सुक्खा क्षेत्रमा अरुणको पानी

दीपेन्द्र शाक्य

संखुवासभा — बाह्रै महिना सुक्खा हुने खाँदबारी–९ तुम्लिङटारमा अरुण नदीको पानी ल्याइएको छ । सौर्य ऊर्जा प्रयोग गरी नदीबाट दैनिक ५० हजार लिटर पानी तान्न थालिएको हो । पानी तान्न सामान्य प्रकाशबाट पनि बढी ऊर्जा निकाल्ने ‘भेरिएबल फ्रिक्वेन्सी ड्राइभ’ प्रविधि प्रयोग गरिएको छ ।

संखुवासभाको तुम्लिङटारमा पानी लैजान अरुण नदीको बगरमा राखिएका सोलार प्यानल र पम्पबाट पानी तान्न निर्माण गरिएको इनार ।तस्बिर : दीपेन्द्र

सिँचाइका लागि टारमा पानी उकाल्न नदीमा इनार बनाइएको छ । टारको माथिल्लो क्षेत्रमा १ लाख ५० हजार लिटर पानी अटाउने ट्यांकी निर्माण गरिएको छ । उपभोक्ता समिति अध्यक्ष डेगराज बस्नेतले ट्यांकीमा पानी पुगिसकेको बताए । ‘नदीबाट तुम्लिङटारस्थित पानी ट्यांकीसम्म ९ सय ५० मिटर पाइप जडान गरेर पानी ल्याइएको छ,’ उनले भने, ‘ट्यांकीमा पानी आपूर्ति भइसकेको छ ।’

दैनिक ५० हजार लिटर पानी सोलारबाट तान्ने गरिएको छ । घाम लाग्दा बिहान ९ बजेदेखि दिउँसो ३ बजेसम्म ९० मिलिमिटरको पाइपमा पानी आउँछ । ट्यांकीमा १ लाख ५० हजार लिटर पानी अटाउँछ । अरुण नदीबाट प्रतिसेकेन्ड ५ लिटर पानी आउने अध्यक्ष बस्नेतले बताए । उनका अनुसार अब केही प्राविधिक अध्ययन र कृषकको बारीमा धारा जोड्न मात्र बाँकी छ । ‘अरुण किनारमा विद्युत ्नपुगेका कारण २० किलोवाटको सौर्य ऊर्जा जडान गरेका छौ,ं’ उनले भने । सामान्य प्रकाशबाट पनि बढी उर्जा निकाल्ने ‘भेरिएबल फ्रिक्वेन्सी ड्राइभ’ प्रविधि जडान गरिएकाले थोरै घाम लाग्दा पनि सौर्य प्रणालीले राम्रो विद्युत उत्पादन गरेको उनले बताए । पानी तान्न ६४ वटा सोलार प्यानल जडान गरिएको छ । इनार २१ फिट गहिरो छ ।

Yamaha

‘यसको लागत करिब १ करोड लाग्यो,’ उनले भने, ‘आयोजनाबाट दुई सय रोपनी जमिन बाह्रै महिना सिञ्चित हुनेछ । दुई सय रोपनी क्षेत्रफल जमिनका लागि सय वटा धारा जडान गरिएको उनले बताए । ‘७४ वटा धारा जडान भइसकेका छन्’ उनले भने, ‘बाँकी २५ वटा धारा जोड्ने प्रक्रियामा छौं । प्रत्येक धारामा ‘फिर्के’ को प्रयोग गरी जमिन सिञ्चित गर्ने व्यवस्था गरिएको छ ।’

हिँउद र बर्खा दुवै सिजनमा सुख्खा हुँदा खेतीयोग्य जमिन बाँँझिन थालेपछि यो विकल्प अपनाइएको हो । आकासे पानीको भरमा पनि खेती गर्न नसकिएपछि कृषक खेत बाँझो राख्न बाध्य थिए ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र ७, २०७५ ०७:२९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

टेलिमेडिसिनले जोगायो

राजेन्द्र मानन्धर

दोलखा — हिमाली जिल्लाको अस्पतालमा भर्ना भएका जटिल अवस्थाका एक बिरामीको टेलिमेडिसिन पद्धतिबाट शल्यक्रिया सम्भव भएपछि ज्यान जोगिएको छ ।

७० वर्षे पुरुषले सरसफाइमा हेलचेक्र्याइँ गर्दा फैलिएको ‘गुप्त अंग’ क्यान्सरको चरिकोट अस्पतालमा आकस्मिक शल्यक्रिया गरिएको हो । अस्पतालले दैनिक १५ वटा शल्यक्रिया गर्छ, जसमध्ये दुईदेखि तीनवटा जटिल प्रकृतिका हुने गरेका छन् ।

उनको अवस्था जटिल भएकाले टेलिमेडिसिन प्रविधि प्रयोग गरी आकस्मिक शल्यक्रिया गरिएको प्रमुख विशेषज्ञ डा. विनोद दंगालले बताए । शल्यक्रियाको भोलिपल्टै तन्दुरुस्त देखिएका भीमेश्वर नगरपालिका–२ का उनले करिब तीन महिनादेखि खेप्दै आएको दुख्ने, पोल्ने समस्या एकैदिनमा ठीक भएकोमा खुसी व्यक्त गरे ।

क्यान्सरको चरणमा पुगेपछि अस्पताल आएका उनको तुरुन्तै शल्यक्रिया गर्नुपर्ने स्थिति थियो । डा. दंगालले विशेषज्ञ डा. उदय कोइरालाको टेलिमेडिसिन निर्देशनमा तत्काल बिरामीलाई जोखिममुक्त बनाउन जटिल र विशेषज्ञ शल्यक्रिया (युरो सर्जरी) सम्भव भएको बताए । अनलाइन भिडियो कन्फरेन्समार्फत दोहोरो संवाद गर्दै उनको शल्यक्रिया गरिएको अस्पतालले जनाएको छ ।

सरकार, समुदाय र निजी क्षेत्रको सहकार्यमा न्याय हेल्थले व्यवस्थापन गरिरहेको उक्त अस्पतालमा दैनिक तीन सय जनाले नि:शुल्क जचाउँछन् । औषधि र शय्या तथा बिरामीको खाना पनि नि:शुल्क छ । अन्यत्र करिब एक लाख रुपैयाँ लाग्ने ‘पिनेक्टोमी’ शल्यक्रिया नि:शुल्क पाएका उनी निकै हर्षित छन् । ‘थाहा थिएन, यति सजिलै पैसा नतिरी रोग निको हुन्छ भनेर,’ उनले भने ।

पैसाको समस्या र लाजले उनी निकै दिन रोग लुकाएर बसे । पछि गुप्तांगबाट रगत चुहिन थालेपछि छोराले थाहा पाए । ‘पुरै गन्हाउन थालेपछि ननुहाएर होला भन्ने ठान्यौं । पछि थाहा भो, अंग त पुरै कुहिसकेको रहेछ,’ छोराले भने ।

उक्त अस्पतालले साताको एकपटक दुई घण्टा वीर, पाटन, महाराजगन्जस्थित टिचिङ, मोडेल, धुलिखेल, धरान, बीपी मेमोरियल क्यान्सर र अछामको बयलपाटा अस्पतालबीच टेलिमेडिसिन प्रविधिअन्तर्गत छलफल गर्छ । विशेषज्ञ डाक्टरसँग जटिल बिरामीबारे अनलाइनमार्फत रेखदेख र संवाद हुन्छ ।

शल्यक्रिया गर्दा पनि सबैले प्रत्यक्ष अगाडि बसेर हेरेजसरी छलफल र निर्देशन गरिन्छ । काठमाडौंस्थित नेपाल रिसर्च एजुकेसन नेटवर्कको सहयोगमा एक वर्षदेखि टेलिमेडिसिन सेवा सञ्चालन भएको हो । स्तन, पाठेघर र हाडसम्बन्धी क्यान्सरका बिरामीको समेत शल्यक्रिया गरिसकेको अस्पतालका चिकित्सक टेलिमेडिसिनकै कारण यो क्षेत्रमा काम गर्न थप मनोबल बढाएको बताउँछन् ।

शल्यक्रियामा डा. विनोद दंगालको नेतृत्वमा डा. अमित शर्मा, नर्स खेमा स्वाँर र सुनील यादव सहभागी रहेको अस्पतालले जनाएको छ ।

प्रकाशित : भाद्र ७, २०७५ ०७:२६
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT