विमान सेवामा जलप

कञ्चनमणि दिक्षित

काठमाडौँ — गत सेप्टेम्बर १ को साँझ म बैंग्लोरबाट नेपाल एयरलाइन्सको विमानमा काठमाडौं फर्कंदै थिएँ । काठमाडौं पुग्नु एक घण्टाअगाडि पाइलटले सूचना दिए, ‘धावनमार्ग छाडेर एउटा विमान बाहिर गएकाले त्रिभुवन विमानस्थल बन्द छ ।’ विमान होल्डमा राख्नु भनिएको रहेछ ।

एक घण्टाजति आकाशमा घुमाएपछि पाइलटले जानकारी दिए, ‘हामी भारतको नयाँदिल्लीमा अवतरण गर्न जाँदै छौँ ।’ यात्रुमा खैलाबैला मच्चियो ।

सन् २०१५ मार्च ४ का दिन पनि यस्तै घटना भएको थियो । टर्किस एयरलाइन्सको विमान धावनमार्गमा अवतरण गर्ने क्रममा दुर्घटना हुँदा त्रिभुवन विमानस्थल चार दिन बन्द रह्यो । धेरै यात्रुले सास्ती भोग्नुपर्‍यो । यस घटनापछि त्रिभुवन विमानस्थलको व्यवस्थापनमा प्रश्न उठेका थिए । गत मार्च १२ मा बंगलादेशबाट काठमाडौं आएको यू एस बंगलाको विमान अवतरण गर्ने क्रममा दुर्घटना भयो । म त्यस दिन थाई एयरवेजको विमानबाट बंैकक जाँदै थिएँ । विमान दुर्घटना मेरै आँखाअगाडि भएको थियो । हामीलाई विमानबाट टर्मिनलमा लगियो । सुरक्षित राखियो । खानाको व्यवस्था पनि गरियो ।

सेप्टेम्बर १ मा पनि हामी विमानभित्रै सुरक्षित थियौं तर नयाँदिल्ली विमानस्थलको एक कुनामा । करिब १०:३० मा अवतरण गरेको विमानभित्र हामी राति २:३० सम्म बस्नुपर्‍यो । गन्तव्यमा पुग्न नसकेकामा यात्रु चिन्तित थियौं । जहाजभित्रको निसास्सिँदो वातावरणमा पानीको माग हुन थाल्यो । तर आपूर्ति भएन । सायद पर्याप्त थिएन होला । धेरैचोटि आग्रह गर्दा आधा घण्टामा मैले पानी पाएँ ।

एयरलाइन्सका परिचालिका/परिचालकले यात्रुलाई सम्झाउनुपर्ने हो । जहाजका पाइलटको स्वर सुन्नै पाइएन । एक परिचालिका उल्टै बर्बराइन्, ‘हाम्रो इच्छाले विमान नयाँदिल्ली ल्याएजस्तो हामीसँग कराउँछन् यात्रुहरू ।’ एक महिला यात्रुले अर्की परिचालिकालाई बोलाएर भनिन्, ‘पाइलटले समयसमयमा स्थितिबारे अपडेट गराएको भए यात्रुलाई राहत पुग्थ्यो ।’

‘हामी मात्र कति तपार्इंकहाँ आउने ? तपाईं पनि हामी भएका ठाउँमा आएर बुझेको भए हुन्थेन ?’ परिचालिकाले जवाफ फर्काइन् । म छक्क परेँ । एयरलाइन्सले आफ्ना कर्मचारीलाई अप्ठेरो समयमा यात्रुसँग कसरी व्यवहार गर्ने भन्ने सिकाएका रहेनछन् । सम्झाउनुको साटो रिसाउने, झर्को मान्ने, भुतभुताउने व्यवहारबाट हाम्रा एयरलाइन्सले कसरी यात्रु आकर्षित गर्लान् ?

बिहान करिब २:३० बजेतिर विमानबाट यात्रु प्रतीक्षालयमा लगेर राखियो । ५:३० बजे होटल व्यवस्थापन गरेर हामीलाई लगियो । बिहान ७:३० मा रिसेप्सनबाट ९:३० मा होटेलको लबिमा जम्मा हुनु भन्ने फोन आयो । भोक लागेकाले हतारहतार खाजा खायौं । तोकिएको समयमा हामी सबै तयार भयौं तर नेपाल एयरलाइन्सका कर्मचारीको अत्तोपत्तो थिएन । कुर्दा कुर्दा ११ बजे मात्रै हामीलाई विमानस्थल लगियो ।

दिल्ली विमानस्थल कर्मचारीले टिकट नभएकाले हामीलाई यात्रुकक्षमा जान दिएनन् । हल्लीखल्ली मच्चिएपछि नेपाल एयरलाइन्सका कर्मचारी आइपुगे । उनीहरूले हातले लेखेको बोर्डिङ पास दिए तर दिल्ली विमानस्थलले अस्वीकार गर्‍यो । विमानस्थलको प्रत्येक तहमा अप्ठ्यारो झेल्दै बल्ल विमानभित्र पुग्यौं र ३:३० बजे उड्न सफल भयौं ।

त्यस २४ घण्टामा त्रिभुवन विमानस्थलमा एउटा सानो घटना हुँदा कसरी यात्रु प्रभावित हुन्छन् भन्ने देखँे । व्यवस्थापनमा प्रशस्त समय हुँदाहुँदै पनि यात्रुले धेरै सास्ती भोग्नुपर्‍यो । विमानस्थल र विमान सेवाका कर्मचारीले आपत्कालीन स्थितिसित जुध्ने परिपाटी सुधार्नुपर्ने देखियो । नेपाल वायु सेवा निगमले विमान सेवाका कर्मचारीलाई यात्रुसित राम्रो व्यवहारका लागि अभिमुखीकरण गर्नु आवश्यक छ । निगमका नयाँ ठूला विमानले दिने सेवामा राम्रो व्यवहारको जलप थप्न जरुरी छ ।

प्रकाशित : आश्विन ७, २०७५ ०८:२८
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

प्लास्टिकको कलम

पारिस्थितिक प्रणाली चलोस् भन्नका लागि हामीले आआफ्नो तहबाट प्लास्टिक व्यवस्थापन गर्न जरुरी छ ।
कञ्चनमणि दिक्षित

काठमाडौँ — यो लेख प्लास्टिकको कलमले लेख्दैछु । बिहान केही घन्टा भए पनि प्लास्टिक प्रयोग गर्दिन भन्ने ठानेको थिएँ, तर उठ्ने बित्तिकै प्लास्टिककै बु्रसले दाँत माझ्न पुगेछु ।

लेखेको कुरा प्लास्टिककै कम्प्युटरमा टाइप गरी साथीहरूको प्रतिक्रिया माग्न इमेल र सोसल मिडिया प्रयोग गर्छु । हाम्रो जीवन प्लास्टिकसँग नङ र मासुजस्तै जोडिएको रहेछ, छुटाउनै गाह्रो । प्लास्टिक प्रदूषणबारे केही लेख्न खोज्दा मेरो नैतिकता प्रतिरोध गर्दैछ ।


म न प्लास्टिकको प्रयोग रोक्न सक्छु, नत चुप लागेर बस्न । एक पटक प्रयोग हुने प्लास्टिकको प्रयोग कम गर्दैमा वा केही मात्रामा पुन: प्रयोगमा ल्याउँदैमा प्लास्टिक प्रदूषणमा कमी ल्याउन सकिन्छ भन्ने पक्षमा म छैन । सामान किन्दा केही ठूला पसलले ग्राहकलाई प्लास्टिकको झोला दिन छाडेका छन् । तर तिनै पसलले एक पटकमात्र प्रयोग हुने प्लास्टिकका सामानको बिक्री रोक्न छाडेका छैनन् ।


सायद अहिले यो सम्भव पनि छैन । केही दिनअघि एउटा पानी सम्मेलनको योजना बनाउँदा प्लास्टिकको बोतलको सट्टा सिल्वरको पानी खाने भाँडो दिई वातावरणमैत्री बन्ने सोचियो । तर प्लास्टिकको कलमको विकल्प सोच्ने प्रयास गरिएन । यो सम्भव थिएन । हामी यो पदार्थबाट यति धेरै जेलिसकेका रहेछौं कि यसबाट कसरी निस्कने भन्ने चुरो पाउनसकेका छैनौं ।


द इकोनोमिक टाइम्स जून २०१८ का अनुसार दोस्रो विश्वयुद्धपछि अहिलेसम्म ८.३ अर्ब टन प्लास्टिक उत्पादन भएछ । जसमध्ये करिब ६.३ अर्ब टन प्लास्टिक फोहोरका रूपमा छ । ९ प्रतिशत प्लास्टिकमात्रै पुन: प्रयोग भएका रहेछन् । बाँकी वातावरणमा छरिएका छन् । प्लास्टिक धेरैजसो ल्यान्डफिल साइट, समुद्र र पानीका स्रोतमा थुप्रिएका छन् । प्लास्टिकको टुक्रा र त्यसको रसायनले परिस्थितिक प्रणालीमा असर गरिराखेको छ । पशुपन्छी र वनस्पतिमा प्रत्यक्ष असर पुगेको छ । समुद्रको पानी प्लास्टिकको रसायनले दूषित छ । नुनको माध्यमबाट यी रसायन हाम्रो खाद्यचक्रमा पुगेका छन् ।


सन् १९१८ को जून पहिलो साता मलेसियाको सिमाना नजिक थाई केनलमा मरेको ह्वेलको पेटमा करिब ९ केजी प्लास्टिक भएको समाचार सुनेका थियौं । भारतको पटनामा गत फेब्रुवरीमा डाक्टरहरूले एउटा गाईको पेटबाट अपरेसन गरेर ८० केजी प्लास्टिक निकालेका थिए । यस्ता समाचार थुप्रै भेटिन्छन् । नहोस् पनि किन, हाम्रो गोजीमा भएको नोटदेखि लिएर घर र कार्यालयका धेरैजसो समान प्लास्टिककै छन् ।


बिभिन्न अध्ययनले उत्पादन भएका आधाजति प्लास्टिकका सामान एक वर्षभित्रै कुनै न कुनै रूपमा फालिने र प्लास्टिकका टुक्रा कुहिनमात्रै घटीमा ४ सय वर्ष लाग्ने देखाएका छन् । प्लास्टिक व्यस्थापनका उपाय नभएका होइनन् । केही समय अगाडि प्लास्टिक पचाउन सक्ने झुसिलकिराको कुरा उठेको थियो, तर त्यसका चुनौती थिए ।


प्लास्टिक व्यवस्थापन गर्ने जिम्मा कसको ? सर्वसाधारण, सरकार, नागरिक समाज वा व्यापारी ? पृथ्वीमा स्वच्छ पारिस्थितिक प्रणाली चलोस् भन्नका लागि हामीले आआफ्नो तहबाट प्लास्टिक व्यवस्थापन गर्न जरुरी छ । हामी त्यही प्रणालीको एक अंश हौं । साधारण मानिस प्रयोगकर्ता मात्र हुन् ।

उनीहरूलाई एक पटकमात्रै प्रयोग गर्न मिल्ने प्लास्टिकका सामान प्रयोग नगर्ने वा पुन: प्रयोगमा ल्याउन मद्दत गर्ने, प्लास्टिक नबाल्ने र प्लास्टिक प्रदूषणबारे अरूलाई सचेत गराउने गर्नुपर्छ । मानिसले फोहोरमा रहेका प्लास्टिक संकलन गर्ने गर्छन् । फाल्नुको सट्टा प्लास्टिक छुट्याएर ती मानिसलाई दिए पुन: प्रयोगमा मद्दत पुग्छ । नागरिक समाजले पनि प्लास्टिक प्रदूषणबारे सचेतना गराउने खालका कार्यक्रम गर्ने र अनुगमनमा सरकारलाई सघाउने गर्नुपर्छ । नियम कानुन बनाएर सरकारले प्लास्टिक व्यवस्थापन गर्न सक्छ । प्रदूषण गर्नसक्ने प्लास्टिक उत्पादनको रोक लगाउन सक्छ । तर सरकारको सीमा छ । सरकार स्थानीय व्यापारीलाई कारबाही गर्न सक्छ, तर बहुराष्ट्रिय उत्पादकहरू उसको नियन्त्रणमा छैन । त्यसका लागि सरकारले बहुराष्ट्रिय स्तरमा संवाद र सम्झौता गर्नुपर्छ ।


अन्त्यमा, विश्वका ठूला व्यापारीसँग नयाँ–नयाँ प्रविधि र पैसा छन्, जुन प्लास्टिकका विकल्प खोज्न उपयोगी हुनसक्छ । यसले प्लास्टिक व्यवस्थापनमा मद्दत गर्छ ।
लेखक आइसेट नेपालमा कार्यरत छन् ।

प्रकाशित : भाद्र १५, २०७५ ०७:५८
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT