माझीको स्थायी बासोबास अधुरै

प्रकाश बराल

बागलुङ — जन्मदिन वा विवाहोत्सव भए २५ वर्ष पुगेको खुसीमा रजत जयन्ती समारोह आयोजना हुन्थे । खुसियाली मनाइन्थ्यो । राजमार्ग निर्माणताका पुरानो थलोबाट विस्थापित यहाँका माझी परिवारको थातथलो छुटेको पनि २५ वर्ष पुगेको छ ।

पोखरा–बागलुङ राजमार्ग निर्माणको क्रममा विस्थापित भएका माझीलाई राखिएको अस्थायी टहरो । तस्बिर : प्रकाश/कान्तिपुर

उनीहरू घरी ठेकेदारका कुरा सुन्छन्, घरी नगरपालिकाका कुरा । नयाँ बासस्थान पाउने आसमा उनीहरू निरास छन् । राष्ट्रिय राजमार्गको निर्माणले विस्थापित बनाइएका राजु माझी अहिले पनि अस्थायी टहरोमा बस्न बाध्य छन् । उनीजस्तै १४ घरपरिवारले २५ वर्षदेखि छाप्रोमै जीवन बिताइरहेका छन् ।
पोखरा–बागलुङ राजमार्ग निर्माणका क्रममा २०४९ सालमा विस्थापित भएका माझीलाई स्थायी बसोबासमा पठाउने नगरपालिकाको योजना अझै अलमलमै परेको छ । सडकको ट्रयाक खोल्दा उनीहरूको घर भत्काइएको थियो । त्यसपछि अस्थायी बसोबासका लागि बाँगेचउरमा अस्थायी टहरा बनाएर बस्न दिइएको थियो । राजुसँगै छिमेकी सोमबहादुर माझी गएको दसैंमा नयाँ घरमा बस्ने योजनामा थिए । तर, अहिलेसम्म छाप्रामै छन् । २०४९ सालदेखि घरबारविहीन भएका माझीहरूको बस्ती बसाल्न बागलुङ नगरपालिकाले सुरु गरेको बस्ती निर्माण काम अलपत्र भएपछि माझी परिवारले राम्रो ओत नपाएका हुन् । दसैंअघि नै घर बनाएर बस्न दिने आश्वासन दिएको नगरपालिका अहिले ठेकेदारलाई दोष दिन थालेको छ । ठेक्का लिएको कम्पनीले समयमा निर्माण नगरेपछि माझीहरूले यसपटकको जाडो पनि छाप्रोमै काटे ।
सडक बनाउने क्रममा बागलुङ नगरपालिका १ का १४ घरधुरीका झन्डै सयजना हाराहारी माझी पुरानो थातथलोबाट विस्थापित भएका थिए । उनीहरू बाँगेचउरको सार्वजनिक स्थानमा टहरा बनाएर बस्दै आएका छन् । आफ्नो थातथलो छाडेर बस्न बाध्य उनीहरूलाइ भूकम्प प्रतिरोधी भवन बनाएर राख्ने आश्वासनसहित नगरपालिकाले योजना अघि सारेको थियो । घर निर्माणका लागि मुक्तिनाथ बी एन्ड त्रिशक्ति संयुक्त निर्माण सेवालाई ठेक्का दिएको थियो । गत असार मसान्तमा भवन निर्माण गरेर हस्तान्तरण गर्ने सम्झौता गरेको कम्पनीले विभिन्न बहाना बनाएर काम पूरा नगरेको नगरपालिकाका योजना अधिकृत युक्तप्रसाद सुवेदीले बताए । ८२ लाख ३० हजार रुपैयाँमा कम्पनीले माझीका लागि ३/३ कोठे ब्लकको भवन बनाउन डेढ वर्षअघि सम्झौता गरेको थियो । नगर विकास कोषको ८० प्रतिशत अनुदान १० प्रतिशत ऋण र स्थानीय सहभागिताको १० प्रतिशतमा ती भवनहरू बन्ने योजना थियो । अहिलेसम्म ती भवन अपूरो भएकाले बस्ती बसाल्न नसकिएको इन्जिनियर दीपेन्द्र भण्डारीले बताए । ‘कतै शौचालय बाँकी छ, कतै घर भित्रको काम बाँकी छ,’ उनले भने, ‘नगरपालिकाले पहल गरिरहेको छ । हस्तान्तरण नभएकाले बस्ती सार्न सकिएको छैन ।’ घर नबनेकाले सबै अर्काको भनाइ सहन बाध्य भएको भन्दै स्थानीय गुनासो गर्छन् । ‘आफ्नै घर बन्ला र बसौंला भनेर कुरेको धेरै भयो,’ स्थानीय लक्ष्मी माझीले भनिन्, ‘आफंै आएर काममा सहयोग गरिरहेका छौं तर ठेकेदारले ढिला गरे ।’ ठेकेदारको काम गुणस्तरहीन भएको पनि उनीहरूको गुनासो छ ।
प्राविधिकहरू गएर बसेको समयमा काम गर्ने, अरू समयमा ठेकेदारका प्रतिनिधि साइटमा नबस्ने प्रवृत्ति छ । ‘हामी बसेर प्लास्टरमा पानी हाल्न लगाउनु परेको छ,’ इन्जिनियर भण्डारीले भने, ‘दैनिक एउटै योजनामा प्राविधिक बस्न नसकिने, ठेकेदारले आँखा छलेर गुणस्तरमा बदमासी गर्ने भएको छ ।’ ठेकेदार कम्पनीले भने घर बनिसक्ने अवस्था भए पनि बाटोमा अन्य व्यक्तिको जग्गा परेकाले समयमा पूरा गर्न नसकेको दाबी गरेको छ । बस्ती व्यवस्थापनका लागि नगरपालिकाले १ रोपनी र स्थानीय कर्णबहादुर बोहरा, दिव्यधर आचार्य, कृष्णबहादुर केसी, शम्भु आचार्य र कौशिला आचार्यले १४ रोपनी जमिन नि:शुल्क उपलब्ध गराएका थिए ।

प्रकाशित : फाल्गुन १, २०७४ १०:४४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

 मानहुङकोट आन्तरिक पर्यटकको गन्तव्य बन्दै

प्रताप रानामगर

दमौली — आन्तरीक पर्यटक घुमघामका लागि जहिल्यै नजिकका रमाइला गन्तव्यको खोजीमा रहन्छन् । यस्ता ठाउँ खोज्नेहरूको रोजाइमा मानहुङकोट परेपछि दिनदिनै यहाँ पुग्नेहरू बढ्न थालेका छन् । 

तनहुँको व्यास ५ मा पर्ने मानहुङकोटमा आएका आन्तरिक पर्यटक । तस्बिर : प्रताप/कान्तिपुर

सदरमुकाम दमौलीबाट पश्चिमतिर डेढ घण्टामा हिँडेरै पुग्न सकिने यो कोट पृथ्वी राजमार्गबाट करिब ७ किमिको दूरीमा पर्छ । यहाँसम्म पुग्न कच्ची बाटो छ । मोटरसाइकल र जिपमा आधा घण्टामै सजिलै पुगिने भएकाले आन्तरिक पर्यटकका लागि यो नयाँ गन्तव्य बन्न थालेको छ । पर्यटकको रोजाइमा पर्न थालेपछि यो क्षेत्रको विकासका योजना ल्याउन २०६४ मा स्थानीयले मानहुङकोट क्षेत्र विकास समिति गठन गरेका थिए । त्यसपछि यसमा सबैको चासोबढ्दो छ । ‘विस्तारै सडक आयो, विद्युतीकरण पनि भएपछि यता आउनेलाई धेरै सजिलो छ,’ समिति अध्यक्ष वीरबहादुर थापाले भने, ‘यहाँ आउनेहरू सूर्योदय र सूर्यास्त हेर्न रमाउँछन् ।’
ऋषिमुनिको तपोभूमि मानिने मानहुङकोट आदिकवि भानुभक्त आचार्यको मावली गाउँ पनि हो । यहाँ मगर बहुल बस्ती छन् । साप्ताहिक र अन्य बिदाका दिन यहाँ दिनमा करिब १ सय ५० जना हाराहारीमा घुमन्ते पुग्ने गरेका छन् । आन्तरिक पर्यटकको घुइँचो लाग्न थालेपछि समितिले भ्युटावर बनाउने योजना अघि
सारेको छ ।
पर्यटकको ओइरोले स्थानीय उत्साहित छन् । ‘अतिथि सत्कारले आम्दानी हुन थालेपछि गाउँलेको चेतना पनि बढेको छ,’ मानहुङकोट आमा समूहकी अध्यक्ष रेवती आलेमगरले भनिन्, ‘बिहानै टोली–टोलीमा आइपुग्नेलाई खाजा, खाना बेचेर राम्रो आम्दानी भइरहेको छ ।’ सहरी क्षेत्रका परिवारले सधैं खानेभन्दा फरक परिकार खुवाउन ध्यान दिइएको उनले बताइन् । ‘लोकल कुखुरा, ढिंढो र मकैको च्याख्ला भात धेरैले मन पराउँछन्,’ उनले भनिन् । खानेकुराका परिकार बेच्नेहरूले सरदर मासिक ५० देखि ७० हजार रुपैयाँको आम्दानी घरै बसेर लिनसक्ने भएको उनको भनाइ छ ।
मानहुङकोट घुमन्तेको रोजाइमा पर्न थालेपछि यहाँका धेरै महिलाले खाना खुवाउने होटल चलाउन थालेर रोजगारीको नयाँ बाटो पाएका छन् । रेवतीजस्तै मधुमाया, सकुराम र गोपीराम पनि पर्यटकलाई सत्कारमा व्यस्त हुन्छन् । कुखुराको मासु र भात एक छाकको ४ सय र सादा कोदोको ढिँडोलाई २ सय ५० लिने गरेका छन् । स्थानीयस्तरमै उत्पादित खाद्यान्न पर्यटकले रुचाएपछि यहाँका गाउँलेलाई पनि सजिलो भएको छ । बिक्री हुने ठाउँमा छेउछाउका गाउँबाट कोदो, मकै, कुखुरा र तरकारी बेच्नेहरू यहाँ आइपुग्ने गरेका छन् । पर्यटकलाई आकर्षित गर्न मानहुङकोटमा साहसिक हवाई खेल प्याराग्लाइडिङको उडान सञ्चालन गर्न परीक्षण पनि थालिएको छ । पर्यटन विकास समिति तनहुँले जिल्लाका पर्यटकीय क्षेत्र घुमघाम रुचाउनेका लागि बनाएको २ वा ३ दिनको प्याकेजमा मानहुङकोटसँगै दमौली र वरपरका क्षेत्रलाई समावेश गरेको छ ।
व्यासको परासर क्षेत्रको पुलबाट हाइकिङमा मानहुङकोटको रुट तयार पारिएको समिति अध्यक्ष हरिसिं गुरुङले बताए । ‘आँखाले भ्याएसम्म लहरै हिमाल, तल तरेली परेका फाँट, हरिया डाँडाकाँडा देखिने भएकाले एकपल्ट मानहुङकोट पुगेको मान्छे फेरि जान रमाउँछ,’ उनले भने, ‘यो रुटमा हेर्ने कुरा पनि धेरै छन् । हामीले बनाएको प्याकेजमा घुम्नेहरू विस्तारै बढेका छन् ।’ मानहुङकोटमा पुग्ने पर्यटक होमस्टेमा बास बसेर छाब्दीवाराही मन्दिर, व्यास परासर क्षेत्र, निर्माणाधीन तनहुँ हाइड्रोपावर हेर्दै घुम्न सक्ने उनले बताए । ‘भित्री एरियामा सुन्न, हेर्न पाइने पुराना भाका र नाच आदि संस्कृति पनि सहरियाका लागि नौलो छ,’ उनले भने, ‘अहिले बल्ल अब गाउँलेले आफ्नो ठाउँको महत्त्व बुझेर पाहुनालाई आकर्षित गर्न थालेकाले मानहुङकोटको विकासले गति लिन्छ भन्ने लाग्छ ।’ मानहुङकोटमा अझै सहज बनाउन सडक स्तरोन्नति र खानेपानी सुविधा पुर्‍याउनुपर्ने आवश्यकता रहेको स्थानीय सकुराम थापाले बताए । ‘यहाँ आउनेले खाना र कौराहा, झाझुरा नाच आदि मन पराएका छन्,’ उनले भने, ‘बाटो सजिलो भयो, खानेपानी पर्याप्त भयो भने मानहुङकोट पुग्ने अझै बढ्छन् ।’

प्रकाशित : फाल्गुन १, २०७४ १०:४४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT