आधारभूत शिक्षा नि:शुल्क

१ करोड ११ लाख रुपैयाँ विनियोजन
सबै निजी स्रोत शिक्षकलाई गाउँपालिकाबाटै तलब
दुर्गालाल केसी

दाङ — राप्ती गाउँपालिकाले आधारभूत तहको शिक्षा नि:शुल्क बनाएको छ । आधारभूत शिक्षा अनिवार्य र माध्यमिक शिक्षा नि:शुल्कको संवैधानिक व्यवस्था कार्यान्वयन हुन नसकिरहेका बेला गाउँपालिकाले भने यस्तो निर्णय गरेको हो ।

यसका लागि सामुदायिक विद्यालयका सम्पूर्ण निजी स्रोत शिक्षकको तलब गाउँपालिकाले नै बेहोर्ने भएको छ । जसका लागि यो आवमा १ करोड ११ लाख रुपैयाँ विनियोजन गरिएको छ ।

गाउँसभाबाट निर्णय गरी आधारभूत शिक्षा नि:शुल्क गरिएको र साउनबाट लागू भइसकेको गाउँपालिका अध्यक्ष नुमानन्द सुवेदीले बताए । ‘संविधानले गरेको व्यवस्था कार्यान्वयन गर्नु हाम्रो कर्तव्य हो । शुल्क तिरेर अभिभावकलाई साह्रै सास्ती भयो,’ उनले भने, ‘आयस्तर न्यून भएका बालबालिका शिक्षाबाट वञ्चित हुन नपाऊन् भनेर नि:शुल्क गरेका हौं । अब आर्थिक अभावमा कसैले विद्यालय छोड्नुपर्ने छैन ।’

Yamaha

निजी स्रोतबाट तलब खुवाउने गरी नियुक्त गरिएका शिक्षकका लागि अभिभावकले शुल्क तिर्नुपर्ने बाध्यता भएकाले उक्त तलब गाउँपालिकाले नै दिने निर्णय गरेको उनले बताए । ‘नि:शुल्क शिक्षा भने पनि अधिकांश विद्यालयमा तलब खुवाउनकै लागि भनेर शुल्क लिने गरिएको छ,’ उनले भने, ‘यसले शिक्षा महँगो बनाएको छ । अब हामीले कुनै पनि शुल्क नलिई पढ्न पाउने व्यवस्था गरेका छौं ।’

गाउँपालिकाभित्र २९ सामुदायिक विद्यालय रहेको र यस निर्णयबाट ४ हजार ७ सय ८७ बालबालिका लाभान्वित भएको प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत जगतप्रसाद भुसालले बताए । शिक्षकहरूको वार्षिक तलब खर्च १ करोड र राम्रो परिणाम ल्याउने विद्यालयलाई प्रोत्साहनस्वरूप ११ लाख रुपैयाँ छुट्याइएको उनले बताए ।

गाउँपालिकामा ७८ निजी शिक्षक रहेकामा स्थायी अध्यापन अनुमतिपत्र भएका प्रावि तहका शिक्षकलाई मासिक १२ र निमावि शिक्षकलाई १४ हजार रुपैयाँ तलब दिने निर्णय भएको उनले बताए । ‘अध्यापन अनुमतिपत्र नलिएका शिक्षकको व्ययभार हामी बेहोर्न सक्दैनौं,’ उनले भने, ‘यस्ता शिक्षक के कसरी राखिएको हो, यस विषयमा आवश्यक छानबिन गरी थप कारबाही अघि बढाउनेछौं ।’

निजी शिक्षकले भने आफूहरूको तलबमान निकै न्यून तोकिएको भन्दै विरोध जनाएका छन् ।

सरकारी मापदण्डअनुसार तलब व्यवस्था गर्न उनीहरूले माग गरेका छन् । निजी स्रोतका शिक्षकहरूलाई सरकारी सुविधा दिन सम्भव नहुने भुसालले बताए । यसअघि पनि धेरै निजी शिक्षकले निकै न्यून तलबमा काम गर्दै आएको र त्यो पनि समयमा नपाएको समस्या रहेकामा अब उक्त समस्या पनि समाधान भएको उनले बताए ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र २६, २०७५ ०८:०२
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

विद्यालय समायोजन नगर्न आदेश

‘नजिकैको पूर्वाधार सम्पन्न अर्को विद्यालयमा विद्यार्थी संख्या कम भएकालाई समायोजन गरिएको हो’
कान्तिपुर संवाददाता

धनगढी — उच्च अदालत दिपायलले कैलालीको घोडाघोडी नगरपालिकाले गरेको विद्यालय समायोजन र तह घटुवाको निर्णय कार्यान्वयन नगर्न अन्तरिम आदेश जारी गरेको छ ।

समायोजन र तह घटुवामा परेका विद्यालय व्यवस्थापन समितिद्वारा परेको रिट निवेदनमाथि गत बिहीबार अदालतले सुनुवाइ गर्दै अन्तरिम आदेश जारी गरेको हो । घोडाघोडी नगरपालिकाले असार ४ मा नगरपालिकाअन्तर्गतका ७ विद्यालयको समायोजन र ९ विद्यालयको तह घटुवा गर्ने निर्णय गरेको थियो ।

जसमध्ये सरस्वती मावि शिखर, मेलकट्टी मावि जोनापुर, शिव प्रावि वनवर्षा, बाल प्रावि खोया, दशरथ प्रावि सिसैया, शान्ति निमावि रतिपुर र मसाने निमाविका विद्यालय व्यवस्थापक तथा अभिभावकहरूले नगरपालिकाको निर्णयविरुद्ध उच्च अदालतमा रिट दर्ता गराएका थिए ।

सरस्वती मावि व्यवस्थापन समिति अध्यक्ष खडक बुढाले गाउँलाई शिक्षाको पहुँचबाट टाढा राख्ने गरी केही विद्यालय समायोजन र तह घटुवा गर्ने नगरपालिकाको हचुवा निर्णयविरुद्ध रिट दर्ता गराएको बताए ।

‘शिक्षक, विद्यार्थी र भौतिक पूर्वाधार सबै भएका विद्यालयलाईसमेत हटाउने र तह घटाउने काम नगरपालिकाले मनमरी ढंगले गर्‍यो,’ उनले भने, ‘यो निर्णयको विरोध भयो । १ महिनासम्म नगरपालिकामा ताला लगाउनेसम्मका आन्दोलन भए ।’ अहिले उच्च अदालतद्वारा अन्तरिम आदेश आएको उनले बताए । ‘अन्तरिम आदेशपछि नगरपालिकाको समायोजनमा अर्काे स्कुलमा गएका शिक्षक–विद्यार्थी फिर्ता आउनुपर्छ,’ बुढाले भने, ‘यथास्थितिमा सञ्चालनमा आउनुपर्छ ।’ जनताले बनाएको स्कुल, जनताकै स्रोतमा चलिरहेको स्थानीय लक्ष्मण शाहीको भनाइ छ । उनले भने, ‘तिनीहरूलाई हटाउँदा स्थानीयलाई स्कुल पायक नपर्ने भयो ।’

उनी बरु नगरपालिकाले विद्यालयको गुणस्तर र पूर्वाधारमा सुधार गर्नु जरुरी थियो भन्छन् । उनका अनुसार ०३४ सालमा स्थापना भएको सरस्वती माविलाई स्थानीयले माध्यमिक तहसम्म बनाएका हुन् । उक्त विद्यालयको मावि तह घटुवा गर्दै नगरपालिकाले निमाविमा झार्दा स्थानीयले विरोध गर्नु स्वाभाविक भएको शाही बताउँछन् ।

घोडाघोडी नगरपालिका प्रमुख ममताप्रसाद चौधरी न्यून विद्यार्थी संख्या, आसपास अन्य सामुदायिक विद्यालयहरू रहेको र भौतिक पूर्वाधार तथा शिक्षकको आवश्यकतालगायत विभिन्न पक्ष अध्ययन गरी ८ विद्यालय समायोजन र ९ को तह घटुवा गर्ने निर्णय सर्वपक्षीय सहमतिमै गरिएको दाबी गर्छन् । चौधरीले विद्यालयको स्रोत, पूर्वाधार र शैक्षिक गुणस्तरमा सुधार गर्न सकिने उद्देश्यले विद्यालय समायोजन आवश्यक भएकाले कक्षा तह राख्ने निर्णय भएको बताए ।

‘नजिकै अर्काे पूर्वाधार सम्पन्न भएका विद्यालयमा विद्यार्थीको संख्या कम भएका स्कुल समायोजन गरिएका हुन्,’ उनले भने, ‘माध्यमिक तहको एउटा कक्षामा ४/५ विद्यार्थी हुने, विषयगत शिक्षक र पूर्वाधार पनि नभएका स्कुलको तह घटाइएको हो ।’ समायोजन प्रक्रियाले विद्यार्थी र शिक्षक अभाव हटेर गाउँमा एउटा सुविधा सम्पन्न गुणस्तरीय विद्यालय सञ्चालन हुने उनी बताउँछन् । नगरपालिकाको उद्देश्य सामुदायिक स्कुलको स्तर सुधार कार्यक्रमअन्तर्गत बन्द हुने अवस्थामा पुगेका विद्यालय खारेजी भने नगरिएको उनले बताए ।

गुणस्तर वृद्धि, विद्यालय लगानीमा सुनिश्चित र व्यवस्थापनमा सुधार हुने प्रमुख चौधरीको दाबी छ । उनले राष्ट्रिय मावि र राजाराम प्रावि विद्यार्थी नभएर आफैं बन्द भएको बताए । त्यसको संरचना बेवारिसे भएको थियो । दरबन्दीका शिक्षकले तलब खाइरहेका थिए । ‘यसलाई गाभ्दा राम्रो भएन त ?’ उनले भने, ‘अरू पनि यही हालतमा पुग्दै थिए । त्यस्तालाई गाभिएको हो ।’ विरोध गर्नेहरू आफ्नो निहित स्वार्थका कारण लागिपरेको उनको दाबी छ ।

नगरप्रमुख चौधरीले अदालतबाट भएको अन्तरिम आदेशको सम्मान गर्दागर्दै पनि विद्यालय समायोजन भइसकेको अवस्था रहेको बताए । ‘गाभिएका विद्यालयहरू पुरानै भवनमा फर्कन सक्ने अवस्था छैन,’ उनले भने, ‘विद्यार्थीहरू भर्ना भई पठनपाठन सुरु भएको छ । शिक्षकहरूको दरबन्दी मिलान गरिसकेका छौं ।’

उनले भौतिक संरचनाहरूको मात्रै समायोजन गर्न बाँकी रहेका बेला आएको अन्तरिम आदेशको सम्मानसम्म मात्रै गर्न सकिने बताए । विद्यालय स्रोत व्यक्ति (आरपी) राजकिशोरलाल कर्णका अनुसार घोडाघोडी नगरपालिकाभित्रका मावि, निमावि र प्राविसमेत ५७ विद्यालयको भौतिक पूर्वाधार, शिक्षक र विद्यार्थीको संख्या र भूगोलका हिसाबले अर्काे विद्यालय नजिक, टाढा सबै दृष्टिबाट अध्ययन भई ८ समायोजन र ९ विद्यालयको तह घटुवामा परेको बताए ।

प्रकाशित : भाद्र २६, २०७५ ०८:०१
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT