बग्दादको व्यथा

राम्रो काम पाइने भन्दै झुक्याएर बग्दाद पुर्‍याइएका महिला घरायसी काम गर्न बाध्य भए । रातदिन गरेर ६ वटा परिवारको काम गर्नुपथ्र्यो । कुटपिट र यातना त सामान्य भइसकेको थियो ।
विद्या राई

काठमाडौँ — इराकको राजधानी बग्दादमा चरम यातना खेप्दै आएका तीन नेपाली महिलाको सकुशल उद्धार भएको छ । सिन्धुपाल्चोक र सिन्धुलीका उनीहरूलाई दलालले किर्गिस्तान र दुबई पठाउने भनी झुक्याएर बग्दाद पुर्‍याएका थिए ।

यसरी पुगे इराक
सिन्धुपाल्चोक, सताङकी रञ्जना (परिवर्तित नाम) को १७ वर्षमा विवाह भयो । छोरी जन्मिइन् । पति काठमाडौंमा सुरक्षा गार्डको काम गर्थे । पतिको कमाइले घर–व्यवहार धान्न कठिन भएपछि हातमा कुनै सीप नभए पनि उनले विदेश जाने सपना बुनिन् ।

पतिसँग सल्लाहपछि गाउँकै चिनेजानेको व्यक्तिले किर्गिस्तान जाने भए आफूले सहयोग गर्ने बतायो । घरायसी सामान्य काम, राम्रो सेवा–सुविधा र हरेक साता आफन्तसँग भेटघाट गर्न पाउने लोभ देखाएपछि रञ्जना राजी भइन् । खर्च र कमाइको खास रकम भने दलाले पतिलाई मात्र भने । पतिकै सल्लाहमा जान लागेकाले रञ्जनाले अन्य कुरामा धेरै चासो पनि राखिनन् ।

डेढ वर्षकी छोरीलाई पतिको जिम्मा लगाएर उनी काठमाडौं आइपुगिन् । जोरपाटीबाट गाडी चढेपछि उनको विदेश यात्रा सुरु भयो । भारतको बाटो हुँदै सात समुद्रपारि पुगिन् । किर्गिस्तान जान हिँडेको मान्छे बग्दाद पुगेपछि बल्ल उनले आफ्नै गाउँको दलालले झुक्याएको थाहा पाइन् ।सिन्धुपाल्चोक बाह्रबिसेकी २० वर्षीया साइँली (नाम परिवर्तन) को पीडा पनि रञ्जनाको जस्तै छ । भूकम्पले उठिबास भएपछि काठमाडौं आएर गलैंचा बुन्ने काम गरिरहेकी उनलाई पनि छिमेकीले नै विदेश पुर्‍याउने सपना देखाए । ७० हजार खर्च लाग्ने भयो । उनले सानीआमाको कानमा लगाएको सुन फुकालेर दलाल नुर्बु तामाङलाई थमाइन् । नुर्बुले किर्गिस्तान पठाउने भने पनि भारत हुँदै बग्दाद नै पुर्‍यायो ।

सिन्धुलीकी २४ वर्षीया रचना एसएलसी पास गरेर ज्यामी काम गर्न काठमाडौं आइपुगेकी थिइन् । दलाल सूर्य लामाले आफ्नी पत्नी दक्षिण अफ्रिकामा रहेको र मासिक ४०/५० हजार कमाइ हुने भन्दै त्यहीं पठाइदिने बताए । उनलाई पनि ज्यामी कामभन्दा विदेशै बेस लाग्यो । २०७४ को फागुनमा दिल्ली पुगेर केही दिन बसेपछि उनलाई सबै कुरा ठीक भइरहेजस्तो लागेन । आफूहरू बेचिएको जस्तो लागेपछि उनले नेपाल फर्किने बताइन् । तर, दलालले आफ्नो ४–५ लाख खर्च भइसकेको भन्दै फर्किने भए त्यो पैसा तिर्न भन्यो । त्यत्रो रकम तिर्न सक्ने अवस्था थिएन । उनी विदेश जान बाध्य भइन् । दलालले दुबई लाने भन्यो तर पुर्‍यायो बग्दाद । यसरी रञ्जना, साइँली र रचनाको बग्दादमा भेट भयो ।

यातनाको सिकार
भारत पुगेपछि नै साइँलीलाई लैजाने दलाल सम्पर्कविहीन भयो । इराक पुगेको एक महिनापछि बुबा बितेको खबर आयो तर मालिकले फर्किन दिएन । दलालले कार्यालयमा काम पाउने, मासिक तलब पाँच सय डलर हुने बताएको थियो । तर, उता पुगेपछि कथा बेग्लै भयो । ‘म त कोठामा बन्दजस्तै थिएँ । भनेजस्तो तलब दिएनन् । दु:ख र यातनाको कुरा त भनिसाध्य छैन,’ उनले भनिन् । उनलाई घरेलु काममा लगाइयो । एक दिनमा दुइटा घरको काम गर्नुपथ्र्यो । तलब पाँच सय डलर भनिए पनि उनले तीन सय डलर मात्र पाइन् । उनले आफ्नो दु:ख नेपाली साथीहरूलाई सुनाइन् । यसबारे थाहा पाएपछि मालिकले मोबाइल चलाउन बन्द गराए । कुटपिट पनि सुरु भयो ।

रञ्जनाले पनि घरकोठा पुछ्ने, भाडा माँझ्नेजस्ता काम गर्नुपर्ने भयो । मालिककी पत्नीले अनेक आरोप लगाएर कुटपिट गर्थिन् । यातना असह्य भए पनि दुई वर्षमा फर्किने सहमति भएकाले उनले सहिन् । तर, तीन वर्षका लागि किनेर ल्याएको भन्दै उनलाई फर्किन दिएनन् । त्यतिबेला मात्रै उनले आफू बेचिएको
थाहा पाइन् ।

यता गाउँमा भएको एउटा झगडामा पतिको मृत्यु भयो तर उनी फर्किन पाइनन् । नेपालबाट पठाउने दलाल सम्पर्कविहीन थिए । मालिकले परिवारसँग सम्पर्क गर्न दिँदैनथे । तलब मासिक ३५ हजार रुपैयाँ पाउँथिन् । तलबभन्दा धेरै पीडा र यातना पाउँथिन् । चार वर्षपछि त्यहाँकै दलालले उनलाई अर्को घरमा बेच्यो । त्यहाँ पनि यातना उत्तिकै थियो ।

उता वेटरको काम गर्ने भनेर लगिएकी रचनालाई पनि घरायसी काममै लगाइयो । रातदिन गरेर छवटा परिवारको काम गर्नुपथ्र्यो । कुटपिट र यातना त सामान्य भइसकेको थियो । बिरामी हुँदा पनि आराम गर्न पाउनुको साटो तातो तेल खन्याएर जिउमा डाम्नेसम्मको सजाय भोग्नुपर्‍यो । मालिकले १० वर्षका लागि १३ लाख नेपाली रुपैयाँमा किनेर ल्याएको भन्थे । फर्किने भए त्यो पैसा तिर्नुपर्ने सर्त थियो ।

यसरी भयो उद्धार
तीनैजनाले अन्य नेपालीसँग आफ्ना समस्याबारे कुराकानी गरिरहेका थिए । लामो प्रयासपछि सिन्धुपाल्चोकमा रहेर सामाजिक काम गरिरहेको ‘वर्क फर नेपाल’ को सक्रियतामा उनीहरूको छुट्टाछुट्टै उद्धार भयो । रञ्जना घरका सबैजना विवाह भोजमा गएका बेला भागेकी थिइन् । बुर्का लगाएर घरबाट निस्किएकी उनी अन्य नेपालीको शरणमा पुगिन् । त्यसको एक सातापछि गत असारमा नेपाल आइपुगिन् । विमानस्थलमा भव्य स्वागत पनि भयो तर जीवनसाथीले सधैंका लागि छोडेर गइसकेका थिए । उनी अहिले सात वर्षकी छोरीसँग भक्तपुरमा बस्छिन् । अस्ताउन लागेको घामजस्तै उमेरकी सासू सिन्धुपाल्चोकमा छिन् । विगतले उनलाई झस्काउन छाडेको छैन ।

केही महिनाअघि नेपाल फर्कन सफल भएकी साइँली अहिले बौद्धमा गलैंचा बुन्ने काममै फर्केकी छन् । उनी भन्छिन्, ‘छोरीचेलीले विदेश नजानु, जानैपर्ने भए सबै कुरा बुझेर मात्रै जानु ।’ रित्तो हात फर्किएकी रचनाले नेपाल फर्किर भने एउटा उपलब्धि पाइन् । दलालविरुद्ध उजुरी गरिन् । दलाललाई २० वर्षको जेल सजाय तोकिएको छ । यातना र ऋणले थिचिएको मन केही हलुका भए पनि विगतले झस्काइरहन्छ ।

प्रकाशित : आश्विन ६, २०७५ ०७:४४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

वैदेशिक रोजगारीको पीडा : चार वर्षदेखि कोमामा

होम कार्की

काठमाडौँ — ‘बिरामीलाई छुन–चलाउन पाइँदैन । टाढैबाट हेर्नुहोला ।’ वार्ड छिर्ने बेला नर्सले फेरि सचेत गराइन्, ‘मास्क र पञ्जा लगाएर मात्रै भित्र जानुस् ।’ वार्ड यति सुनसान थियो कि नर्सको सानो स्वर पनि ठूलो सुनिइरहेको छ ।

म कोठा नम्बर ४ अगाडि उभिएको छु । यसलाई निकै संवेदनशील कोठा मानिएको छ, भित्र ओछ्यानमा निदाइरहेका एक युवकका कारण । नाम कुमार फगामे, उमेर २५ वर्ष । चार वर्ष भयो, कुमार यो ओछ्यानबाट उठेका छैनन् ।

दुवै हात छातीमा टाँसेर उत्तानो पल्टिएका छन् उनी । खुट्टा खुम्चिएका छन् । दाइने बूढी औंलामा एउटा क्लिप जोडिएको छ । क्लिपसँग एउटा सानो तार पनि गाँसिएको छ । त्यो तार प्रेसर नाप्ने यन्त्रमा जोडिएको छ । बायाँ हातमा सलाइन । सबै खाना यही सुईबाट शरीरभित्र जान्छ ।

यो दृश्य हो, दुबईबाट झन्डै तीन सय किमि पश्चिम, मदिनट जायद सेन्टर फर रिहाबिटेसन एन्ड केयरको । कुमारको शरीरमा कतै चोट लागेको देखिन्न । ‘कसैले पहिलोचोटि झ्वाट्ट देख्दा केही भएको छैन जस्तो लाग्छ,’ मदिनट अस्पतालमा कार्यरत स्याङ्जाका विमल पौडेलले भने, ‘अनुहार यस्तो तेजिलो छ । कोमामा छ भन्दा कसले विश्वास गर्छ ?’

विमलको आवाज निस्कनासाथ कुमारले जोड गरी आवाज निकाले । सायद, कुमार विष्णुको आवाज चिन्छन्, उनको भाषा बुझ्छन् । यो अस्पतालमा कुमारले आफ्नै ठानेका मान्छे विष्णु नै होलान्, जसको एक छिनको उपस्थितिले पनि उनको शरीर चलमलाउँछ । ‘म दिन बिराएर कुमारलाई हेर्न आउँछु । कस्तो छ भनेर बोलाउँछु । उसले हेर्छ मात्रै । मलाई देख्नेबित्तिकै आवाज निकाल्छ । हातखुट्टा बटारिन्छन् । केही भन्न खोजेजस्तो लाग्छ । नबोले पनि कुरा बुझ्न सक्छजस्तो लाग्छ,’ विमलले भने । एक छिन कुमारलाई हेरेर विमलले अन्दाज गरे, ‘घर फर्किएर परिवार भेट्ने इच्छा उसलाई पनि होला ।’

कुमारलाई घर फर्काउन उनकी आमा अतिमा झन् व्यग्र छिन् । ५५ वर्षीया उनी जेठो छोरो बिरामी भएको खबर पाएदेखि नै छटपटीमा छिन् । ‘दाइको चिन्ताले आमाको बेहाल भइसक्यो,’ बहिनी धनमाया भन्छिन्, ‘सधैँ दाइ ल्याइदे, ल्याइदे मात्रै भन्नुहुन्छ ।’ अतिमा पर्वतको मोदी गाउँपालिका–४ क्याङ गाउँबाट बाहिर निस्केकी छैनन् । कुमार यूएईमा बिरामी पर्दा उनका भाइ भीम कतारमा थिए । ‘आमा र म काठमाडौं जान सकेनौं, म्यानपावरमा कुरा गर्न आमाले मामालाई पठाउनुभयो,’ धनमायाले सुनाइन्, ‘मामालाई म्यानपावरले अहिले कम्पनीले नै उपचार गरिरहेको बताएपछि फर्किनुभयो ।’

आमाको अवस्था बिग्रँदै गएपछि कतारबाट कान्छा छोरा भीम फर्के । अहिले उनी घरै बसेर आमाको रेखदेख गरिरहेका छन् । ‘कमाउने एउटा दाइको अरबमा सास मात्रै बाँकी छ, अर्को दाइ गाउँमै आमालाई हेरेर बस्नुपरेको छ,’ धनमायाले टेलिफोनमा दु:ख व्यक्त गरिन्, ‘गरिबलाई अरबले झन् गरिब बनायो ।’ गाँउको घर पनि भत्किएकाले आफूहरू ठूलीआमाको घरमा बसिरहेको धनमायाले बताइन् । कुमार के कारण कोमामा पुगे, कसैलाई थाहा छैन । १ जुलाई २०१५ । उनी यूएई गएको २२ महिना पुग्दै थियो । अघिल्लो दिनमात्रै आमालाई फोन गरी दुई महिनापछि घर आउने बताएका थिए । परिवारलाई कुमार खसेर बेहोस भएको मात्रै खबर आयो । कहाँबाट, के कारण खसे, जानकारी छैन । ‘काम गर्ने ठाउँमा ढलेका हुन् कि क्याम्पमा, केही थाहा छैन,’ भीमले भने ।

कुमारलाई नेपाल ल्याउन धेरै कोसिस गरे पनि नसकेको धनमाया र भीम बताउँछन् । ‘हामी सानै छँदा बुबा बित्नुभयो, उहाँ बुबा भइदिए दाइलाई झिकाइसक्नुहुन्थ्यो होला,’ धनमायाले भनिन्, ‘जहाँ पुगे पनि सबैले चाँडै हुन्छ, कोसिस गर्छौं मात्रै भन्छन् ।’ यूएई पुगेका बेला खानेपानीमन्त्री बिना मगरले पनि कुमारलाई भेटेकी थिइन् । उनले परिवारलाई सम्पर्क गरी उनलाई ल्याउन सहयोग गर्ने आश्वासन दिइन् । ‘यसबाट हामीलाई केही आशा जागेको छ,’ धनमायाले भनिन् ।

मदिनट अस्पताल पनि कुमारलाई घर पठाउन चाहन्छ । तर कोमामा रहेका बिरामीलाई नेपाल ल्याउन सजिलो छैन । यूएईका कार्यवाहक राजदूत सागर फुयाल भन्छन्, ‘मेडिकल स्कर्टिङमा एयर एम्बुलेन्समा लैजाने खर्च र नेपालको कुन अस्पतालले उपचार गर्ने हो, यसको जिम्मेवारी लिनुपर्छ ।’ परिवारसँग आफ्नै खर्चमा ल्याउने हैसियत छैन । क्याङ गाउँमा कोदो र भटमास फल्ने बारी बेच्दा टिकट खर्च पनि जुटदैन । कुमारले काम गर्ने सियोङ कन्स्ट्रक्सन कम्पनी उपचारमै धेरै खर्च भइसकेकाले एयर एम्बुलेन्सको खर्च धान्न नसक्ने भन्दै पन्छिएको छ ।

दूतावासले खर्च बन्दोबस्त गरिदिन वैदेशिक रोजगार प्रवद्र्धन बोर्डलाई अनुरोध गरेको छ । तर, बोर्डले जवाफ दिएको छैन । बोर्डमा कामदारको कल्याणकारी कोष छ । ‘खाडीमा कोमामा रहेका बिरामीलाई नेपाल ल्याई उपचार गर्न स्वास्थ्य मन्त्रालयले एउटा निर्देशिका बनाएको छ’, बोर्डका कार्यकारी निर्देशक राजन श्रेष्ठले भने, ‘निर्देशिका बनिसकेपछि कोमाको बिरामी ल्याउन सरकारले रकम उपलब्ध गराउँछ ।’

प्रकाशित : आश्विन ६, २०७५ ०७:४४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्