‘गाउँमा अधिकार होइन महँगी र कर आयो’

‘गरिवको सरकार कहिलै नआउने रहेछ, हामी महिलालाई त ज्यालामा पनि भेदभाव छ’
देवनारायण साह

मोरङ — विराटनगर १२ बखरीस्थित मुसहर बस्तीका ६१ वर्षीय भगलु ऋषिदेवले भोट माग्न आउँदा नेताले सिंहदरबारको अधिकार गाउँमै आउँछ भन्ने सुनेका थिए । भोट खसाएको वर्ष बित्यो तर उनले सिंहदरबारको अधिकार गाउँमा आएको अनुभव गर्न सकेका छैनन् ।

‘अहिले गाउँमा अधिकार होइन महँगी र कर आएको छ,’ उनले भने, ‘हामी गरिबका लागि सुविधा कहिले आउने हो ?’ बाढीपीडितका लागि आएको बजेट पनि वितरण नहुँदा उनी झनै दु:खी छन् । यस्तै गुनासो भुटुन ऋषिदेवको पनि छ । ‘किसानको खेतमा कृषि मजदुरका रूपमा काम गरेर गुजारा गर्दै आएका हामीलाई बजार बढेर मजदुरी पनि खोसिएको छ,’ उनले भने, ‘खेती गर्ने जमिनमा अग्ला महल ठडिदै गएकाले खेती घटदै गएको छ ।’


हल्लो जोत्ने टयाक्टरले, सडक बनाउने जेसीबीले, निर्माण र उद्योग क्षेत्रमा भारतीय मजदुरले गरिरहेकाले आफूहरू रोजगारी अभावमा छाक टार्न पनि धौधौ परिरहेको उनले गुनासो पोखे । उनले ऋण लिन धितो राख्ने सम्पत्ति नभएकाले बैदेशिक रोजगारी पनि जान नसकेकाले भारतको दिल्ली, पञ्जाब, हरियाना, गुजरातमा रोजगारीका लागि जान बाध्य भएको सुनाए । मुलुकको पहिलो औद्योगिक नगरी विराटनगरका सुकुम्बासी दलित रोजगारीका लागि भारतमा आश्रित हुनु परेको भुटुनले गुनासो पोखे ।

Yamaha


‘गरिवको सरकार कहिलै नआउने रहेछ,’ सबनदेवी ऋषिदेवले भनिन्, ‘हामी महिलालाई त ज्यालामा पनि भेदभाव गरिएको छ ।’ वडा अध्यक्ष हिरालाल कामतले महिलालाई ३ सय र पुरुषलाई ५ सय ज्याला दिएको गुनासो उनको छ । ‘सुकुम्बासी, दलित महिलालाई सम्मानपूर्वक बाच्न हैन ज्याला पाउन पनि मुस्किल छ ।’ पछिल्लो समय विराटनगर महानगरपालिकाले सडक बिस्तारका लागि सडक छेउमा नै भएको घरहरू भत्काउन दिएको सूचनाले १० परिवार चिन्तित छन् ।


विराटनगर १८ शिबटोलका महतो, कामत, कायश्थलगायतको ६० सुकुम्बासी परिवारको पनि अवस्था उस्तै छ । स्थानीय ६० वर्षीय मर्नु महतोले कोइराला परिवारको घर विराटनगरमा निर्माण भएपछि घोघहा नदीको मुहान थुनिएपछि यहाँका नदी उकास जग्गामा आफूजस्ता सुकुम्बासी परिवारहरू बिस्तारै घर बनाएर बसोबास गर्न थालेको बताए विराटनगर महानगरपालिकाले सुकुम्बासीहरूका लागि प्रभावकारी काम गर्न सकेका छैन ।


महानगर प्रमुख भीम पराजुलीले महानगरस्थित सुकुम्बासी समस्या समाधानका लागि वडा १९ स्थित डेढ बिघा ऐलानी जग्गामा ६० वटा घर चालु आर्थिक वर्षमा निर्माण गर्ने बताए । उनले यसका लागि यूएन ह्याबिट्याट, जीवन विकास र सहारा नेपाललेसमेत सहयोग गर्ने सुनाए । यसका साथै वडा १२ स्थित सुकुम्बासीलाई पनि व्यवस्थित घर निर्माणको योजना रहेको प्रमुख पराजुलीले बताए ।

प्रकाशित : भाद्र २७, २०७५ ०९:२९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

धानका लागि मल छैन

‘समयमा मल हाल्न नपाउँदा धानका बिरुवा पहेँला भएका छन्’
देवनारायण साह

मोरङ — धानबालीमा मल हाल्ने समय हो यो । तर, बजारमा मल पाइँदैन । सरकारले यो वर्ष समयमै कृषकलाई पर्याप्त मल उपलब्ध गराउने प्रतिबद्धता जनाएको थियो । त्यो प्रतिबद्धता पूरा हुन सकेको छैन । मल अभावमा धानको उत्पादन घट्ने भन्दै कृषकहरू चिन्तित छन् ।

जहदाका कृष्णा साहले धान रोप्ने र गाँज आउने बेलामा कृषि मल नपाउँदा धान पहेँलो भएको गुनासो गरे । ‘रोप्ने बेलामा डीएपी मल हिलो माटोमा हाल्न पाएनौं र अहिले गाँज आउने बेलामा युरिया मल नपाएर हाल्न पाएका छैनौं,’ उनले भने, ‘समयमा मल हाल्न नपाउँदा धानको बिरुवा पहेँलो भएकाले यस वर्ष लगानी नै डुब्ने भएको छ ।’ उनले ४ बिघामा धान खेती लगाएका छन् ।

यस्तै, सुनसरीको गढी गाउँपालिका ३ छिटहाका सुरेन्द्र मेहताले अहिले धानमा युरिया मल हाल्नै पर्ने समयमा अभाव भएकाले यस वर्ष धान उत्पादनमै ह्रास आउने बताए ।

गढी–३ स्थित चन्द्रउदय कृषि सहकारी संस्थाका अध्यक्षसमेत रहेका उनले सहकारीमा आबद्ध १ सय ६५ किसानलाई अहिले ४ सय बोरा युरिया मल आवश्यक भए पनि दुई सय बोरा मात्रै कृषि सामग्री कम्पनी इटहरीले उपलब्ध गराएको बताए ।

‘धान रोप्ने बेलामा पनि डीएपी र युरिया हाल्न नपाउँदा धान राम्ररी फस्टाउन सकेको छैन,’ उनले भने, ‘अहिले धानमा गाँज आउने बेलामा युरिया नपाएर पहेँलो हुँदै गएको छ ।’ उनले ११ बिघामा धान खेती लगाएका छन् ।

यस्तै, स्थानीय सियालाल यादवले व्यावसायिक खेती गर्ने किसानले धान रोप्ने बेलामा डीएपी र युरिया मिलाएर माटोमुनि हाल्नुपर्ने बताए । उनले गाँज आउने बेला र गम्हरा आउने बेलामा युरिया हाल्नै पर्ने जनाए । उनले भने, ‘धान रोप्ने बेलामा पनि मल पाएका छैनौं ।’

धान पूरै पहेँलो भइसकेपछि स्थानीय व्यापारीबाट लुकाईछिपाई ल्याएको भारतीय युरिया २५ रुपैयाँ किलो खरिद गरेर १० कठ्ठामा हालेको उनले सुनाए । पूर्वाञ्चल क्षेत्रीय कृषि निर्देशनालयका प्रवक्ता राजेन्द्र उप्रेतीले किसानलाई अहिले धानमा युरिया मल हाल्नैपर्ने बेलामा अभाव हुनुले प्रतिफल राम्रो नदिने बताए ।

‘अहिले युरिया हालेपछि धानमा गाँज बढी आउने र राम्ररी बढ्छ,’ उनले भने, ‘गाँज आउने बेलामा युरिया नहालेपछि नाइट्रोजनको कमीले धान पहेलो हुँदै जाने हुन्छ र गम्हरा पनि राम्ररी नआउने हुँदा उत्पादनमा ह्रास आउँछ ।’ उप्रेतीले धानमा अहिले सिठब्लाइट रोग लागेर पनि धानको बिरुवा पहेँलो भएकाले युरियाको माग बढी भएको बताए ।

कृषि सामग्री कम्पनी लिमिटेड क्षेत्रीय कार्यालय विराटनगरका सूचना अधिकारी नवरत्न गौतमले अहिले युरिया मलको अभावभन्दा पनि मागबमोजिम आपूर्ति हुन नसकेको बताए । उनले यस वर्ष मल खरिदमा भएको ढिलाइले समयमा डीएपी, युरिया, पोटास नआउँदा वितरणमा समस्या भएको स्विकारे । उनले सहकारीहरूले माग गरेअनुसारको मल आपूर्ति गर्न नसकेको जनाए ।

कृषि सामग्री कम्पनी लिमिटेड क्षेत्रीय कार्यालय विराटनगरका शाखा अधिकृत केदार ढकालले चालु आर्थिक वर्षमा अहिलेसम्ममा ३ हजार ३ सय ८१ टन युरिया आएको बताए । उनले अहिले तत्काल पूर्वाञ्चलमा ३ हजार टन युरिया आवश्यक रहेको जनाए । ‘अहिले दैनिक ३/४ ट्रक आइरहेको युरिया सहकारीलाई समान रूपमा वितरण गरिरहेका छौं,’ उनले भने, ‘सरकारले खरिद गरेको ९ हजार ६ सय १९ टन युरिया पूर्वाञ्चलका लागि आउने क्रममा छ ।’

गत वर्ष पहिलो चौमासिकमा पूर्वाञ्चलमा १० हजार ४ सय ८०, डीएपी ७ हजार १ सय १० र पोटास ४ सय ८६ दशमलव ६ सय टन आपूर्ति भएको उक्त कार्यालय तथ्यांकमा छ । अहिले विराटनगरमा १ सय ७०, धनकुटामा ७४, इटहरीमा ३६, इलाममा ४, लहानमा २०, राजविराजमा ५ टन युरिया मौज्दात रहेको र विर्तामोड र उदयपुरमा मौज्दात नरहेको कार्यालय तथ्यांकमा छ ।

प्रकाशित : भाद्र २६, २०७५ ०८:२६
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT