कहाँ छन् साढे तीन सय महिला र बालबालिका ?

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — मकवानपुरको सुदुरपूर्वमा पर्ने वाग्मती गाउँपालिकास्थित राईगाउँ—१ की विवाहित २५ वर्षीया सरस्वती राई र २३ वर्षीया जमुना थिङ घरबाट हेटौंडा घुम्न आएको डेढ महिना भइसक्यो । अहिलेसम्म उनीहरू घर फर्केका छैनन् । असार १ मा उनीहरू घरबाट निस्केका थिए ।

दुवैका चार वर्ष पुग्दै गरेका एक/एक छोरी छन् । राई र थिङ घरमा बच्चा छाडेर बेपत्ता भएका छन् । राईका पति नेपाल प्रहरी र थिङका पति रोजगारीका लागि साढे १ वर्षदेखि कतार छन् । बुहारीहरू घर फर्केनन् भनेर दुवैका ससुराले खोजीका लागि जिल्ला प्रहरी कार्यालय हेटौंडाको महिला सेलमा असार १३ गते निवेदन दिएका छन ।

राईगाउँको मात्र होइन, मकवानपुरगढी गाउँपालिका–८ बुढीचौरकी २४ वर्षीया विवाहित जानुका विक पनि बेपत्ता भएको दुई महिना भइसक्यो । उनका पतिले उनलाई अहिलेसम्म फेला पार्न सकेका छैनन् ।

प्रहरीलाई खोजबिन गरिदिन पनि निवेदन दिएका छन् । पति श्याम विक विदेशबाट फर्केको दिनदेखि पत्नीको खोजबिनमा जुटिरहेका छन् । मलेसियाबाट पति विक काठमाडौं ओर्लेकै दिनदेखि जानुका घरबाट बेपत्ता भएकी हुन् । घरका सासूससुरालाई काठमाडौंमा पति लिन जान लागेको भनेर उनी घरबाट निस्केकी थिइन् ।

Yamaha

उनी पतिलाई स्वागत गर्न पनि पुगिनन् र घर पनि फर्किइनन् । २ र ४ वर्षका दुई छोरालाई छाडेर उनी बेपत्ता भएकी हुन् । पतिले विदेशबाट पठाएको सबै पैसा कुम्ल्याएर उनी बेपत्ता भएकी हुन् ।

मकवानपुरको कैलाश गाउँपालिका—३ कालिकाटारकी १९ वर्षीया सुनीता मोक्तान विदेश जान्छु भनेर हिँडेको ५ महिना भइसकेको छ, अहिलेसम्म अत्तोपत्तो छैन । ‘विदेशमा गएर हराएको हो कि, अन्त कतै गएको हो अहिलेसम्म अत्तोपत्तो छैन,’ बाबु दुर्गाबहादुर मोक्तानले भने । छोरीको खोजबिन गरिदिन जिल्ला प्रहरी कार्यालय हेटौंडामा निवेदन दिएका छन् ।

वैदेशिक रोजगारीका निम्ति साढे एक वर्षअघि कतार पुगेका मकवानपुरगढी सुकौराका अर्जुन भ्लोनकी पनि पत्नी चार महिना घरबाट बेपत्ता भएकी छन् । आव ०७४/०७५ को असार महिनामा मात्र विवाहित २२ सहित ३१ जना महिला बेपत्ता भएका छन् । यसैगरी मनहरी गाउँपालिका ७ रमनटारका २ बालिका र एक बालक असारको ८ गतेदेखि हराएका छन् ।

घरबाट मनहरी बजार घुम्न आएका तीन बालबालिका अहिलेसम्म घर फर्केका छैनन् । बालिकाकी आमा सुन्तली विकले १३ वर्षीया छोरी हराएकाले खोजी गरिदिन अनुरोध गर्दै तस्बिरसहित निवेदन दिएकी छन् । असार महिनामा मात्र मकवानपुरका १० बालिकासहित १२ बालबालिका हराएको महिला सेलले जनाएको छ । गत आवमा मकवानपुरका १ सय ५१ जना विवाहितसहित २ सय ४२ महिला हराएका छन् । ६८ बालिकासहित १ सय ११ बालबालिका बेपत्ता भएका छन । हराएकामध्ये २ सय ७ महिला र १ सय ५ वालबालिका फेला परेको प्रहरी नायब उपरीक्षक एवं प्रवक्ता नरेशकुमार सिंहले बताए ।

मकवानपुरामा आव ०७४/०७५ मा महिला र बालबालिका गरेर ३ सय ५३ जना बेपत्ता भएका थिए । तीमध्ये ४१ जनाको हालसम्म अत्तोपत्तो छैन । आव ०७३/०७४ मा १ सय ८२ जना महिला र ६९ जना बालबालिका हराएका थिए । तीमध्ये ४९ जना महिला र १८ जना बालबालिका मात्र फेला परे । १ सय ८४ बेपत्ता भएका थिए । गत आवमा ३ सय ५३ मध्ये ३ सय १२ जना फेला परेका छन् ।

आव ०७२/०७३ मा महिला र बालबालिका गरेर १ सय ६३ जना बेपत्ता भए । महिला र बालबालिका बेपत्ता हुने क्रम बढ्दो छ । तीमध्ये ७८ जना मात्र फेला परेका थिए । ८५ बेपत्ता भएका थिए । ‘महिला र बालबालिका बेपत्ता हुने क्रम बढ्दो छ,’ बालबालिकाका क्षेत्रमा काम गर्दै आएका प्रकाश खतिवडाले भने, ‘महिला र बालबािलकालाई कता लगेर बेपत्ता पार्छन् पत्ता लगाउन मुस्किल परेको छ ।’ आव ०७०/०७१ मा ४५ जना महिलासहित ८० जना मात्र बेपत्ता भएका थिए ।

तीमध्ये ४३ जना फेला परेका थिए । ३७ जना बेपत्ता भएका थिए । बेपत्ताको संख्या बर्सेनि बढ्दै छ । ‘प्रहरी कार्यालय हेटौंडाको सूचीमा बेपत्ता भनिएकाहरू पनि घरमा आइसकेका होलान् तर कार्यालयलाई जानकारी नदिएका कारणले हराउनेको सूची धेरै देखिएको हो,’ प्रहरी नायब उपरीक्षक सिंहले भने ।

हराइएका वा बेपत्ता पारिएका बालबालिका भारतको सर्कस र महिलाहरू अवैध ढंंगले विदेश पुर्‍याइएका हुन सक्ने माइती नेपाल मकवानपुरकी प्रमुख माया लामाले बताइन् । उनले भनिन्, ‘महिलाहरूलाई विभिन्न ढंगले विदेशमा पुर्‍याएर बिक्री गर्ने गरेका छन् ।’ विगतमा विवाह गरेर भारतमा लगेर पुरुषले बिक्री गर्थे भने अहिले वैदेशिक रोजगारीका नाममा बिक्री गरेका छन् । ‘मानव बेचबिखनको स्वरूप अहिले बदलिएको छ,’ उनले भनिन्, ‘महिला र बालबालिका बेपत्ता हुने क्रम बढेको छ तर एकाधमात्र फेला पर्छन् ।’

पहिला मानव बेचबिखन कार्यमा पुरुषमात्र संलग्न हुन्थे, अहिले महिला पनि सक्रिय हुन लागेका छन् । महिलाहरू विशेषगरी महिलाकै सम्पर्क र पहलमा बिक्री भएका छन् ।

प्रकाशित : भाद्र २४, २०७५ ०७:३६
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

चेपाङले मनाए सामूहिक छोनाम

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — चेपाङ समुदायको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण र ठूलो धार्मिक पूजा छोनाम (न्वाँगी) पर्व सामूहिक रूपमा मनाइएको छ । अन्य समुदायको प्रभाव र धर्म परिवर्तनले आफ्नो संस्कृति र पहिचानमा समस्या भएको भन्दै नेपाल चेपाङ संघको सक्रियतामा केही वर्षदेखि सामूहिक छोनाम मनाउन थालिएको हो ।

विगतमा भदौ पूर्णिमामा चेपाङहरूले एक्लाएक्लै घरमा छोनाम मनाउँथे । प्रकृति पूजक चेपाङहरूले आफ्नो धर्म परिवर्तन गरेपछि छोनाम लोप हुँदै गएको थियो । परिवर्तनकारी युवा चेपाङहरू सक्रिय भएर नेपाल चेपाङ संघको गठन गरेपछि संघले प्रत्येक वर्षको भदौ २२ गते सामूहिक रूपमा छोनाम पर्व मनाउने निर्णय गरेको थियो ।

उक्त निर्णयअनुसार छोनाम पर्व मनाउँदै आएका छन् । संघले यो वर्ष चितवनको शक्तिखोरमा सामूहिक रूपमा उक्त पर्व शुक्रबार राति मनाएको छ । मकवानपुरको मनहरि गाउँपालिका—५ प्याङचेमा मानबहादुर चेपाङको घर छोनाम पर्व मनाएको छ ।

चेपाङ समुदायले पितृलाई नचढाई र पूजाआज नगरी नयाँ फलफूल र अन्नपात खान हुँदैन भन्ने धार्मिक मान्यता छ । उक्त पर्वका दिन घैया धानको चामल, पिँडालु, निबुवालगायतका फलफूल भूमिलाई र पितृलाई चढाउने गरिन्छ । उक्त पर्वमा भोज खाने, सुखदु:खका कुरा गर्ने र रातभर नाचगानको रमाइलो गर्ने चलन छ ।

वर्ष दिनमा कम्तीमा पनि नौ महिना जंगली कन्दमूल खाएर प्राण धान्दै आएको लोपोन्मुख चेपाङ जातिले भदौ २२ गते मिठो मसिनो खाएर मुख फेर्ने गर्छन् । भीरपाखामा बस्ने यो जातिका पाखोपखेरामा लगाएको मकैलगायत फलफूल भदौमा पाक्ने भएकाले चेपाङ समुदायले उक्त दिन छोनाम (न्वाँगी) पर्व धुमधुामसँग मनाउने गर्छन् । चेपाङहरूले नयाँ अन्न खाने दिनलाई छोनाम भन्छन् । छोनाम पर्वमा चेपाङ जातिको जीवन शैली र संस्कृति जोडिएको छ । उनीहरू कहाँ बस्छन् र के खान्छन् भन्ने यो पर्वले चिनारी दिन्छ ।

चितवन मकवानपुर, धादिङ र गोरखाको पहाडी क्षेत्रमा मुख्य बसोबास भएका चेपाङहरू यो विधिलाई छोनाम अर्थात् न्वाँगी भन्ने गर्छन् । छोनाम चेपाङ समुदायको मुख्य पर्व भएको संविधानसभाका पूर्वसदस्यसमेत रहेका चेपाङ अगुवा गोविन्दराम चेपाङ बताउँछन् ।

चेपाङ संघ चितवनका अध्यक्ष लक्ष्मण चेपाङका अनुसार साउन सकिएपछि चेपाङ गाउँमा छोनामको रौनक सुरु हुन्छ । चैत/वैशाखमा लगाएको मकै यही सयममा घर भित्रिन्छ । लहरे तरकारीहरू घिरौंला, बोडीका साथै कर्कलो खेतमा हुन्छ । समुदायले साउनपछि आ–आफ्नो ढंगले मनाए पनि चेपाङ संघले संस्थागत रूपमा भदौ २२ गते छोनाम मनाउने गर्छ ।

संघका पूर्व केन्द्रीय अध्यक्षसमेत रहेका गोविन्दराम चेपाङ ५४ सालदेखि केन्द्रीय संघले चेपाङ बहुल गाउँमा भदौ २२ गते कार्यक्रम गर्दै आएको बताए । यो पटक केन्द्रीय चेपाङ संघले चितवनको शक्तिखोरमा कार्यक्रम राख्यो । शुक्रबार आयोजना भएको कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि प्रदेश–३ का कृषि मन्त्री दावा दोर्जे लामा थिए । उनले ढ्याङ्ग्रो ठोकेर कार्यक्रमको उद्घाटन गरे ।

ढ्याङ्ग्रो छोनाम पर्वको विशेष सामग्री हो । ‘यही ढ्याङ्ग्रो रातभरि बजाएर हाम्रो पुजारी अर्थात् पान्डे अथवा झाँक्रीले देवी, देवता, पुर्खा सम्झन्छन्,’ संघका जिल्ला अध्यक्ष लक्ष्मण चेपाङले भने । रातभर पान्डे (धामी)ले फलाकेपछि बिहान सबेरै नुहाएर पूजा पाठ चल्छ । त्यसपछि घरमा रहेको नयाँ अन्न रातभर सम्झेका देवी, देवता र पुर्खालाई चढाउने विधि सुरु हुन्छ ।

प्रकाशित : भाद्र २४, २०७५ ०७:३४
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT