो सहमतिलाई कूटनीतिज्ञले नेपालको बढदो पहुँच र पारवहनको विविधीकरणका रूपमा समेत अथ्र्याएका छन् । ‘पारवहनमा हामी भारतसँग मात्रै निर्भर हुँदा तीन–तीन नाकाबन्दीको सिकार भयौं,’ परराष्ट्र मामिलाका जानकार डा. राजन भट्टराई भन्छन्, ‘तर अब चीनसँग बढेको पारवहन सम्बन्धले चौथो नाकाबन्दीलाई सधैंका लागि अन्त्य गरिदिएको छ । यो नेपालको ऐतिहासिक उपलब्धि हो, जसको महत्त्व आउने हरेक वर्षले पुष्टि गर्दै जानेछ ।’

Yamaha

भारतको कोलकाता बन्दरगाहबाट तेस्रो विश्वका सामान ढुवानी गर्दै आएकामा गत वर्ष विशाखापटनमको बन्दरगाह पनि नेपालका लागि खुला भएको थियो ।

चीनले भने एकै पटक तीन सुक्खा बन्दरगाह र चार समुद्री बन्दरगाह नेपाललाई प्रयोग गर्न दिएको छ । ‘यी बन्दरगाहमध्ये आफूलाई ढुवानीमा पायक पर्ने जुनसुकैबाट नेपाली व्यापारीले सामान ढुवानी गर्न पाउनेछन्, जबकि भारतले निश्चित रुट परमिट लागू गरेर आफूले चाहेको ठाउँबाट मात्रै नेपाललाई पहुँच दिँदै आएको थियो,’ भट्टराई भन्छन्। ‘यसले चीनसँगको पारवहन सम्बन्धलाई भारतको तुलनामा ज्यादै लचिलो र फराकिलो बनाएको छ,’ उनले भने ।

सम्भव भएका सबै नाका बन्दरगाह प्रयोगका लागि खुला गरेर चीनले नेपाललाई ‘ब्ल्याङ्क चेक’ नै दिएको विश्लेषकहरूको बुझाइ छ । ‘यो धेरै ठूलो उपलब्धि हो,’ अर्का कूटनीतिज्ञ मधुरमण आचार्य भन्छन्, ‘यो सम्झौताले चीनसँगको हाम्रो मित्रतालाई झनै प्रगाढ बनाएको छ, तर यसबाट फाइदा लिन नेपालले चिनियाँ नाकाहरूसम्म पुग्ने गरी सडक तथा अन्य पूर्वाधारको विकास तीव्र रूपमा गर्न सक्नुपर्छ ।’

प्रोटोकलमा भएको हस्ताक्षरले चीनको सुक्खा बन्दरगाह सिगात्सेसम्म बनाएको नेपालको मालवाहक ट्रकको पहुँचलाई ख्यालमा राखेर पूर्वाधारको विकास गर्न‘पर्ने भट्टराईको विचार छ । ‘सिगात्सेसम्म सबभन्दा नजिकको नेपालको नाका भनेको तेह्रथुमको किमाथाङका हो,’ भट्टराई भन्छन्, ‘यो मार्गलाई फराकिलो बनाउन सरकारको ध्यान जानुपर्छ ।’ दुई वर्षदेखि नै विराटनगर–किमाथाङका राजमार्गको ट्रयाक खोल्ने काम सुरु भइरहेको छ । पूर्ववाणिज्य सचिव पुरुषोत्तम ओझा पनि सिगात्सेसम्म नेपाली ट्रक जान पाउनुलाई उपलब्धि मान्नुपर्ने बताउँछन् ।

विज्ञहरूका अनुसार पारवहन सम्बन्धलाई प्रस्तावित सिगात्से लुम्बिनी रेलमार्गले अझ बढी सहज बनाउनेछ । हालै चिनियाँ अधिकारीले गरेको सम्भाव्यता अध्ययनले कठिनाइका बाबजुद नेपाल–चीन रेलमार्ग सम्भव भएको र त्यो बनाउनुपर्ने सुझाव दिएको भट्टराईले बताए ।

प्रधानमन्त्री केपी ओलीको पछिल्लो चीन भ्रमणमा क्रसकन्टी ट्रान्समिसन लाइनको सम्झौता पनि भएको पृष्ठभूमिमा भएको यो पारवहन सम्झौताले नेपाल उत्तरको छिमेकीसँग पनि दक्षिणको छिमेकीसँगजस्तै मल्टिसेक्टरल कनेक्टिभिटीमा जान लागेको छ ।

सन् २०१६ देखि भारतको ढल्केवर–मुजफ्फरपुर विद्युत् प्रसारण लाइन सञ्चालनमा आएको छ ।

बुटवलदेखि गोरखपुरसम्मको ४ सय केभी प्रसारण लाइन निर्माण गर्ने सहमति पनि भइसकेको छ । सम्भव भएका अन्य ठाउँबाट पनि विद्युत् प्रसारण लाइन बनाउने भारतसँगको छलफल चलिरहेका बेला चीनसँग पनि यस्तै छलफल चलिरहेको भट्टराईले बताए ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र २३, २०७५ ०७:०१
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

नेपालमा विदेशी लगानीको उपयुक्त वातावरण : प्रधानमन्त्री ओली

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — प्रधानमन्त्री केपी ओलीले नेपालमा ‘एकद्वार प्रणाली’ बाट विदेशी लगानी भित्र्याउने बताएका छन् । उनले नेपालमा हाल लगानीको वातावरण बनेकाले विदेशी उद्यमी तथा व्यवसायीलाई लगानी गर्न आग्रह गरे । 

इन्टरनेसनल फेडरेसन अफ यादव चेम्बर्स अफ कमर्स (आईएफवाईसीसी) द्वारा राजधानीमा आयोजित ‘इन्डो–नेपाल बिजनेस समित २०१८’ उद्घाटन गर्दै उनले भने, ‘लामो समयको संक्रमणपछि मुलुकले राजनीतिक स्थायित्व प्राप्त गरेकाले विदेशी लगानीका लागि नेपालमा उपयुक्त वातावरण छ ।’

उनले नेपालमा कृषि, शिक्षा, स्वास्थ्य, ऊर्जा र सूचना प्रविधि क्षेत्रमा लगानी गर्न सकिने बताए । भारतीय उद्योगीहरूले नेपालमा लगानीका लागि इच्छा जाहेर गरेकोमा उनले खुसी व्यक्त गरे । सरकार अहिले सुशासन र आर्थिक विकासमा केन्द्रित भएर अघि बढेकाले समृद्ध नेपाल र सुखी नेपालीको उद्देश्य पूरा गर्न ढिलाइ गर्न नहुने बताए । प्रधानमन्त्री ओलीले भने, ‘हामी अहिले गरेनौं भने कहिले पनि गर्न सक्तैनौं ।’

उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्तिमन्त्री मातृकाप्रसाद यादवले नेपालको विकासमा भारतीय व्यवसायीबाट आएको लगानीको प्रतिबद्धता घोषणामा मात्रै सीमित हुन नहुने बताए । उनले आर्थिक विकासका लागि लगानी जरुरी भएकाले सरकारले विदेशी लगानीकर्ताका लागि उपयुक्त वातावरण बनाइरहेको बताए । सम्मेलनका समन्वयकर्ता शिवजी यादवले समृद्ध नेपाल बनाउने उद्देश्यले सम्मेलनको आयोजना गरिएको बताए । राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपालका नेता महेन्द्रप्रसाद यादवले नेपाल–भारत सम्बन्धलाई आर्थिक समृद्धिका लागि उपयोग गर्दै अघि बढ्नुपर्ने बताए ।

आईएफवाईसीसीका दिल्ली निर्देशक राजेश यादवले नेपाल–भारतबीच व्यापारिक सेतुको काम गर्ने उद्देश्यले यो सम्मेलनको आयोजना गरेको बताए । ‘बेरोजगारी समस्या समाधानको एउटै उपाय व्यवसायमा जोडिनु हो,’ उनले भने, ‘विदेशबाट सामानहरू ल्याएर लेबेलिङ र सेम्पलिङ गरेर काम छैन, अब आफूलाई म्यानुफयाक्चरिङमा जोडदै आर्थिक उन्नति गर्नुपर्छ ।

भारतीय व्यापारीद्वारा लगानीको प्रतिबद्धता
सम्मेलनमा भारतका उद्योगी तथा व्यापारीहरूले नेपालमा १८ सय ५० करोड रुपैयाँ लगानी गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरे छन् । उनीहरूले स्वास्थ्य, कृषि, सिमेन्ट, वेभरेजलगायत क्षेत्रमा लगानी गर्ने बताएका छन् । आईएफवाईसीसी नेपाल च्याप्टरका विनय यादवले भारतीय उद्योगीहरूले स्वास्थ्य क्षेत्रमा १२ सय ५० करोड, विभरेज/फुड क्षेत्रमा ३ सय करोड र चीनी उद्योगमा ३ सय करोड नेपाली रुपैयाँ लगानी गर्न इच्छुक रहेको बताए ।

उत्तरप्रदेशको गाजियाबादस्थित सन्तोष मेडिकल कलेजका निर्देशक भी रामचन्द्रसहितको टोलीले सम्मेलनमा उपस्थिति भएका प्रधानमन्त्री ओलीलाई नेपालको स्वास्थ्य क्षेत्रमा लगानीको वातावरण मिलाउन अनुरोधसहितको प्रस्ताव बुझायो । भारत उडिसाका उद्योगी बलराम यादवले नेपालमा वेभरेज क्षेत्रमा र महाराष्ट्रका एलआर कम्पनीका मालिक एलआर यादवले चिनी उद्योग र शिक्षा क्षेत्रमा लगानी गर्ने प्रतिबद्धता जनाए ।

आईएफवाईसीसीका अध्यक्ष सुदेश यादवसहितको सक्रियतामा सम्मेलनमा सहभागी हुन भारतीय सांसदहरू शिवपाल यादव, लक्ष्मीनारायण यादव, सुखराम यादव र लिंगैया यादवलगायत भारतका विभिन्न प्रान्तका उद्यमी, व्यापारी र उद्योगी गरी सयभन्दा बढी प्रतिनिधि काठमाडौं आएका छन् ।

प्रकाशित : भाद्र २२, २०७५ २०:४३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT