रोपाइँ जात्राको रमझम

जिल्लावासीको साझा पर्व
युवापुस्तामा संस्कृति हस्तान्तरण गर्दै परम्परा चलाउँदै
विप्लव भट्टराई

इलाम — मलेसिया ११ वर्ष बसेर भर्खरै फिरेका इलाम सदरमुकामका बुद्धिमान राई बिहीबार रोपाइँमा साँच्चै व्यस्त देखिए । झिमझिम पानीसँगै बाहुसे गर्न व्यस्त राई अघि गोरुहली र पछि रोपाहर लगाएर धपेडीमा देखिन्थे । लामो समयसम्म विदेशमा विताएका न्यास्रोपन मेटाउन पनि उनलाई यो रोपाइँ रमाइलो लागिरहेको थियो ।

गीत लेखनदेखि फुटबल खेलमा व्यस्त हुने सन्तोष भक्तराज गाउँको मुखियाझैं छाता ढल्काएर रोपाइँ नियालिरहेका थिए । बेठी लगाएर रोपाइँ गर्दा मुखियाले सान देखाएर रोपाइँको अवलोकन गर्ने गर्छन् । हली, बाउसे, रोपहार एक सय बढी आ–आफ्नै धुनमा थिए ।


कुनै खेतमा रोपाइँ नभएर ठ्याक्कै रोपाइँको झल्को दिनेगरी हजारौं दर्शकको समेत उपस्थितिमा इलाम बजारमा निकालिएको परम्परागत रोपाइँ जात्राको दृश्य थियो । बर्खाभरिको थकाइ मेटदै एक आपसमा रामाइलो गर्ने उद्देश्यले परम्परादेखि अस्तित्वमा रहेको रोपाइँ जात्रा निकालिँदा ठूलो भीड जम्मा हुनु स्वाभाविक नै हो ।

Yamaha


स्थानीय विद्यालयहरूले बिदा समेत दिइएको यो जात्रा कुनै जाती विषेश नभएर समग्र जिल्लाबासीको पर्वका रूपमा स्थापित हुँदै गएको छ । युवापुस्तामाझ संस्कृति हस्तान्तरण गर्दै परम्परा थेग्ने उद्देश्यले निरन्तरता पाएको जात्रा इलामेकालाई सांस्कृतिक सम्मिलनको पर्व समेत बनेको छ ।


पछिल्लो समयमा पश्चिमा संस्कृतिको प्रवेशसँगै भेटघाट र मन बहलाउने अन्य माध्यम प्रशस्त हुँदा जात्राको रौनक भने घटदो छ । इलाममा नेवार जातिको बसोबास सुरु भएदेखि नै थालिएको यो जात्रालाई पछिल्लो समयमा जिल्लाका सवै समुदायले पर्वका रूपमा मनाउने गरेका छन् ।


‘सबै समुदायले स्वतस्फूर्त उपस्थिति देखाउँदै पर्वका रूपमा यसलाई मनाउने गरिएको छ,’ खोजकर्ता युद्ध वैद्यले भने, ‘जिल्लाकै पहिचानका रूपमा स्थापित भए पनि पुराना कतिपय चलन भने लोप भएका छन् ।’ उनकै भनाइमा पहिला जात्रापछि रातभर लिम्बू जातिको धान नाँच नाच्ने चलन थियो ।


संस्कृतिको जगेर्ना गर्दै पर्यटक आकर्षणका लागि नेपाल भाषा तथा संस्कृति समाजको आयोजनामा निकालिएको जात्रा हेर्न गाउँगाउँबाट वाक्लो उपस्थिति थियो । लोप भइसकेको बेठी लगाएर रोपाइँ गर्ने चलनको झल्को जात्रामा पाइन्छ ।


ठूलाठालूले बाजागाजासहित ठूलो उपस्थितिमा उत्सवमय रोपाइँ गर्ने चलन ‘बेठी’ बाट प्रभावित भएर यो जात्रा सुरु भएको पाकाहरू बताउँछन् । पुरुषले महिलाको महिलाले पुरुषको अभिनय गर्ने चलन जात्राको विषेशता हो ।


विभिन्न जातजातिका पहिचान झल्कने झाँकी, नाँचगानका साथ रोपाइँजात्रामा मनोरञ्जन दिलाइएको थियो । संस्कृतिको धरोहर मानिने यो जात्राको रौनक पनि पछिल्लो समय घट्दै गएकाले युवाहरू संरक्षणमा लाग्नुपर्ने स्थानीयको भनाइ छ ।


‘पहिलोपटक रोपाहारको भूमिकामा अभिनय गर्दा ठ्याक्कै खेतमा रोपाइँ गरेको अनुभूति भयो,’ मोडलिङमासमेत व्यस्त लक्ष्मी राईले भनिन् । विद्यालय नै बिदा गरेर विद्यार्थीलाई पनि पुरानो चलन जात्रामार्फत सिकाउने गरिएको छ । जात्रामा सहभागी हुन विद्यार्थीबीच पनि तछाडमछाड हुने गरेको छ ।


जिल्लाको पश्चिमी मंगलबारेमा बुधबार रोपाइँजात्रा निकालियो । नाम्सालालिङ, दानाबारी र फिक्कलमा पनि रोपाइँजात्रा निकालिन्छ । जिल्लामा लाखेजात्रा, गाईजात्रा र रोपाइँ जात्रालाई वर्षेनी उत्सवमय बनाइने गरिएको छ ।

प्रकाशित : भाद्र १५, २०७५ ११:१३
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

पुल नहुँदा सास्ती

विप्लव भट्टराई

इलाम — हिउँदमा टोलटोलमै मोटर पुगे पनि बर्खामा जिल्लाका कतिपय स्थानमा खोला तर्नै समस्या छ । कतै पक्की पुलको आवश्यकता छ भने कतै झोलुंगे पुल पनि नहुँदा जोखिम मोलेर खोला तर्नुपर्ने बाध्यता छ ।

सूर्योदय नगरपालिका ६ र रोङ गाउँपालिका ६ बीचको फामखोलामा पुल नहुँदा स्थानीयले सास्ती खेप्नुपरेको छ । बर्खामा खोला उर्लिएर आउने हुँदा जोखिम मोलेर स्थानीयले यात्रा गर्नुपर्ने बाध्यता छ । अस्थायी बाँसको पुल तरेर दिनहुँ दर्जनांै विद्यार्थी आउजाउ गर्छन् ।

यस्तै सूर्योदय नगरपालिका ५ र रोङ गाउँपालिका ६ को बीचमा रहेको सिद्धिखोलामा झोलुंगे पुल नहँुदा सर्वसाधारणको यात्रा जोखिमपूर्ण बनेको हो । खोला घटेका बेलामा मात्र वारपार गर्न सकिने भए पनि बर्खाको समय भने ती गाउँका बासिन्दाले जोखिम मोलेर खोला तर्नुको विकल्प छैन ।दुवै स्थानमा स्थानीयको पहलमा बर्सेनि फड्के निर्माण गर्ने गरिएको छ । पुल बनाउन टोलबाटै योजनाको छनोट गरे पनि अहिलेसम्म बन्न सकेको छैन । जिल्लाका धेरै स्थानमा अझै पनि पुलको अभावमा खोला तर्न कठिनाइ छ । सन्दकपुर गाउँपालिका ४ र ५ बीचको धुवाखोलामा पनि पुल नहुँदा उस्तै समस्या छ । बर्खामा उर्लेर आउने खोला तर्न अस्थायी पुलको साहारा आवश्यकता पर्ने स्थानीय बताउँछन् । वर्षौंअघि स्थानीयले बनाएको काठे पुल पनि मक्किएपछि थप जोखिम बढेको हो । जिल्लाका उत्तरी र पूर्वी क्षेत्र जोड्ने फिक्कल, नयाँबजार, प्याङ, जमुना, मावु र माइमझुवा हुँदै पुवामझुवाको बाघखोर जोड्ने रिङरोड यही स्थानबाट गए पनि पुलको अभावमा खोलाबाटै गाडी तार्नुपर्ने अवस्था छ । हिउँदमा खोला सानो भए पनि बर्खामा उर्लेर आउने भलबीच गाडी तार्नु पर्दा समस्या हुने गरेको चालक अर्पण गुरुङ बताउँछन् । ‘यहाँ वारपार गर्ने धेरै हुने र सवारी चाप पनि बढ्दै गएकाले पक्की पुलको आवश्यकता देखिन्छ,’ उनले भने ।

इनपा ८ को सिङफ्रिङ र माइजागमाईको सोयाङबीचको माइखोलामा पनि पुलको अभावमा जोखिम मोलेर फड्केबाटै खोला तर्नुपर्ने बाध्यता छ । खोला खोल्सी धेरै भएको माई नगरपालिकामा पनि उस्तै समस्या छ । नगरपालिकाका विभिन्न ६ स्थानमा नयाँ पुल बनाउन माग गरिएको प्राविधिक गोविन्द ढकालले जानकारी दिए । नगरपालिकाको २ वडा स्थित दुङदुङे, ६ नम्बर वडाको थिवा, मागु र रिखुवालगायत स्थानमा झोलुंगे पुलको आवश्यकता छ ।

जिल्लामा डेढ सय झोलुंगे पुल बनेका छन् । निर्माणका क्रममा अहिले १० वटा छन् । स्थानीय तह गठनअघि तत्कालीन जिल्ला विकास समितिमार्फत पुल बन्दै आएकोमा अहिले सम्बन्धित गाउँपालिका र नगरपालिकाले पुल निर्माणको काम अघि बढाउँदै आएका छन् । ट्ेरल ब्रिज सपोर्ट युनिटमार्फत पुल निर्माण गर्दा स्थानीय तहले ६ प्रतिशत रकम निकाल्नुपर्ने व्यवस्था छ ।

प्रकाशित : जेष्ठ २९, २०७५ ०९:४१
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT