नयाँ जनादेश र पार्टी एकता

अहिले जारी राजनीतिक दाउपेच वाम एकता भत्काउन सकिन्छ कि भन्ने अनुमानमाथि आधारित छ ।
प्रदीप ज्ञवाली

काठमाडौँ — मुलुक निर्वाचन सकिएको डेढ महिना बित्न लाग्दा समेत नयाँ सरकारका लागि ढोका नखोलिएको र मतगणना सकिएको एक महिनाभन्दा बढी व्यतीत हुँदा पनि सार्वभौम नेपाली जनतालाई आफूले खसालेको मतबाट को प्रतिनिधि निर्वाचित भयो भन्नेबारेमा अन्धकारमा रहन बाध्य पारिएको विडम्बनाका बीचबाट गुज्रिरहेको छ ।

सरकारनिकट एकथरी मान्छेहरूले अन्योलका लागि संविधानका धाराहरूलाई जिम्मेवार ठहर्‍याउने कोसिस गरिरहेका छन्, तर यो संविधान निर्मित समस्या हुँदै होइन । यो समस्या संविधानको अपव्याख्याको हो, नयाँ जनादेशलाई अवमूल्यन गर्ने गलत नियतको हो, सत्तालिप्साको हो । जब १६५ मध्ये २३ सिट मात्र जितेका प्रधानमन्त्री ‘कसको बहुमत छ, लौ देखाऊ त’ भन्दै निर्लज्जतापूर्वक पाखुरा सुर्किन्छन्, जब तेस्रो पार्टीलाई ‘पाँच वर्ष एक्लै सरकार चलाउनुहोस्– हामी एकजना मन्त्री पनि नराखीकनै बाहिरबाट समर्थन गर्छौं’ भन्दै अस्थिरता र विकृतिको पक्षपोषण गर्छन्, गम्भीर पराजय भोगेका महामन्त्री आफ्नो पार्टीको पुनर्जीवन होइन– वाम गठबन्धन फुटाउनु नै मुख्य उद्देश्य हो भन्ने सगर्व घोषणा गर्छन् र जब निष्पक्ष, आग्रहरहित र स्वतन्त्र भूमिकामा रहनुपर्ने निर्वाचन आयोग स्वयं जनादेशलाई अवमूल्यन गर्ने, राजनीतिक स्थिरता हुन नदिने र वाम गठबन्धनलाई अप्ठ्यारामा पार्ने कुटिल स्वार्थको छायामा पर्छ– समस्या कहाँनिर छ, स्पष्ट हुन्छ ।
संसारका कुनै पनि संविधान, कानुन या लोकतान्त्रिक प्रणालीले ताजा जनादेश आइसकेपछि पनि नयाँ सरकार बनाउन पाइँदैन र मतगणना सकिए पनि परिणाम सार्वजनिक गर्न मिल्दैन भन्दैनन् । लोकतन्त्रको मुख्य सार भनेकै जनताबाट चुनिएका प्रतिनिधिहरूबाट मुलुकको शासन सञ्चालन हुनु हो । आवधिक निर्वाचन यसको अनिवार्य पूर्वसर्त हो । आवधिक निर्वाचनपछि नयाँ सरकार बन्ने कुरामा कुनै कानुनी बाधाहरू परेछन् भने पनि ती लोकतन्त्रको मूल मर्मसँग बाझिएर स्वत: निस्तेज हुन्छन् । त्यस्तो बेलामा बाधा अड्काउ फुकाएर भए पनि नयाँ सरकार गठनका लागि बाटो खोलिन्छ । तर हाम्रा प्रधानमन्त्री बाटो खोल्नेतिर होइन, सकेसम्म बल्झाउने दिशामा उन्मुख देखिन्छन् ।

Yamaha

निर्वाचनपछि देखिएका यी प्रतिनिधिमूलक घटनाहरूले निर्वाचनपछि राजनीतिक स्थायित्व, विधिको शासन, असल राजनीतिक संस्कार र समृद्धिको पर्खाइमा रहेका जनताका सामु कस्ता चुनौती छन् भन्ने संकेत गर्छन् । ताजा जनादेशलाई अवमूल्यन गर्ने, नयाँ सरकार बन्नमा तगारो हाल्ने र हमेसा पानी हिल्याएर माछा मार्न खोज्ने प्रवृत्ति विफल हुनेछन् भन्ने कुरामा शंका छैन, तर राजनीतिका यी प्रारम्भिक परिदृश्यहरूप्रति सचेत र चनाखो हुनैपर्छ ।
असोज १७ गते एउटै कम्युनिस्ट पार्टी निर्माण गर्ने उद्घोषका साथ नेकपा एमाले र नेकपा माओवादी केन्द्रबीच वाम गठबन्धन निर्माण भएसँगै राष्ट्रिय राजनीति निरन्तर तरङ्गित भइरहेको छ । आम नेपाली जनता यस घोषणाबाट अत्यन्त उत्साहित छन् र उनीहरूले मतपत्रमार्फत् यसलाई अनुमोदन गरेका छन् । दुवै पार्टीका कार्यकर्ताहरू आशावादबाट उद्वेलित छन् र भावनात्मक रूपले एक भएका छन् । जनताको यो समर्थन र कार्यकर्ताहरूको ऊर्जा वामपन्थको पक्षमा झन्डै दुई तिहाइ बहुमतका रूपमा अभिव्यक्त भएको छ । निर्वाचनले पार्टी एकताको घोषणा कति सान्दर्भिक, जनभावनाअनुकूल र उचित थियो भन्ने पुष्टि गरेको छ । यो एजेन्डा अब केपी ओली या पुष्पकमल दहाल ‘प्रचण्ड’ को मात्रै रहेन । अब यो लाखौं मतदाताद्वारा अनुमोदित राष्ट्रिय एजेन्डा बन्न पुगेको छ ।
अहिले जारी राजनीतिक दाउपेच वाम एकता भत्काउन सकिन्छ कि भन्ने अनुमानमाथि पनि आधारित छ । त्यसैले छिटोभन्दा छिटो पार्टी एकतालाई निष्कर्षमा पुर्‍याएर अस्थिरताका सबै प्रयासलाई विफल पार्नु र राजनीतिक स्थायित्व तथा आर्थिक समृद्धिको अपेक्षामा मतदान गर्ने जनताको चाहनालाई मूर्तरूप दिनु हाम्रो सर्वोपरि दायित्व हो ।
एमाले र माओवादी केन्द्र नेपाली कम्युनिस्ट आन्दोलनका दुइटा धारको प्रतिनिधिका रूपमा लामो समयसम्म प्रतिस्पर्धामा रहे । मार्गदर्शक सिद्धान्त माक्र्सवाद–लेनिनवाद कि ‘माओवाद’ समेत, क्रान्तिको बाटो हिंसात्मक कि शान्तिपूर्ण, क्रान्तिपछिको समाज व्यवस्था बहुदलीय प्रतिस्पर्धात्मक कि एकदलीय/बहुदलीय सहयोगात्मक, नेपाल बहुजातीय राष्ट्र कि बहुराष्ट्रिय राष्ट्र, स्वतन्त्र न्यायपालिका कि जनप्रतिनिधिमातहतको न्यायालय, सम्पत्तिमा सीमा निर्धारण कि प्रगतिशील करप्रणालीसहितको निर्बाध सम्पत्ति अधिकार, आफ्नै मौलिक स्वरूपको क्रान्ति र समाजवाद कि चिनियाँ जनवादी क्रान्तिको बाटो अनुसरणजस्ता अनेकौं सैद्धान्तिक प्रश्नमा गएका दशकहरूमा लामो र तीव्र वैचारिक संघर्षहरू चले । कति साँच्चै वैचारिक प्रश्नमा केन्द्रित रहे भने कतिपय बेला भने ‘जार्गन’, ‘शब्दाडम्बर’, ‘रौंको छाला काढ्ने’ जस्ता अर्थहीन अभ्यासहरू भए । जे होस्, तीव्र वैचारिक संघर्ष र व्यवहारका हन्डर–ठक्करपश्चात् आज नेपाली कम्युनिस्ट आन्दोलन एउटा ‘कन्भर्जिङ’ विन्दुमा आइपुगेको छ ।
आज हाम्रो बीचमा आम सहमति छ– श्रमजीवीवर्गको मुक्ति र उत्पीडित राष्ट्रको स्वतन्त्रतालाई मार्गदर्शन गर्ने सिद्धान्तका रूपमा माक्र्सवाद आज पनि उत्तिकै सान्दर्भिक छ, तर माक्र्सवादको प्रयोग हरेक मुलुकका विशिष्ट परिस्थितिमा विशिष्ट ढंगले मात्रै हुन सक्छ । त्यसैले नेपालमा माक्र्सवादको आफ्नै प्रयोग भइरहेको छ/हुनेछ । त्यसरी नै, हाम्रो बीचमा नीतिगत एकरूपता छ– २०६२/६३ को ऐतिहासिक जनआन्दोलन, संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको स्थापना र नेपालको संविधान घोषणासँगै नेपाली जनवादी क्रान्तिका राजनीतिक अभिभाराहरू आधारभूत रूपमा सम्पन्न भएका छन् । तर सामाजिक–आर्थिक–सांस्कृतिक रूपान्तरणको काम, राष्ट्रिय पुँजी निर्माण गर्दै सबल राष्ट्रिय अर्थतन्त्र निर्माण गर्ने अभिभारा, प्रगतिशील उत्पादक शक्तिलाई सुदृढ गर्ने दायित्व, सबैखाले बाह्य हस्तक्षेप र पराधीनतालाई अन्त्य गर्दै राष्ट्रिय स्वाधीनता र स्वाभिमानलाई बलियो बनाउने काम भने अझै पूरा भएको छैन । त्यसैले हामी आज पनि जनवादी चरणमै छौं र यी काम सम्पन्न गरेपछि मात्रै समाजवादका आधारहरू तयार हुन्छन् । त्यसैले सामाजिक न्यायसहितको आर्थिक समृद्धि यतिबेलाको मुख्य कार्यभार हो भन्ने कुरामा हामी सहमत छौं । साझाघोषणामा उल्लिखित समृद्धिको योजना हाम्रो त्यही कार्यक्रमकै अंग हो । यसका अलावा, संविधानको कार्यान्वयनका माध्यमबाट, वैधानिक रूपमै रशान्तिपूर्ण बाटोबाटै हामी समाजवादमा प्रवेश गर्नेछौं भन्ने कुरामा पनि कुनै द्विविधा छैन र भोलि स्थापना हुने समाजवाद लोकतान्त्रिक मूल्यमान्यतालाई आत्मसात् गरेको, समृद्ध र नेपाली विशेषतासहितको हुनेछ भन्ने कुरामापनि साझा अभिमत छ । हाम्रा यी साझा मूल्यमान्यता नेपालकोसंविधानमा, असोज १७ को वक्तव्यमा र निर्वाचनमा जारी साझा घोषणामा अभिव्यक्त भएका छन् ।
निश्चय नै, इतिहासका कतिपय घटनाक्रमलाई हेर्ने सम्बन्धमा गम्भीर समीक्षा हुन सक्छ र त्यसमा जोड र कोणमा भिन्नताहरू पनि प्रकट हुन सक्छन् । आफूले हिँडेर आएको बाटोप्रति अलि बढी अपनत्वभाव, गौरवबोध या भावनात्मक सम्बन्ध हुनु स्वाभाविक हो । तर वर्तमान स्थितिको विश्लेषण र भविष्यको बाटोका सम्बन्धमा गम्भीर सैद्धान्तिक/नीतिगत समस्याहरू छैनन् भने अतीतमुखी बनेर, इतिहासका खास–खास घटनाक्रममा अल्झिएर एकताको युगीन अभिभाराबाट कोही पनि विमुख हुन मिल्दैन ।
नेताहरूको व्यवस्थापनका समस्याले गर्दा पार्टी एकीकरण जटिल हुने कतिपयले आशंका गरेका छन् र कतिपय ‘ज्योतिष’ले त एकता नै हुन नसक्ने जोखनासमेत गरेका छन् । तर यी आशंका र अनुमान निराधार छन् । हाम्रो सरोकार नेताहरूको व्यवस्थापन होइन, भद्रगोल पारिएको देशको व्यवस्थापन, कहालीलाग्दो अवस्थामा पुर्‍याइएको जनताको जीवनको व्यवस्थापन हो । लामो समयसम्म पार्टी अध्यक्ष, महासचिव या मुलुकको प्रधानमन्त्री भइसकेका नेताहरूले आफ्नो ठाउँ कहाँनिर पर्छ भन्ने हिसाबकिताब गर्न थाल्ने हो र त्यसकै आधारमा पार्टी एकतासम्बन्धी धारणा निर्माण गर्ने हो भने यो जनचाहना विपरीत, आम कार्यकर्ताको भावनाविपरीत हुन जान्छ । हामीलाई विश्वास छ– धेरै आँधीबेहरीको सामना गरेर यहाँसम्म आइपुगेका नेताहरूले यस्तो साँघुरो सोच राख्नुहुनेछैन ।
पार्टी एकता पार्टीका स्थापित नीति या नेतृत्वप्रति कुनै व्यक्ति विशेषको तुष पोख्ने साधन बन्न सक्दैन, बन्नु हुँदैन । नेपाली क्रान्तिको व्यवहारमा सही प्रमाणित भएका, समग्र कम्युनिस्ट आन्दोलनलाई प्रभावित गरिरहेका र अन्तर्राष्ट्रिय कम्युनिस्ट आन्दोलनमा समेत आकर्षणको विषय बनिरहेका सही मान्यताहरूलाई असान्दर्भिक ठहर गर्नु भनेको पार्टी एकताको सैद्धान्तिक आधारलाई कमजोर बनाउने कुरा मात्रै हो । पार्टी एकता गर्दा हामी यसलाई कसरी सूत्रीकृत र परिभाषित गर्छौं– त्यो भोलि तय होला तर जनताको बहुदलीय जनवादको महत्त्व अन्यन्त प्रतिकूल अवस्थामा पनि नेपाली कम्युनिस्ट आन्दोलनलाई यहाँसम्म ल्याइपुर्‍याउन मात्रै होइन, समाजवादसम्म पुग्ने हाम्रो आगामी यात्रालाई मार्गदर्शन गर्ने कुरामा पनि उत्तिकै सान्दर्भिक रहनेछ । यसका आम विशेषता र माओवादी आन्दोलनले आर्जन गरेका मूल्यवान् अनुभव र योगदानलाई समेटेरै हामी हाम्रो सिद्धान्तलाई थप समृद्ध बनाउनेछौं ।
पार्टी एकताका तीन आयाममध्ये भावनात्मक एकताको जग तलैबाट निर्माण भइसकेको छ । सैद्धान्तिक/वैचारिक आयामलाई व्यवस्थित गर्ने सम्बन्धमा पनि पर्याप्त आधार निर्माण भएकाछन् । अब छिटोभन्दा छिटो संगठनात्मक व्यवस्थापनका कामहरू सकेर हामीले आम नेपाली जनताको भावनालाई सम्मान गर्नुपर्छ र राजनीतिक स्थायित्व एवं समृद्धिको ऐतिहासिकअभिभारालाई पूरा गर्नुपर्छ ।
नेपाली कम्युनिस्ट आन्दोलनले सबैखाले निरंकुशतन्त्रको अन्त्य, संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रको स्थापना र समाजवाद–उन्मुख संविधान निर्माणमा अग्रणी भूमिका खेलेर आफ्नो राजनीतिक अभिभारालाई आधारभूत रूपमा सही ढंगले पूरा गरेको छ । इतिहासको यिनै महत्त्वपूर्ण योगदानको जगमा आज हामीलाई जनताबाट झन्डै दुई तिहाइ बहुमतको विश्वास प्राप्त छ । अब हाम्रा सामु नयाँ अग्निपरीक्षा खडा भएको छ– छोटो समयभित्रै न्यायपूर्ण, समतामूलक, समृद्ध र समुन्नत समाज निर्माण गर्ने । इतिहासबाट प्राप्त विरासतबाट
हामीलाई अगाडि बढ्न प्रेरणा त प्राप्त हुन्छ, तर हाम्रो औचित्य, सान्दर्भिकता
र महत्त्व पुष्टि हुने भनेको स्थायित्व र समृद्धिको जनचाहनालाई पूरा गर्न
सक्ने हाम्रो क्षमताले मात्रै हो । बलियो, भावनात्मक रूपले एकताबद्ध र सही सिद्धान्तद्वारा निर्देशित एकीकृत पार्टीको नेतृत्वमा मात्रै यी अभिभारापूरा गर्नु सम्भव छ ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : माघ ४, २०७४ ०७:०७
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

हामी बदलिन्छौं, कांग्रेस बदल्छौं

प्रवक्ता बन्नुअघि म जे धारणा आवेगमुक्त शैलीमा जसरी राख्दै आएको थिएँ, प्रवक्ता बनेपछि पनि तिनै धारणा र शैलीमा प्रतिबद्ध छु । 
विश्वप्रकाश शर्मा

काठमाडौँ — नेपाली कांग्रेस अब कसरी अघि बढ्छ ? केन्द्रीय कार्यसमितिको बहुप्रतिक्षित बैठकतर्फ सबैको नजर केन्द्रित छ, यसबेला । पराजयको गम्भीर समीक्षा, रूपान्तरणको अभियान, महासमिति या विशेष महाधिवेशन जस्ता थुप्रै विषयमा चासो र जिज्ञासा सर्वत्र छ ।

मेरा प्रस्तुति ‘व्यक्तिगत धारणा र पार्टी प्रवक्ताको अभिव्यक्ति सन्तुलन’का बीचबाट हुनु विलकुल स्वाभाविक हुन्छ नै, तर म निश्चिन्त ढंगले सुरुवातमै प्रस्ट्याउन चाहन्छु, प्रवक्ता बन्नुअघि म जे धारणा आवेगमुक्त शैलीमा जसरी राख्दै आएको थिएँ, प्रवक्ता बनेपछि पनि तिनै धारणा र शैलीमा प्रतिबद्ध छु । म जान्दछु, व्यक्तिको जिम्मेवारी बदलिँदैमा ‘घटनाको प्रकृति मुचुल्का’ या समयको विश्लेषण बदिलँदैन । तर मलाई राम्रोसँग हेक्का छ, पार्टी प्रवक्ताले भिन्न–भिन्न मत–अभिमतहरूलाई पनि आफ्नो प्रस्तुतिमा समाहित गर्नैपर्छ । किनकि ऊ स्वयं न उसको हो न कसैको हो, ऊ केवल पार्टीको हो र यस अर्थमा उसले साझा अभिमतको प्रस्तुति र खोजी पनि गर्नुपर्छ ।
कुनै पनि पार्टीको प्रवक्ताको मूल दायित्व पार्टीको भान्सामा पाकेका सामग्री सार्वजनिक रूपमा सुलभ र सरलतापूर्वक पस्किने हो । नुन धेरै भएको छ या चिनी थोरै लागेको छ या पकवान पूर्ण स्वादिष्ट छ या छैन, यसको मूल श्रेय वा दोष निर्माताहरूकै हुन्छ । तर प्रवक्ता मात्र नभई केन्द्रीय सदस्य पनि रहेका नाताले दोषबाट सरक्क पन्छिन मिल्दै मिल्दैन । म प्रस्ट छु, पार्टीमा रूपान्तरण गर्दै आधुनिक कांग्रेस निर्माण गर्ने अभियान श्रीगणेश भइसकेको छ, क्रमश: यो पार्टीको मूलबाटो बन्नुपर्छ र बन्नेछ ।

मनोवैज्ञानिक दृढताको चरण
भूकम्पमा परेको घरगाउँको पहिलो प्राथमिकता उद्धारको हुन्छ । प्राकृतिक भूकम्प आए मानवीय उद्धारको, राजनीतिक भूकम्प आए मनोवैज्ञानिक उद्धारको । अत: मेरो बुझाइमा कांग्रेस पराजयपछिको सुरुवाती २ महिना ‘हामी बदलिन्छौं, कांग्रेस बदल्छौं’ भन्ने मनोवैज्ञानिक सन्देश सम्प्रेषण गर्ने र तदनुरूपको संकल्प गर्ने समय हो । राष्ट्रव्यापी पराजय अनि झापामा आफू स्वयं पराजित भए लगत्तै मेरो प्रतिक्रिया थियो, ‘हामी बदलिन्छौं, कांग्रेस बदल्छौं ।’ कांग्रेसको जीवनमा सजिला–अप्ठेरा मोड अनेक पटक आएका छन् । संघर्ष–सत्ता, लोकप्रियता–अलोकप्रियता, विजय–पराजय अनेक व्यहोरेको छ, यो पार्टीले । यस पटकको निर्वाचनमा वैचारिक रूपमा विजयी र गणितीय रूपमा पराजित भएको छ, कांग्रेस । वाम गठबन्धन हुनु अनि बदलिएको चुनावी चित्र बदल्न सक्नेगरी हामी बदलिन नसक्नु हाम्रो पराजयको कारण हो । साझा ढंगले हामी सबै यसमा सहमत हुन सक्छौं । तर आफू चुनाव हारिरहँदा पनि नयाँ संविधानलाई कार्यान्वयन गर्दै लामो संक्रमणकालको अन्त्य गराउन सफल नेतृत्व गरेर लोकतन्त्र र देशलाई जिताउन सफल भएकोमा कांग्रेस पार्टी परिवारले गौरव गर्नुपर्छ र आफ्नो सरकारको नेतृत्वको सराहना गर्नुपर्छ । साइज–साइजको नेतृत्व अनुरूप श्रेय र दोषको भाग पनि साइज–साइजकै लाग्छ भन्ने स्पष्ट मान्यतामा पनि हामी स्पष्ट छौं । गम्भीर पराजयको गम्भीर आत्मसमीक्षाको चरणमा कांग्रेस केन्द्र प्रवेश गरिरहँदा थप दृढता जरुरी छ । त्यो हो, देशको समयलाई आफू अनुकूल बदल्ने सामथ्र्य अनेकपटक प्रस्तुत गरेको कांग्रेस अब बदलिएको समय अनुकूल आफूलाई बदल्ने सामथ्र्यको दोस्रो अध्यायमा एकताबद्ध ढंगले अघि बढ्नेछ ।
कांग्रेसलाई समयानुकूल बदल्नैपर्छ भन्ने स्वर, जाँगर र आवाज राष्ट्रव्यापी रूपमा जागृत हुनु उत्साहबद्र्धक छ । त्यो बदलावका लागि संकल्पको चरण, आत्मसमीक्षाको चरण, संरचनामा संवैधानिक व्यवस्था अनुरूपको विधान संशोधन र कार्यान्वयनको चरण, नेतृत्वमा रूपान्तरण र परिवर्तनको चरण अनि समग्रमा कांग्रेसको आधुनिकीकरण । एक बिहानको खाना बनाउन पनि एउटा निश्चित समय लाग्छ । एउटा पुरानो पार्टी एकाएक नवीन पार्टीका रूपमा एक बिहान या एक साँझको मिहिनेतले बदलिँदैन । आवेगले या हतारोले पार्टी नवीन बन्दैन । धैर्य, एकता र विश्वासले त्यो यात्रा तय गर्नुछ, हामीले । केन्द्रीय समिति बैठकमार्फत हामीले गाँस्नुछ, त्यही विश्वास जो खण्डित छ, यतिबेला । पार्टीप्रति होस् या साथीप्रति त्यो विश्वास बलियो बनाउनुको अर्काे विकल्प छैन ।

युवासँग उत्तरहरू पनि छन्
केही समय अघिमात्रै एक सुरुचिपूर्ण प्रसंग कहीँ पढेको थिएँ । माटोको मूर्ति निर्माण गरिसकेपछि एक सिद्धहस्त कलाकारले त्यसको तलतिर कागजमा लेखेर टाँसेछन्, ‘जो यो बाटो हिँड्नुहुन्छ, यो मूर्तिमा देखिएका त्रुटिमा कृपया चिनो लगाइदिनुहोला ।’ बिहानै लगेर मूर्ति राखेको चोकमा साँझ ती कलाकार पुगेपछि मूर्तिभरि जताततै चिनो नै चिनो लगाइएको देख्छन् र अत्यन्तै दु:खी बन्छन् । त्यसैबेला आइपुगेका एक महात्माले कुरा सुनिसकेर उनलाई सुझाव दिन्छन्, ‘अब अर्काे मूर्ति बनाऊ र यही चोकमा राख अनि तल लेख, यो मूर्तिमा देखिएका त्रुटिलाई कृपया सच्याइदिनु होला ।’ कलाकारले केही दिनपछि अर्काे मूर्ति बनाएर सोही ठाउँमा राख्छन्, महात्माले भनेकै शब्दावली लेखेर टाँस्छन्, अनि बिहानै चोकमा राखेर फर्कन्छन् । साँझ पाउँछन्, मूर्ति जस्ताको तस्तै छ, कहीँ सच्याइएको छैन । उनलाई ज्ञान प्राप्त हुन्छ– त्रुटि औंल्याउन जोकोहीले सक्छन्, सच्याउन सजिलो हुन्न ।
नेपाली कांग्रेस यतिबेला त्यही मूर्तिजस्तो जहीँतहीँ त्रुटि चिन्ह लगाइएको अवस्थामा चोकमा खडा छ । कांग्रेस रूपान्तरणका लागि त्रुटि पहिचानको योग्यता जति जरुरी छ, त्योभन्दा बढी नै जरुरी छ, त्रुटि सच्याउने शिल्प । केन्द्रीय समितिको बैठकपूर्व थुप्रै छलफल, थुप्रै ठाउँमा भएका छन् । ती छलफलले दिएका ऊर्जालाई ग्रहण गरेर केन्द्रीय समितिले नवीन कार्ययोजना एकमतले तय गर्नुछ । युवाहरूको छलफल, पार्टी जिल्ला सभापतिहरूको भेला, बुद्धिजीवीहरूको बैठक, यी सबैले पार्टीको जीवन्तताका लागि पहल गर्नु, चिन्ता प्रकट गर्नु र आवाज उठाउनु विलकुलै स्वाभाविक थियो, हो र छ । त्यस्ता कतिपय छलफलमा सहभागी हुँदा मैले महसुस गरेंँ, केन्द्रीय समितिमा नरहेर पनि केन्द्रीय समितिले अपनत्व ग्रहण गरेर जानुपर्ने राम्रा सुझावहरू थुप्रै साथीहरूले प्रस्तुत गर्नुभएको छ । पार्टी प्रवक्ताका नाताले भित्रका नीति र निर्णयलाई बाहिर ल्याउने मात्र होइन, बाहिर उठेका सुझावलाई भित्र प्रविष्ट गराउने ‘पुल’का रूपमा पनि दायित्व निर्वाह गर्नुपर्ने मैले महसुस गरेको छु । मूर्तिमा रहेको त्रुटि चिनो लगाउन मात्र होइन, सच्याउन सक्ने सुयोग्यता पनि बाहिर प्रदर्शित देखिन्छ । कांग्रेसको पछिल्लो पुस्ताको एक कार्यकर्ताको नाताले म दृढ ढंगले प्रस्ट छु, पछिल्लो पुस्तासँग प्रश्नहरू मात्र छैनन्, जवाफ पनि छन् । मूर्तिमा रहेका त्रुटिहरू सच्याउन सक्ने आवश्यक दृष्टिकोण र डिजाइन पनि छ । युवाका अभिमत एवं पाकाका अनुभवलाई गाँसेर कांग्रेसलाई नवीन ढंगले परिस्कृत गरेर लग्नुपर्ने विगतदेखिकै आफ्नो मतप्रति म आज पनि उत्तिकै दृढ छु । उमेरका दृष्टिले कोही कम उमेरका छन् भन्दैमा राजनीतिलाई नेतृत्व गर्न ती अयोग्य हुँदैनन् । नत पाको उमेरमा पुगेका सबैलाई विदा गर्नुपर्ने ‘मेडिसिन’ न्यायोचित हुन्छ । निकै समय अघिदेखि म भन्दै, लेख्दै आएको छु, राजनीतिलाई एजेन्डाले ‘ड्राइभ’ गर्नुपर्छ । कांग्रेस केन्द्रले अबको यात्रामा सिंगो कांग्रेसलाई तन्नेरी बनाउने भिजन तय गर्नैपर्छ । देशभरिका कांग्रेसी तरुण र पाका कांग्रेसी दुवैथरीले जसप्रति अपनत्व महसुस गरुन्, जसले तिनमा प्राण भरोस् । पार्टी प्रवक्तामा तुलनात्मक रूपमा युवाको नियुक्ति चुनौती र अवसर दुवै हो । ‘पुरानो पार्टीलाई नवीन बनाउने’ एजेन्डासाथ हजारौं युवा कांग्रेसको कमाण्ड सम्हाल्न पार्टीको अनेक तहमा तत्पर छन् । तुलनात्मक रूपमा ‘कलिलो एज तर मलिलो एजेन्डा’साथ उठिरहेको युवा वेग कांग्रेसको उज्यालो भविष्यको आधार हो । त्यसैले मैले भन्दै आएको छु– यो कांग्रेस पराजयको क्षणमात्रै होइन, आधुनिक कांग्रेस निर्माण प्रारम्भ गर्ने ऐतिहासिक घडी पनि हो । अत: इतिहासको नवीन अध्यायमा प्रवेश गर्नलाग्दा युवासँग पाकाले तर्सिनुपर्ने र पाकासँग युवाले झस्किनुपर्ने कुनै कारण छैन । हामी अलग–अलग मोर्चामा छैनौं, बरु एउटै घरमा छौं, जसलाई यो बेला ऐतिहासिक पुनर्निर्माणको खाँचो छ ।
केही समयअघि केन्द्रीय समितिमा रहेका हामी केही सदस्यले एक विज्ञप्ति जारी गरेका थियौं । त्यसमा पार्टीका कमजोरीसँगै निदानका केही प्रक्रिया औंल्याएका थियौं । त्यसमा प्रयुक्त प्रत्येक शब्द र त्यसको ‘स्पिरिट’प्रति प्रवक्ताका रूपमा पनि म प्रतिबद्ध छु । त्यो विज्ञप्ति पुस १६ को ऐतिहासिक तिथिमा जारी गरिएको थियो । ४१ वर्षअघि त्यसै दिन बीपी कोइराला राष्ट्रिय एकता र मेलमिलापको अपिल गर्दै स्वदेश फर्कनुभएको थियो । विगतका अप्रिय विवाद र मतभिन्नता भुलेर अघि बढ्न राष्ट्रका नाममा उहाँले अपिल गरेको सोही ऐतिहासिक दिन पारेर विज्ञप्तिमार्फत हामीले कांग्रेसभित्र त्यस्तै नवीनताका लागि
आह्वान गरेका थियौं । विशेष महाधिवेशनको माग या ७० नाघेकालाई विदाइ गर्नुपर्ने माग त्यो विज्ञप्तिमा थिएन । केन्द्रीय समितिको बैठक बोलाउनुपर्ने, महासमितिमा जानुपर्ने विषय विज्ञप्तिमा जो थिए, त्यो आमरूपमा सबै सहमत हुनुपर्ने विषय थिए । केन्द्रीय समितिको बैठकमार्फत त्यो दिशामा अघि बढ्नैपर्ने विकल्पको अर्काे कुनै विकल्प छैन ।

कर्म गर्ने प्रचार नगर्ने, अब हुन्न !
‘कर्ममा विश्वास गर, तर फलको आस नगर’ भन्ने दर्शनमा विश्वास गरेझैं देशका लागि अनेक सत्कर्म गरेर पनि त्यसलाई मतदाताको मनमस्तिष्क झङकृत गर्नेगरी हामीले ‘ब्रान्डिङ’ गर्न सकेनौं, मानौं फलको आशा हामीलाई थिएन जस्तै । २००७ र ०४६ को सुदूर स्मृतिमा म लग्न चाहन्न । बितेको एक दशकमै कांग्रेसले राष्ट्रिय रूपमा जेजस्तो भूमिका निर्वाह गरेको छ, त्यो वास्तवमै गौरवशाली छ । यत्रतत्र गिरेका लास अनि असुरक्षित गाउँसमाज यतिबेला स्मरण गर्न जरुरी नहोला । तर त्यो हिंसाको दशकबाट देशलाई शान्तिको अवस्थामा रूपान्तरण गर्न कांग्रेसले निर्वाह गरेको नायकत्व बिर्सन सकिन्न । ४ वर्षमा ४ प्रधानमन्त्री को–को बन्नुभयो, पहिलो संविधानसभा कसरी असफल भयो, त्यो स्मरण गरिरहन अब आवश्यक नहोला । तर सबैलाई सँगसँगै गाँसेर अनेकतिरका दबाब अस्वीकार गरेर कांग्रेसकै नायकत्वमा कसरी निर्धारित समयमै नयाँ संविधान जारी भयो, त्यो कसैले भुल्न मिल्दैन । नयाँ संविधान जारी भएपछि तराई मधेसमा कति थान टायर जले, कति अमूल्य ज्यान ढले, त्यो स्मरण जति आवश्यक होला, एक थोपा रगत नबगी स्थानीय, प्रदेश र राष्ट्रिय निर्वाचन कांग्रेसकै नेतृत्वमा सम्पन्न भयो, आगामी दिनमा त्यो सबैको स्मृतिमा रहिरहनेछ ।
त्यतिमात्र होइन, हिंसा र अस्थिरताबीच बितेका अढाई दशकमा नेपालको समृद्धिको दिशामा केही महत्त्वपूर्ण उपलब्धि हासिल भएका छन् । तर ‘कांग्रेसले केही गरेन, अब हामी गर्छौं’ भन्ने विपक्षी नारा बिकाउ भयो, त्यसलाई चिरेर आफूले गरेका कर्मलाई आक्रामक ढंगले सम्प्रेषण गर्न हामीले सकेनौं । इतिहास र वर्तमानको प्रकरणमात्र होइन, अबको दशकका लागि निर्धारित समृद्धिको हाम्रो व्यावहारिक सपनाप्रति पनि नागरिक अपनत्व गाँस्न सकिएन । आगामी दिनमा पार्टीको नागरिक संवाद क्षमतालाई प्रभावकारी बनाउन प्रवक्ताका रूपमा केही नवीन कार्ययोजनालाई मूर्तरूप दिनु नै छ । कुनै पनि राजनीतिक दलले सरकारमा छँदा गरेका या गर्ने कमजोरीका कारण जनमत घट्ने कुरा स्वाभाविक हो, हाम्रा कतिपय शासकीय कमजोरीका कारण हामी निकै आलोचित पनि भयौं । तर सरकारमा छँदा पार्टीले गरेका राम्रा कर्मलाई सूचीकृत र पुँजीकृत गर्दै आगामी दिनमा संगठनप्रति जनविश्वास कसिलो बनाउन हामी भिन्न ढंगले समर्पित हुनैपरेको छ ।

समय सधैं यस्तै रहँदैन !
एक महात्माले शिष्यहरूलाई वरिपरि राखेर भनेछन्, ‘एउटा यस्तो वाक्य बताऊ, जुन दु:खी मानिसले सुन्दा खुसी बनोस् र खुसी मानिसचाहिँ उदास बनोस् ।’ शिष्यहरूले बताउन सकेनन् । महात्माले भनेछन्, ‘दु:ख र सुख दुवै अस्थायी हुन्छ, अत: त्यो वाक्य हो– यो समय सधैं यस्तै रहँदैन ।’ यो शाश्वत वचन चुनावमा पराजय ब्यहोरेका कांग्रेस पार्टीका तमाम सदस्यले मनन गरेर अगाडिको यात्रा तय गर्नुछ ।
यद्यपि राजनीतिक समय भनेको अनिवार्य बदलिने भित्ताको क्यालेन्डर जस्तो विलकुल हुँदैन । यसलाई बदल्न सात सूत्र जरुरी हुन्छ । संकल्प, दृष्टिकोण, एकता, टिम स्पिरिट, मिहिनेत, त्याग र अन्तरविश्वास । यो पछिल्लो शब्द अन्तरविश्वास र यसको भाव जो छ, त्यो इतिहासको एउटा मोडमा अन्तरघात शब्द र चरित्रको सांघातिक हमलामा परेर ‘कोमा’मा गएको थियो । क्रमश: त्यो अन्तरविश्वास ब्यँुतनुमा कांग्रेसको नवजीवन छ, सुन्दर भविष्य छ । एउटा जीवन्त पार्टीभित्र फरक मत, समूह र द्वन्द्व हुनु स्वाभाविक हुन्छ । त्यसबाट शक्ति हासिल गरेर आत्मविश्वासलाई उचाइमा र अन्तरविश्वासलाई गहिराइमा जब पुर्‍याउनेछौं, तब त्यसलाई सबैले भन्नेछन्– नवीन कांग्रेस ।
@bishwaprakash77

प्रकाशित : माघ ४, २०७४ ०७:०६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT