भरिया र गाइडलाई कुपन

विदेशी पर्यटकलाई भन्दा भरिया र गाइडलाई कम मूल्य लिएर खान र बस्न दिनेगरी कुपनको व्यवस्था
कान्तिपुर संवाददाता

गोरखा — पर्यटकसँग आउने भरिया र गाइडहरूले नि:शुल्क खाने, बस्ने गर्दा घाटा परेको व्यवसायीको गुनासोपछि मनास्लु पदमार्गमा कडाइ सुरु गरिएको छ ।

पर्यटन क्षेत्रका विकासमा सघाउने भन्दै मनास्लु पर्यटन व्यवस्थापन संयुक्त उपसमिति गठन गरेर कडाइ थालिएको हो । उक्त उपसमितिको बिहीबारको निर्णयअनुसार आगामी अक्टोबरबाट लागू हुनेगरी पैदल यात्राको अवधिभर अब भरिया र गाइडले खानाको रकम एकमुष्ट तिर्नु पर्नेछ ।

प्रतिछाक दुई सय रुपैयाँका दरले भ्रमण अवधिभरको एकमुष्ट रकम तिरेपछि प्रवेशद्वारको जगत पोस्टबाट भरिया र गाइडले कुपन पाउँछन् । मनास्लु संरक्षण क्षेत्र (एम–क्याप) अन्तर्गतको पर्यटक जाँच चौकी जगतले पदयात्रा मार्ग भएर जाने पर्यटकको विवरण संकलन गर्दै आएको छ ।

Yamaha

मनास्लु क्षेत्र भ्रमणका लागि वार्षिक करिव सात हजार पर्यटक आउने एम–क्यापको तथ्यांकले देखाउँछ । पदमार्ग क्षेत्रमा वार्षिक कम्तीमा १० हजार भरिया र गाइडहरू पुग्ने गरेका छन् । पर्यटक लगिदिने उनीहरूलाई नि:शुल्क खान–बस्न दिँदा घाटा पर्दै आएको व्यवसायीको गुनसो हुन्थ्यो । ‘नर्मल रूपमा हेर्दा पनि एक भरिया सात दिन उक्त क्षेत्रमा बस्छन् ।

वार्षिक न्यूनतम १० हजार भरिया र गाइड आउने हाम्रो अनुमान हो,’ एम–क्याप प्रमुख नरेन्द्र लामाले भने, ‘एक जनाको एक सातामा १४ छाक खानाको हिसाब गर्दा पनि वार्षिक २ करोड ८० लाख रुपैयाँ घाटा पर्ने रहेछ ।’ उक्त रकम यसअघि चुहावट भएको गुनासो स्थानीयस्तरबाट आएको उनले बताए । भ्रमणको अवधि हेरेर विदेशी पर्यटकलाई भन्दा भरिया र गाइडलाई कम मूल्य लिएर खान र बस्न दिनेगरी कुपन दिने व्यवस्था संयुक्त उपसमितिले मिलाउन लागेको हो ।

‘गाइड र पोर्टरहरूले खरिद गरेको कुपन देखाएर मात्र खाना खान दिने व्यवस्था मिलाउँछौं,’ उपसमितिकी कोषाध्यक्ष सुनिता गुरुङले भनिन्, ‘कुपनलाई गलत तरिकाबाट दुरुपयोग गरे होटलहरूलाई कस्तो कारबाही गर्ने नियम पनि बसल्ने तयारीमा छौं ।’

भरिया र गाइडलाई कुपन दिन र एकमुष्ठ रकम उठाउन जगत काउन्टरमा दुईजना कर्मचारी १५ हजार तलव दिएर राख्ने तयारी गरिएको छ । ‘पर्यटकको चाप हुने सिजन ६ महिना हो,’ उनले भनिन्, ‘पर्यटक धेरै आएका बेला कर्मचारीलाई थप पाँच बढाएर दिन्छौं ।’ गाइड र भरियालाई नि:शुल्क खाने–बस्ने व्यवस्था मिलाएर पाहुना तान्ने प्रवृत्ति बढेपछि यसलाई न्यूनीकरण गर्न स्थानीयले सक्रियता देखाएका हुन् । ‘एरिया–एरियामा खानेकुराको मेन्यूको रेट एकै बनाउने विषयमा पनि छलफल भइरहेको छ,’ उनले भनिन् ।

मनास्लु पदमार्ग क्षेत्रको समग्र पर्यटन व्यवस्थापन एक साताअघि भएको भेलाले सिर्दिवासका गणेश कार्कीको अध्यक्षतामा उपसमिति गठन गरेको थियो । उपाध्यक्ष बिहीका चन्द्र गुरुङ, सचिव चुम्चेतका सरोज लामा, कोषाध्यक्षमा ल्होकी सुनिता गुरुङ चयन भएका छन् ।

‘आगामी बैठकमा सामागाउँ र छेकमका पर्यटन व्यवस्थापन उपसमितिका प्रतिनिधि समेतलाई समावेश गरि कार्यसमिति १५ सदस्यीय बनाउँछौं,’ अध्यक्ष कार्कीले भने, ‘पदमार्गको व्यापार व्यवस्थापन अहिलेका लागि चुनौती छ ।’ मनास्लु क्षेत्रमा हाल १० लाखदेखि एक करोडसम्म लगानी भएका ९० हाराहारी होटल छन् । मार्च, अप्रिल, मे, अक्टोबर र नोभेम्बरलाई मनास्लु संरक्षण क्षेत्र भ्रमणको उपयुक्त समय मानिन्छ ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र १६, २०७५ ०९:१४
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

जोगी नाच संरक्षण

नाचले आसुरी प्रवृत्तिको अन्त्य, सुसम्बन्ध फैलने र सहकाल आउने विश्वास
प्रकाश बराल

बागलुङ — महादेवको पूजा गरेर जटा, त्रिशूल र माला लगाएका जोगीको लस्कर बनेर नाच्ने सांस्कृतिक नाच बागलुङमा अझै देख्न पाइन्छ । यसलाई यहाँका शाक्यहरूले बचाएका हुन् ।

बागलुङमा परम्परागत जोगी नाचका कलाकार । तस्बिर : प्रकाश बराल

झन्डै तीन सय वर्ष पुरानो मानिने यस्तो नाचमा सहभागी हुँदा समाजमा आसुरी प्रवृत्तिको अन्त्य, सुसम्बन्ध फैलने र सहकाल आउने विश्वास छ । काठमाडांै उपत्यकाबाट बसाइँ आएका नेवार समुदायले ल्याएको अनुमान गरिने जोगी नाच पश्चिम क्षेत्रमा बागलुङमा अझै अस्तित्वमा रहेको देख्न पाइन्छ ।

घण्टाकर्णको मृत्युपछि उसकी श्रीमतीले रणचण्डीको रूप लिएको लाखेलाई नचाएको दुई दिनपछि अर्थात् जनैपूर्णिमादेखि कुशे आैंसीसम्म जोगी नाच नचाउने चलन छ । सबै प्रकारका राक्षसी प्रवृत्तिको अन्त्य गर्न सक्ने महादेवको स्वरूप बनाएर जोगी बन्दा समाजमा कुनै पनि राक्षसी प्रवृत्ति पलाउन नपाउने विश्वास लिइने ज्ञानोदय बुद्ध विहारका पूर्वअध्यक्ष संस्कृतिविद् मुकुन्द शाक्यले बताए ।

‘युवाहरूको बसाइँसराइ र सहयोगीको अभावमा हामीलाई पनि यो नाच जोगाउन हम्मेहम्मे भएको छ,’ उनले भने, ‘खर्च धेरै लाग्ने, श्रृंगारका सामग्री धेरै चाहिने र युवामा संस्कतिप्रतिको मोह कम भएकाले धेरै मेहेनत गर्नु परेको छ ।’

भक्तपुरबाट नेवार समुदाय बागलुङमा करिब तीन सय वर्षअघि बसाइँ आएको मानिन्छ । उनीहरूले आफ्नो सांस्कृतिक पर्व र जात्राको चलनलाई गच्छेअनुसार निरन्तरता दिएका छन् । पुराना शाक्य परिवारका सदस्य र ज्ञानोदय बुद्ध विहारले संयुक्त रूपमा जोगी नाचलाई जोगाइरहेका हुन् ।

‘कम्तीमा १० जोगी बन्ने युवा भएनन् भने नाच निस्कँदैन’ मुकुन्द शाक्यले भने, ‘हामी ५० जनासम्म जोगीको लस्कर निकाल्ने योजनामा छौं ।’ यसका लागि बूढापाका र केही युवाले तयारी गरिरहेको उनले बताए । शिव, पार्वती, जोगीका विभिन्न रूप बन्ने, ताण्डव नृत्य र मृदंग बजाउने कलाकारसमेत जुटेपछि मात्र यो नाचले पूर्णता पाउने उनको भनाइ छ ।

जनैपूर्णिमादेखि कृष्ण जन्मअष्टमी, कुशे औंसी र बढीमा तीजसम्म यस्तो नाच देखाउने गरिएको छ । महादेव र पार्वतीको पूजा गरी उनीहरूलाई खुसी पार्न ताण्डव नृत्यसहित जोगी बनाएर नचाएपछि वर्षभरि कुलको सुरक्षा हुने विश्वास रहेको स्थानीय गगनलाल शाक्यले बताए ।

जोगी बन्नेले महादेवकै जस्तो जटा बनाउने, शरीरमा भष्म लेपन गर्ने र पेटमा राक्षसको आकृति बनाएर नाच्ने र भिक्षा माग्नेसमेत चलन छ । भिक्षा मागेर संकलन भएको रकमले कलाकारलाई पारिश्रमिक दिने गरिन्छ । हालसम्म समुदायको प्रयासमा निरन्तरता दिइएको सांस्कृतिक नाचलाई स्थानीय तह र संस्थाले सहयोग नगरे जोगाउन समस्या पर्ने उनले बताए ।

नाचका जानकारमध्येका ९० वर्षीय लालप्रसाद शाक्य विरामी परेर पोखरा बस्न थालेका छन् । नाच आयोजनामा बर्सेनि झन्डै एक लाख रुपैयाँ बराबर खर्च लाग्ने भएकाले संस्कृति बचाउन शाक्या समुदायलाई समस्या छ । कतिपय सामग्री एकपटक प्रयोग गरेपछि सकिने र केही कपडाहरू बिग्रने भएकाले अर्को वर्षलाई छुट्टै जोहो गर्नुपर्छ ।

पर्वते राजाको पालामा भक्तपुरबाट आएका नेवारले यो नृत्यको थालनी गरेको जनविश्वास छ । कलाकारका रूपमा आएर उनीहरूले देखाउने नृत्यले व्यापार बढ्ने विश्वास गरिन्थ्यो । लगातार सात दिनसम्म जोगी नचाउने भएकाले हेर्ने पर्यटक आउँथे ।

भीमसेनले राक्षस मारेर साधुको रक्षा गरेको खुसियालीमा घण्टाकर्ण जलाउने र त्यसैको अवसरमा जोगी नाच पनि देखाउने प्रावधान चलनमा आएको विश्वास पनि छ । तीजसम्म नचाइएको जोगी लाखेको अन्त्यसँगै बिसर्जन गरिने परम्परा छ । संरक्षणकै लागि भनेर मेला महोत्सवमा पनि बेलाबखत जोगी नाच देखाउने गरिन्छ । उद्योग वाणिज्य संघले बर्सेनि आयोजना गर्ने मेलामा यो नाचका लागि प्रवद्र्धनात्मक काम गरेको छ ।

प्रकाशित : भाद्र १६, २०७५ ०९:१३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT