प्रेम कसरी व्यक्तिगत हुन्छ ?

सन्दर्भ : भ्यालेन्टाइन्स डे
हामीले जेलाई प्रेम भन्दै आएका छौं, त्यसमा प्रेम कम यौन र विवाहको स्वार्थ बढी जोडिएको हुन्छ ।
नारायणी देवकोटा

काठमाडौँ — भनिन्छ, संसारमा सबैभन्दा बढी लेखिएको विषय प्रेम हो । ती अनगिन्ती गीत, कविता, कथा, निबन्ध वा उपन्यासमा हरेक लेखकले प्रेमलाई छुट्टाछुट्टै रूपमा प्रस्तुत गरेका हुन्छन् । हामीले हेर्दै आएका नेपाली र हिन्दी फिल्मको पहिलो र मुख्य विषयवस्तु पनि प्रेम नै देखिन्छ ।

नेपाली भाषामा गाइने गीतको सानो अंश मात्रैमा प्रेमले प्रवेश नपाएको होला । नत्र पूराका पूरा गीत प्रेममय छन् । भनिन्छ, हेरक मानिसलाई अफ्नो प्रेम महान लाग्छ र त्यही महान लागेको प्रेमको पुष्टिका लागि मानिस निरन्तर लेखिरहेको छ– महाभारत, रामायणदेखि स्वस्थानी कथासम्म, रोमियो जुलिएटदेखि समर लाभ—सायासम्मका कथा ।
मेरो समयका नेपाली महिला लेखकहरू खुलेर प्रेमका विषयमा लेख्न र बोल्न थालेका छन् । वैचारिक रूपमा प्रेमको विषय सायद पुरुष लेखकको चासोको विषय होइन । गतवर्ष शीतल दाहालले ‘प्रेम त हर समय घटित हुने कुरा हो’ भनेर लेखेकी थिइन् । त्यसको केही समय अगाडि मनिषा गौचनले प्रेम भनेको शारीरिक वा यौन सम्बन्धमात्रै होइन भनेर एउटा सार्वजनिक कार्यक्रममा भनेकी थिइन् । प्रेमबारे सरला गौतमले केही वर्ष अगाडि मनै हल्लाउनेगरी कान्तिपुरमा लेख लेखेकी थिइन् । बजारमा प्रेम दिवसको पूर्वतयारी चलिरहेको बेला मेरो एक कक्षा पढ्ने छोरो भन्छ, ‘प्रेम भनेको कोही मानिस वा कुनै कुराप्रतिको गहिरो भावनात्मक सम्बन्ध हो ।’ एक कक्षाको नैतिक शिक्षादेखि वर्तमान समयका लेखकहरूले मानिस प्रेम गर्न अर्थात् कसैलाई मनपराउन, मनमा गहिरो भावनात्मक सम्बन्ध विकसित गर्नुलाई प्रेम मान्छन् ।

प्रेम र विवाह
किन कुनै साहित्यकार प्रेमको विषयमा लेख्छ ? वा फिल्मको मुख्य विषय किन प्रेम हुन्छ ? वा किन प्रेमको थिममा लेखेको साहित्य बढी पढिन्छ, प्रेमका विषयमा बनेका फिल्म हेरिन्छ ? किन यतिका गीतले प्रेमको राग अलापिरहेका छन् ? दशकौं अगाडि प्रेमविवाह त्यो पनि अन्तरजातीय गरेका शल्य चिकित्सक सरोज धिताल भन्छन्, ‘प्रेम सबैभन्दा बढी अपव्याख्या गरिएको कुरा हो ।’ प्रेमका अनगिन्ती व्याख्यामा त्यसलाई विवाहसँग जोडेर हेर्ने मुख्य व्याख्या होला । दुनियाँमा धेरैले प्रेमलाई ‘केही वा कोहीप्रतिको गहिरो सकारात्मक भावना’मात्रै भनेर स्वीकार गर्दैनन् । बरु प्रेमसँगै जोडिएर आउने प्राय: कथामा यौनको मसला अनिवार्य हुन्छ ।
भावना बढेर सम्बन्ध यौन अर्थात् शरीरसँग जोडिन्छभने त्यसलाई वैधानिक बनाउनुपर्ने ‘डिमान्ड’ समाजकोहुँदै आएको छ । अहिलेसम्म संसारभर यौन जीवनको वैधानिकता विवाहमा गएर ‘म्यनिफेस्ट’ गर्नैपर्ने बाध्यता धेरैलाई छ । प्रेम विवाह वा जीवनभरको सम्बन्धको रूपमा लिएका हुनाले सायद मानिस यस बारेमा सोच्छन्, लेख्छन्, गाउँछन्, पढ्छन् ।
प्रेम, प्रेमका आधारमा टेकेर गरिएको विवाह, विवाहपछिका सकारात्मक–नकारात्मक परिणामको वरपर रहेर मैले सन् २०१६ भर नेपालका ६ जिल्लाका १२ ग्रामीण बस्तीमा घुमेर मानिसका कुरा सुन्ने मौका पाएकी थिएँ । सानो उमेरमा विवाह गरेका किशोर–किशोरी, उनीहरूका अभिभावक, विद्यालयका शिक्षक र स्थानीय नेतासँग पनि कुरा भयो । वर्षदिन घुमेपछि थाहा भयो, नेपालमा छोरीहरूलाई कलिलो उमेरमा जबर्जस्ती रूपमा अभिभावकले विवाह गरिदिने चलन नेपालमा घट्दै गएको रहेछ । तर त्यसको बदलामा कलिलो उमेरका छोरीहरू भाग्ने वा कलिला छोराहरूले केटी भगाउने चलन सुरु भएछ । चौध–पन्ध्र वर्षमा प्रेमविवाह गरेका ती बहिनी–भाइका कथा त्यति सुखद थिएनन् । पन्ध्र वर्ष नपुग्दै छोरीहरू किन भाग्छन् वा के सोचेर छोराहरू आफ्नै साथीलाई भगाउँछन् ? भन्ने कुराले जोकसैलाई पोलिरहनु स्वाभाविक हो । यो अस्वाभाविक विषयमाथि स्वाभाविक रूपमा सँगै भएका साथीसँग कहिल्यै टुंगोमा नपुग्ने गफ धेरै भए । ती गफको सार थियो, प्रेमको अमूर्त व्याख्या र बुझाइ ।
मैले सुनेका ६० जना किशोर–किशोरी सबैका ‘प्रेमविवाह’का कथामा र प्रेमको परिभाषाभित्र यौन सम्बन्ध र एकपटक भएको शारीरिक सम्बन्ध विवाहमा गएर टुंगिएको थियो । धेरैको प्रेमविवाह गरेर एउटा बच्चा जन्माएपछि कैयौं जिम्मेवारीमा पुरिएको थियो । त्यी मध्ये एउटा यस्तो जिम्मेवारी पनि
थियो, मन लागे पनि नलागे पनि यौन सम्बन्ध राख्नुपर्ने बाध्यात्मक जिम्मेवारी । नेपालमा वैवाहिक बलात्कारको डरलाग्दो अवस्था रहेको भनेर गरिने अनुमानलाई किशोरीका ती कथाले सही बताउँथे ।

प्रेम व्यक्तिगत कि सामाजिक
प्रेम सबैभन्दा अपव्याख्या गरिएको विषय हो भन्ने डा. सरोज धितालको भनाइमा म सहमत छु । नेपालमा त विचारधारा र साहित्यमा रुचि राख्नेहरूका लागि यो झनै घनचक्करको विषय हो । हामीमध्ये धेरैलाई प्रेम वा विवाह भन्ने कुरा सामान्य र व्यक्तिगत घटना लाग्छन् । प्रेम अल्लारे केटाकेटीले गर्ने विषय हो भन्ने लाग्छ । प्रेमका नाममा १० कक्षा पढ्दै गरेकी छोरी गर्भवती हुने र नेपालको कानुनले २० वर्ष नपुगी विवाह दर्ता गर्न पनि रोक लगाएका कारण पर्ने अप्ठेरो उक्त किशोरीको मात्रै होइन, नेपालको कानुन, समाज र व्यक्ति सबैलाई पर्ने अप्ठयारो विषय हो । गत वर्षको समाजशास्त्र विभागमा भएको प्रेमको समाजशास्त्र विषयक छलफल कार्यक्रमपछि एकजना साथीले भने, ‘प्रेम पनि बहस गर्ने विषय हो ? यो त महसुस गर्ने विषय हो ।’ यो महसुस मात्रै गर्ने विषय होइन भन्ने कुरा समाज विज्ञानमा सामान्य चासो राख्ने मान्छेले बुझ्नुपर्ने हो । जब प्रेम एक जनाको मनबाट निस्केर अर्को व्यक्तिकहाँ प्रस्ताव बनेर पुग्छ, त्यसपछि प्रेम व्यक्तिगत रहन्न । अझै अगाडि बढेर प्रेम कसैप्रतिको सकारात्मक भावना विवाहको तहमा पुग्छ, त्यो दुई आत्माको मिलनमात्रै बन्दैन । दुई परिवार, दुई समाज र दुई संंस्कार बीचको विषय बन्न पुग्छ ।

बजारको कुरा
हरेक वर्ष प्रेम दिवस आउँदै गर्दा काठमाडौंमा मात्रै लाखौंको गुलाफ र करोडौंका कार्ड बिक्री हुने गरेको कुरा सञ्चार माध्यममा आउँछन् । यसैसँगै केही बुज्रुकका, बजारले अहिलेका ‘केटाकेटी’ बिगारिरहेको विश्लेषण सार्वजनिक हुन्छ । उहाँहरूको विश्लेषण पनि सही हो । तर अर्को विश्लेषण के हो भने बजारले आफ्नो फाइदा बाहेक केही पनि हेर्दैन । के व्यापारले कुनै ‘डे’लाई छाडेको छ र भ्यालेन्टाइन्स डेलाई छोड्छ ? बजार निर्देशित अहिलेको सामाजिक—आर्थिक अवस्था नै यस्तो छ कि चन्द्रागिरिको डाँडाको सुन्दरता हेर्नमात्रै मान्छे आउँदैनन् भनेर केबलकार चलाउने व्यापारीले डाँडामा मन्दिर बनाएका छन् । त्यसैले बजारका पसलमा चमक–धमक हुनु कुनै नयाँ कुरा होइन ।
समग्रमा भन्नुपर्दा केही अपवाद छोडेर भन्ने हो भने अहिलेसम्म हामीले जेलाई प्रेम भन्दै आएका छांै, त्यसमा प्रेम कम यौन र विवाहको स्वार्थ बढी जोडिएको हुन्छ । प्रणय दिवस भन्ने भ्यालेन्टाइन्स डेको सुरुवात पनि यौन र विवाहमै केन्द्रित भएर भएको हो र धेरैले बुझ्ने प्रेमभित्र यौन वा विवाह अनिवार्य सर्त रहँदै आएका छन् । अहिलेसम्म मैले प्रेम गरेको बदलामा मलाई पनि प्रेम चाहिन्छ भन्ने कुराले प्रेम कम प्रेमको मोलमोलाइ बढी गर्दै आएका छन् । जसलाई वर्तमान बजार अर्थतन्त्रले बढाइ–चढाइ रंगिन बनाइरहेको छ । मानिस प्रेम गर्न स्वतन्त्र छ । प्रेम अर्थात् कसैप्रति गहिरो सकारात्मक भावना मनमा उमार्न स्वतन्त्र छ । आफूले मनपराएको मानिसबाट मायाको अपेक्षा गर्न पनि स्वतन्त्र छ । म तिमीलाई मनपराउँछु भन्न पनि स्वतन्त्र छ । तर म तिमीलाई प्रेम गर्छु भन्दैमा मलाई पनि तिमीले माया गर्नुपर्छ भन्न, अझ प्रेम गरेको भन्दै कसैमाथि हक जताउन, विवाहको नाममा जबर्जस्ती गर्न (अझै नेपालका कतिपय ठाउँमा किशोरीलाई तानेर सिन्दूर हाल्ने वा आफ्नो घरमा भित्र्याउने गरिन्छ, जसलाई प्रेम र विवाहको नाम दिइन्छ) वा प्रेमको नाममा उसको स्वतन्त्र अस्तित्व सिध्याउन कसैलाई छुट हुनुहुन्न । समाजमा आफूलाई मनपरेको मानिसलाई पराउँछु भनेर भन्न पाउने वातावरण हुनु जरुरी छ । उसले व्यक्त गरेको प्रेमको सम्मान गर्न जरुरी छ । तर प्रेम गर्छु भन्न सक्नेले म त प्रेम गर्न सक्दिन भन्ने उत्तर पनि सम्मानपूर्वक नै सुन्न सक्ने हिम्मत राख्न जरुरी छ ।

प्रकाशित : फाल्गुन २, २०७४ ०८:१०
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

निसानामा विजयपुर दरबार

विजयपुर दरबार परिसरमा खानेपानी टयांकी बनाउने विषयमा विवाद भइरहँदा पुरातत्त्व विभागको विशेष ध्यानाकृष्ट हुन जरुरी छ ।
कमल मादेन

काठमाडौँ — धरानमा सहरी विकास परियोजना अन्तर्गत एसियाली विकास बैंक (एडीबी) को ऋण तथा अनुदानमा पानी आपूर्ति गर्ने परियोजना निर्माण क्रममा छ ।

त्यस परियोजनाबाट चाँडै भनेजति पानी उपभोग गर्न पाइला भनेर धरानवासी बेचैनको आसमा छन् । तर परियोजनाले विजयपुरस्थित भताभुङ्गे दरबार क्षेत्रमा प्रवेश गरेपछि एकाएक विरोध सामना गर्नुपर्‍यो । दरबार परिसरमै सरोकारवालालाई थाहै नदिई परियोजनाले ६ लाख लिटर क्षमताको खानेपानी ट्यांकी बनाउने भन्दै ७ कठ्ठाजति जंगल फँडानी गरेर १ सय १७ थान रुख कटान गर्‍यो ।
ट्यांकी निर्माण गर्ने भएको ठाउँलाई विशेषत: किरात समुदायले प्राचीन, ऐतिहासिक र पुरातात्त्विक महत्त्वको स्थल मान्दै आएको छ । लिम्बु, राई, याक्खा र सुनुवारको जातीय संस्थाले बुद्धिकर्ण रायको दरबार परिसर मास्न पाइन्न भनेर तीव्र विरोध गरेकै कारण २०७३ चैत १ गतेदेखि ट्यांकी निर्माणको काम रोकियो । यसै सिलसिलामा धरान उपमहानगरपालिका र माथि उल्लिखित मूलत: ४ जातीय संस्था सम्मिलित विजयपुर दरबार क्षेत्र संरक्षण संघर्ष समितिबीच यही माघ दोस्रो साता १८ बँुदे समझदारी पत्रमा हस्ताक्षर भएको छ । लिम्बु जातीय संस्था किरात याक्थुङ चुम्लुङको धरान नगर समिति भने त्यसको विपक्षमा छ ।
सहमतिको बुँदा नं. ३ मा ‘विजयपुर क्षेत्रमा रहेको बुद्धिकर्ण दरबार, मठ, मन्दिरलाई विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत गर्न पहल गर्ने’ लेखिएको छ । विजयपुर दरबार क्षेत्रको सिमाङ्कन र संरक्षण गर्न धरान उपमहानगर पालिकाबाट आ.व. २०७४/७५ मा बजेट छुट्याउने पनि उल्लेख छ । बुँदा ५ मा विजयपुर दरबार संरक्षण समितिलाई धरान उपमहानगरपालिकाले मान्यता दिने लेखिएको छ । बुँदा ९ मा फँडानी गरिएको ७ कठ्ठा जमिन मध्येको कुनै छेउ २ कठ्ठा जग्गामा पूजा स्थललाई असर नपारी खानेपानी ट्यांकी निर्माण गर्ने र बाँकी जमिन आईएलओ महासन्धि १६९ अनुरुप क्ष्तिपूर्तिका रूपमा आदिवासी ४ किरातको सांस्कृतिक स्थलका रूपमा प्रयोग गर्न दिने उल्लेख छ । यसैगरी बँुदा १० मा ‘एडीबीको सेफ गार्डिङ पोलेसी’ अनुरुप चार किरात आदिवासी संघ–संस्थासँग धरान उपमहानगरपालिकाले लिखित अनुमति लिने लेखिएको छ । समझदारी पत्रबाट विजयपुर दरबार र बुद्धिकर्ण रायको छुट्टाछट्टै स्थानमा दरबार थियो भन्ने बुझिन्छ । विजयनारायण राजाको दरबार रहेकै कारण त्यस ठाउँलाई विजयपुर भनिन थालिएको इतिहासमा पढ्न पाइन्छ । तर विजयपुर दरबार र बुद्धिकर्ण रायको छुट्टाछुट्टै दरबार नै विजयपुर क्षेत्रमा थियो भन्ने कुनै अभिलेख सायदै लेखिएको छ । माथि उल्लिखित समझदारीपछि बुद्धिकर्ण राय दरबार परिसरले कति क्षेत्र ओगटेको थियो, जानकारी पाऊँ भनेर विजयपुरवासीले माग गरेका छन् । वनस्पतिको काण्डको आन्तरिक संरचनामा देखिने घेरा अर्थात ‘डेन्ड्रोक्रोनोलोजिकल’ अध्ययनबाट रुखको आयु पत्ता लाग्छ । त्यस क्षेत्रमा भएका बूढा रुखहरूको डेन्ड्रोक्रोनोलोजिकल अध्ययनबाट विजयपुर दरबार परिसर कतिसम्म फैलिएको थियो भनेर सामान्य अनुमान लगाउन सकिन्छ ।

प्रतिवेदन र ऐन
नेपाल सरकार पुरातत्त्व विभागका हरिप्रसाद भुसालले सुनसरी जिल्लास्थित पुरातात्त्विक स्थलहरूका विषयमा अध्ययन गरेका थिए । त्यस अध्ययनको प्रतिवेदनमा सुनसरीको एक पुरातात्त्विक स्थलका
रूपमा भताभुङ्गे राजाको दरबार समावेश छ । त्यसमा लेखिएको छ, ‘सेनकालीन दरबार रहेको यो ठाउँमा भग्नावशेषहरू खासै देखिँदैन । प्रस्ट रूपमा संरचना पनि देखिँदैन । यस क्षेत्रको जनजिब्रोमा त्यहाँ सेनकालीन दरबार रहेको उल्लेख पाइन्छ । यो ठाउँ कुनै बेला गढीका रूपमा हुनसक्छ । सेनकालीन समयमा विजयपुर डाँडा कुनै महत्त्वपूर्ण स्मारक रहेको कुरा प्राप्त केही अवशेषले पुष्टि गर्छन् ।’ त्यही प्रतिवेदनमा लेखिएको छ, ‘यस ठाउँको ऐतिहासिक र पुरातात्त्विक महत्त्व थाहा पाउन उत्खनन गर्न जरुरी छ ।’
प्राचीन स्मारक संरक्षण ऐन २०१३ को प्रस्तावनामा भनिएको छ– प्राचीन स्मारकहरूको संरक्षण, पुरातात्त्विक वस्तुहरूको व्यापार र प्राचीन स्मारकहरू भएको ठाउँको खनाइ समेतमा नियन्त्रण राखी प्राचीन स्मारकहरू र पुरातत्त्व सम्बन्धी, ऐतिहासिक वा कलात्मक वस्तुहरूको उपलब्धि र संरक्षणसमेत गरी शान्ति र सुव्यवस्था कायम राख्न वाञ्छनीय भएकोले प्राचीन स्मारक ऐन जारी गरिएको हो । यसै ऐनको दफा ५ मा लेखिएको छ– संरक्षित स्मारक क्षेत्रभित्र कसैले टेलिफोन वा विद्युत लाइन जडान गर्न, खानेपानी वा ढलका लागि जमिन खन्न, सडक बनाउन वा मर्मत गर्न, चलचित्र सुटिङ गर्न, पर्व–मेला, नाचगान वा सवारीको साधन पार्किङ गर्न वा पोष्टर टाँस्न पुरातत्त्व विभागबाट तोकिए बमोजिम स्वीकृति लिनुपर्छ । यसैगरी दफा ८ मा प्राचीन स्मारक संरक्षणको निम्ति प्राचीन स्मारक रहेको ठाउँ वरिपरि सुरुङ खन्ने वा विस्फोटक पदार्थ हाली जमिन फोर्ने काममा नियन्त्रण गर्न आवश्यक छ भन्ने नेपाल सरकारलाई लागेमा राजपत्रमा सूचना प्रकाशित गरी त्यसरी सुरुङ खन्न वा विस्फोटक पदार्थ हाली जमिन फोर्न नपाउनेगरी तोक्न सक्नेछ । ऐनको अन्य विभिन्न बुँदा हेर्दा एकीकृत सहरीविकास परियोजनाले सरकारकै ऐन बेवास्ता गरेको देखिन्छ ।

नीति र निर्देशिका
माथि उल्लिखित सम्झौताको बुँदा नम्बर १० मा ‘एडीबी सेफ गार्डिङ पोलिसी’ उल्लेख गरिएको छ । एसियन डेभलपमेन्ट बैंकको २००९ मा प्रकाशित ‘सेफगार्ड पोलिसी स्टेटमेन्ट’ शीर्षकको पोलिसी पेपरमा ‘पोलिसी प्रिन्सिपल्स’ भनेर ११ बुँदा दिइएको छ । ६ नम्बर बुँदामा कुनै पनि परियोजना सम्बन्धी वातावरणीय अध्ययन प्रतिवेदन सरोकारवालाको पहुँच तथा सर्वसाधारणले बुझ्ने विभिन्न भाषामा जानकारी गराउनुपर्छ भन्ने लेखिएको छ । यसैगरी बँुदा ७ मा ‘इन्भारोमेन्ट म्यानेजमेन्ट प्लान’ लागू गर्दै सुपरीवेक्षण नतिजा अभिलेखीकरण गरी सार्वजनिक गर्नुपर्ने लेखिएको छ । बुँदा ८ मा संकटापन्न प्रजाति रहेको स्थानमा तिनीहरूको संख्या घट्ने कुनै गतिविधि गर्न नपाइने उल्लेख छ ।
तर उल्लिखित परियोजनाका निम्ति कस्तो ‘इन्भारोमेन्ट म्यानेजमेन्ट प्लान’ तयार गरिएको थियो भन्ने जानकारी विरोध गर्ने समूहहरूले थाहा पाउनसकेका छैनन् । संकटापन्न जन्तु तथा वनस्पतिको प्रसंगमा जोहन विलियम र जेडिए स्टेन्टनले सन् १९६७ मा धरानबाट वनस्पति संकलन गरेको सन्दर्भ उल्लेख गर्न उपयुक्त हुन्छ । उनीहरूले विजयपुर आसपासको क्षेत्रबाट संकलन गरेको ‘बेगोनिया मिनिकार्पा’ त्यस्तो एक नेपालको रैथाने वनस्पति हो, जुन त्यहाँ बाहेक कतै फेला परेको छैन । नमुनामा लेखिएको उचाइ तथा अक्षांश र देशान्तरले उक्त वनस्पति विजयपुर दरबार परिसरतिरबाटै संकलन गरिएको अनुमान लगाउन सकिन्छ ।
विकास निर्माणका परियोजना सञ्चालन गर्नुअघि त्यसले वातावरणमा कस्तो असर पुर्‍याउँछ भनेर सरकारको निर्देशिका अनुरुप परियोजनाले अनिवार्य अध्ययन गर्नुपर्छ । त्यसपछि वातावरणीय प्रभाव अध्ययन प्रतिवेदनमा परेका विषय सार्वजनिक सुनवाइ कार्यक्रममार्फत स्थानीय बासिन्दाले उठाएका कुरा सम्बोधन गर्दै परियोजना सञ्चालन हुन्छ । तर उल्लिखित परियोजनाको अवस्था कस्तो देखिन्छ भने अहिलेसम्म परियोजना पक्षले सरोकारवालासँग वातावरणीय प्रभाव अध्ययन भएको कुरा बताएकै छैन । यसबाट उल्लिखित परियोजना आम प्रचलनका मूल्य र मान्यताभन्दा परै रहेर सञ्चालन भइरहेको संकेत पाइन्छ ।
पुरातत्त्व विभागको अध्ययन प्रतिवेदन अनुसार विजयपुर दरबार र यसको परिसरको ऐतिहासिक तथा पुरातात्त्विक महत्त्व थाहा पाउन उत्खनन गर्नु जरुरी छ । तर धरान उपमहानगरपालिका, जातीय संस्था, विजयपुर दरबार क्षेत्र संरक्षण संघर्ष समिति पुरातत्त्व विभागको प्रतिवेदनप्रति बेखबर देखिन्छन् । यसैगरी आफैले सूचीकृत गरेको पुरातात्त्विक स्थलका विषयमा विगत १ वर्षदेखि विवाद र बहस भैररहँदा पनि पुरातत्त्व विभाग किन कानमा तेल हालेर बसेको छ ? सरकारी निकायले विजयपुर दरबार परिसरमा पानी ट्यांकी बनाउने अध्ययन प्रतिवेदनलाई कसरी स्वीकृत दियो ? के अध्ययन, अनुसन्धान गर्ने विज्ञ समूह र त्यसलाई स्वीकृत गर्ने नेपाल सरकारको सम्बन्धित निकाय यसबारे जानकार छैनन् ? यी र यस्ता अनेक प्रश्न अनुत्तरित छन् ।
धरानको हाल निर्माणक्रममा रहेको परियोजना अत्यन्तै आवश्यक हो । तर पानी ट्यांकी निर्धारित ठाउँमै बनाइयो भने विजयपुर दरबारको मुख्य भागको अस्तित्व लगभग सकिन्छ । यसतर्फ पुरातत्त्व विभागको विशेष ध्यानाकृष्ट हुन जरुरी छ । यस सवालमा ‘प्राचीन स्मारक तथा पुरातात्त्विक वस्तु संरक्षण ऐन, २०१३’ कसरी कार्यान्वयन हुँदोरहेछ, हेर्न बाँकी छ ।

प्रकाशित : फाल्गुन २, २०७४ ०८:०७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT