फुटपाथ छेकेर व्यापार

विना थापा

कास्की — साउनका सोमबार पोखरामा बैदामको केदारेश्वर र अरू दिन विन्ध्यवासिनी मन्दिरका फुटपाथ खुद्रे व्यापारीले ढाक्छन् । साउनका सोमबार शिवजीका मन्दिर धाउनेमध्ये बोलबम तीर्थयात्री बगरको गाईघाटमा पुग्छन् ।

त्यहाँबाट सेतीको जल लिएर केदारेश्वर मन्दिर आइपुग्छन् । गेरु वस्त्र लगाउने बाहेक पनि सर्वसाधारणको भीड गाईघाट र केदारेश्वरमा उत्तिकै हुने गरेको छ ।


दुवै ठाउँ फुटपाथ ढाकेर फूलपाती, पूजा सामग्री, खेलौना र तरकारीको व्यापार चल्छ । मगन्ते पनि बग्रेल्ती बसेका हुन्छन् । अन्त बजार क्षेत्रमा जस्तो देवालय छेउछाउ महानगरपालिकाका नगर रक्षकले फुटपाथका व्यापारीलाई खेददैनन्् । त्यसैले पनि तीर्थालुलाई असजिलो पार्दै व्यापार गर्नेको रोजाइमा गाईघाट र केदारेश्वर छ । वर्षायाम, त्यसमाथि पोखराको भूगोल ।

Yamaha

बिहान बेलुकी पानी परेकै छ । सेतीको जल लिन पुगिने गाईघाट क्षेत्र झर्दा बाटामा जति फुटपाथे व्यापारीको भीड छ, त्योभन्दा धेरै भीड केदारेश्वरमा हुन्छ । गाईघाट क्षेत्रमा सडकमा पानी जम्दैन, त्यसैले हिलोको समस्या छैन तर केदारेश्वर क्षेत्र वर्षाले हिलाम्य हुन्छ । हिलाम्य बाटोका दायाँ–बायाँ मन्दिर आउजाउ गर्नेलाई बाधा पुग्ने गरी व्यापारी बसेका हुन्छन् । मन्दिरको भित्री गेटसम्म आउजाउ गर्नेलाई बाधा पार्दै बस्नेको ठूलो संख्या मगन्तेहरू हुन्छन् । सपरिवार बसेका मगन्तेले श्रद्धालुलाई हात समातेर रोक्दै सहयोगको याचना गर्ने गरेका छन् । यसरी बस्ने मगन्तेमा ९० प्रतिशत
भारतीय छन् ।

‘केदारेश्वरलाई व्यवस्थित बनाइनुपर्छ, जथाभावी व्यापार गर्नेहरू बसेर मान्छेलाई हिँड्न सकस हुन्छ, त्यसमाथि फोहोर पनि हुनेगरेको छ,’ स्थानीय माया पहारीले भनिन्, ‘व्यापार गर्न बसे पनि साँझ–बिहान आफूले गरेको फोहोर आफैं तह लगाउनुपर्छ ।’ पर्यटकीय क्षेत्र भएकाले फोहोर व्यवस्थापन हुन जरुरी रहेको उनले बताइन् । फुटपाथे व्यवसायी सोमबारका लागि आइतबार नै ठाउँ ओगटेर राख्छन् । बिहानैदेखि व्यपार गर्छन् । उनीहरू उठेपछि फोहोर त्यत्तिकै हुने मन्दिर आउजाउ गर्नेहरू बताउँछन् ।

केदारेश्वरमा फोहोर उठाउन पारिश्रमिकको व्यवस्था गरेर एकजना कामदार राखेको बैदामको मूलथोक टोलविकास संस्थाले जनाएको छ । ‘गएको सोमबार १० बोरा मैला निस्किएको थियो,’ अध्यक्ष हिरू पुनमगरले भने, ‘मन्दिर आउनेलाई चाहिने सामान बेच्नेलाई रोक्नु पनि राम्रो मानिँदैन । घर बाहिरको मैला महानगरपालिकाको गाडीले लान नमान्दा भने व्यवस्थापन अलि गाह्रो भएको छ ।’ सीमित क्षेत्र तोकेर महानगरपालिकाले फुटपाथको व्यवस्थापन टोलविकास संस्थालाई दिनुपर्ने उनले बताए ।

फोहोर र आवातजावतमा बाटो अवरोध भएको गुनासो आएको पोखरा ६ का वडाध्यक्ष जगतबहादुर पहारीले बताए । ‘धार्मिस्थलको व्यवस्थापन हामीले बाहिरबाट गर्दा हस्तक्षेपजस्तो देखिन्छ, मन्दिर व्यवस्थापन समितिको अगुवाइ भए मात्रै राम्रो हुन्छ,’ उनले भने, ‘सडक र फुटपाथ छेकेर बस्न, व्यापार गर्न पाइँदैन ।’ आस्थासँग जोडिएको संवेदनशील क्षेत्र भएकाले व्यवस्थापनका लागि आफूले छलफल चलाउने उनले बताए ।

प्रकाशित : श्रावण २३, २०७५ १०:५८
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

फुटपाथ व्यापारले हैरानी

विना थापा

कास्की — पोखरामा फुटपाथ ढाकेर गर्ने व्यापार चलिरहेको छ । उपमहानगरपालिकाले ठेला, डोको र क्रेटमुक्त नगर घोषणा गरेको ६ वर्ष विते पनि यो क्रम अझै रोकिएको छैन । नगरले घोषणालगत्तै फुटपाथमा व्यापार गर्ने १ हजार ४६ जनालाई छुट्टै स्थान दिएर व्यवस्थित गरेको थियो ।

पोखरा चिप्लेढुंगाको फुटपाथ व्यापार । तस्बिर : विना थापा । कान्तिपुर

केही समय फुटपाथमा हुने व्यापार रोकिएको थियो । पछि विस्तारै फुटपाथ ढाकेर व्यापार चल्न थाल्यो । महानगर पोखराको बजार क्षेत्रमा सानो पुँजी भएकाले झट्ट गर्ने कुनै व्यवसाय रोजे भने सडकमा डोको, क्रेट वा ठेला लिएर बसेका भेटिन्छन् । गाडी लिएर जब महानगरपालिकाका नगररक्षकको हूल आइपुग्छ, फुटपाथे व्यवसायीको भागाभाग सुरु हुन्छ । जसको सामान नगररक्षकले भेट्छन्, त्यो नियन्त्रणमा लिन्छन् ।

नगररक्षकको टोलीले लछारपछार पारेर सामान आफ्ना ट्रकमा हाल्छन् । २ हजारभन्दा बढी दामका सामान नगररक्षकले लगे भने फुटपाथे व्यवसायी पछि–पछि लागेर नगरपालिका पुग्छन् । जरिवानाको रकम बुझाएर सडकमा नबस्ने प्रतिबद्धता जनाउँदै आफ्ना सामान फिर्ता लैजान्छन् । थोरै दामका सामान भए सोधीखोजीका लागि नगरपालिका जाँदैनन् । अर्को डोको वा क्रेट खोज्छन् । फेरि व्यापारमै फर्कन्छन् । नगरपालिका र फुटपाथे व्यापारीबीच यो लुकामारी सधंैजसो चल्छ ।

महानगरपालिकाको गाडी कार्यालय समयमा बढी हिँड्ने भएकाले धेरैले समय छल्दै व्यापार साँझ–बिहान गर्छन् । ‘खोसेर लगिदिन्छन्, सामानको नाश हुन्छ,’ फुटपाथमा व्यापार गर्ने ललिता थापा भन्छिन्, ‘नगरपालिकाको गाडी परैबाट देखेपछि हल्ला सुरु हुन्छ ।


हामी ज।ता भेटिन्छ उतैका पसलमा पसेर लुक्छौं । गाडी गएपछि बस्छौं ।’ सानो पुँजीले सटर भाडामा लिएर पसल गर्न सम्भव नहुने भएकाले डोकोमा सामान राख्नु बाध्यता भएको उनको भनाइ छ । पोखरामा यतिबेला बाँसका टुसाको व्यापार हुने सिजन हो ।

चिप्लेढुंगा र महेन्द्रपुल आसपासका क्षेत्रमा फुटपाथमा टुसाका मुठा राखेर बेच्नेहरू बग्रेल्ती हुन्छन् । किनमेलका लागि महेन्द्रपुल आएका विमल पौडेल भन्छन् ‘बटुवालाई हिँड्नै अप्ठ्यारो पारेर गरिने व्यापारलाई निरुत्साहित गरेकै राम्रो ।’ तैपनि बारम्बार सामानको खोसाखेस देख्नुपर्दा भने उनीहरूका लागि नगरपालिकाले बेग्लै ठाउँ दिनुपर्ने सुझाव उनको छ । ‘सफा र सभ्य सहर हुनका लागि सरकारले मात्रै काम गरेर हुने होइन,’ उनले भने, ‘विकल्प दिने, विकल्प दिँदा पनि फुटपाथ ढाक्नेहरू घटदैनन् भने कडा जरिवाना र कारबाही गर्नु ठीक हुन्छ ।’

पोखरा उद्योग वाणिज्य महासंघ पनि नगरपालिकाको पक्षमा छ । फुटपाथमा व्यापार निषेध गर्नुपर्छ भन्नेमा व्यापारीका नेताहरू पनि एकमत छन् । महानगरका अल्पकालीन व्यवसाय रोज्नेहरू नै फुटपाथमा सामान लिएर बस्छन् । यसरी बस्नेहरू आफ्नो पुँजी बढाउँदै जाँदा सटर लिएरै कुनै खास स्थानमा सर्छन् ।

महानगरपालिकाले फुटपाथमा बाधा पर्ने गरी कुनै पनि समय डोको, क्रेट र ठेला राखेर व्यापार गर्न नपाइने जनाएको छ । ‘जनशक्ति अभावले हामीले अनुगमन बिहान–बेलुकी गर्न अलि गाह्रो भएको हो,’ महानगरपालिकाको विपत् व्यवस्थापन तथा सुरक्षा महाशाखा प्रमुख वसन्त चालिसेले भने, ‘फुटपाथमा बाधा पर्ने केही पनि कुनै पनि बेला गर्न पाइँदैन । गर्नेलाई कारबाही हुन्छ ।’ बारम्बार सामान जफत र जरिबानाको कारबाही हुने क्रम जारी रहेको उनले बताए ।

प्रकाशित : श्रावण १४, २०७५ ०९:२५
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT