गुर्जावासीले लालपुर्जा पाउँदै

जग्गाको नक्सांकन नहुँदा गुर्जाका २२० घरपरिवारले वर्षौंदेखि जोतभोग गरे पनि जग्गाधनी पुर्जाविहीन
खेतीयोग्य जमिन व्यक्तिको नाममा दर्ता नहुँदा गुर्जावासी कागजीरूपमा भूमिहीन
घनश्याम खडका

म्याग्दी — जिल्लाको सबैभन्दा दुर्गम धौलागिरि गाउँपालिका १ गुर्जावासीले जग्गाधनी पुर्जा पाउने भएका छन् । नापी कार्यालयले जग्गाको नक्सांकन नगर्दा गुर्जाका २ सय २० घरपरिवार वर्षौंदेखि जोतभोग गरे पनि जग्गाधनी पुर्जाविहीन छन् ।

म्याग्दीको दुर्गम धौलागिरि गाउँपालिका १ मा पर्ने गुर्जा गाउँ । तस्बिर : कान्तिपुर

भोगचलन गर्दै आएको आवादी जग्गाको लालपुर्जा उनीहरूको मागअनुसार दिइने जिल्ला प्रशासन कार्यालयले जनाएको छ । ‘गुर्जामा वर्षौंदेखि नापी र मालपोतको समस्या छ । आगामी असोज तेस्रो साता नापी र मालपोतसम्बन्धी घुम्ती शिविर गरेर उनीहरूको प्रमाण पुगेसम्मका पुर्जा वितरणको तयारी गरिरहेका छौं,’ प्रमुख जिल्ला अधिकारी लीलाधर अधिकारीले भने, ‘स्थानीय तह र जनताको माग भएकाले यो सम्बोधनका लागि हामी गृहकार्य गरिरहेका छौं ।’

घुम्ती शिविरमा स्वास्थ्य र अन्य अतिआवश्यक सरकारी सेवा पनि सञ्चालन गर्ने योजना रहेको उनले बताए । गुर्जाको नक्सा ०३३ सालमा नापी कार्यालयका कृष्ण ज्यापूले तयार पारेका थिए ।

Yamaha

हालसम्म प्रचलनमा रहेको उक्त नक्सामा बस्तीयोग्य जग्गाको दर्ता गरे पनि खेतीयोग्य जमिन व्यक्तिको नाममा दर्ता नहुँदा गुर्जावासी जोतभोग गरे पनि कागजीरूपमा भूमिहीन बनेका हुन् । साबिक गुर्जा गाविसको ६ नम्बर वडामा ३, ८ वडामा १ र ९ नम्बर वडामा पाँच कित्ता जग्गा मात्र व्यक्तिको नाममा दर्ता छ । त्यसबाहेक बस्तीका अधिकांश लालपुर्जाविहीन छन् ।

भौगोलिक रूपमा गुर्जा जिल्लाको दोस्रो ठूलो बस्ती हो । २ सय ८५ वर्ग किमि क्षेत्रफलमा फैलिएको गुर्जाको २१ रोपनी क्षेत्रफलमा मात्र बस्ती छ । न्यवहारमा गुर्जावासीले जग्गा जमिनको भोगचलन गर्दै आए पनि कानुनी रूपमा लालपुर्जा नहुँदा अंशबन्डा र खरिद–बिक्रीमा समस्या छ । स्थानीय सरकारले नापी र मालपोतको समस्या सुल्झाउन प्रशासनमार्फत सरकारलाई आग्रह गरेको थियो ।

‘सरकार आएन, हामीलाई कानुनी ज्ञान भएन । खेतीपाती र जंगलमा आश्रित भएकाले व्यवहारमा जग्गाको किन–बेच र अंशबन्डा भए पनि कसैले जालसाजी नगर्ने हँदा समस्या भएन,’ वडाध्यक्ष झकबहादुर छन्त्यालले भने, ‘अहिले जमाना फेरियो, कानुनी र कागजी समस्या देखियो ।’ व्यवहारमा जग्गा जमिनको अंशबन्डा र खरिद–बिक्री भएर भोगचलनमा रहे पनि कानुनी रूपमा भने मालपोतमा स्रेस्ता कायम भएको छैन ।

पछिल्ला दिनमा गुर्जामा पुस्तौंदेखिको जग्गाको नामसारी र अंशबन्डाका समस्या बल्झन थालेका छन् । लालपुर्जा भएका जग्गा पनि व्यवस्थित छैनन् । कामकाजमा सजिलोका लागि समुदायले गुर्जा गाउँलाई वंश र घरको आधारमा ९ वडामा विभाजन गरेका छन् । सामाजिक जीवनलाई सञ्चालन गर्न समुदायले वंश हस्तान्तरणका आधारमा वडा कायम रहने व्यवस्था मिलाएका छन् ।

समुद्र सतहबाट ३ हजार २ सय २० मिटर उचाइमा अवस्थित गुर्जा छन्त्याल जातिको सबैभन्दा ठूलो बस्ती पनि हो । जिल्लाकै लुलाङ, मुदीगाउँ र बागलुङको ढोरपाटन क्षेत्रबाट गरी जम्मा तीनवटा बाटाबाट गुर्जा पुग्न सकिन्छ ।

प्रकाशित : भाद्र २१, २०७५ ०९:१५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

पुस्तक छन्, पढ्ने छैनन्

घनश्याम खडका

म्याग्दी — बेनीको पश्चिम म्याग्दी खोला किनारामा छ म्याग्दी सामुदायिक पुस्तकालय । हरियो रंगको सफा जुटकार्पेट, चिटिक्क मिलाएका चिल्ला फर्निचर । विविध विधाका हजारौं पुस्तक ।

जिल्ला समवन्य समिति अध्यक्ष देवेन्द्रबहादुर केसी, प्रमुख जिल्ला अधिकारी लीलाधर अधिकारी र प्रहरी नायब उपरीक्षक वीरबहादुर बुढासँगै विभिन्न कार्यालय प्रमुख, संघसंस्थाका प्रतिनिधिले पुस्तकालयको अध्ययन कक्ष भरिभराउ छ । सबैका हात–हातमा विभिन्न विधाका पुस्तक छन् । सबै मौन । शान्त वातावरण ।

पुस्तकालयको माहोल सधैं यस्तो हुँदैन । पुस्तकालय दिवस मनाउन आएका पाहुना पाठकले शुक्रबार अध्ययन कक्ष भरिएको हो । दिवसको उपलक्ष्यमा पुस्तकालयमा ‘एक घण्टा पुस्तकालय’ अभियानमा सहभागी हुन पर्यटक पाठक आइपुगे । अरू दिनमा भने पुस्तकालय पुगेर पढ्नेको संख्या न्यून हुन्छ ।

‘लोकसेवा र हाजिरीजवाफ तयारीका कर्मचारी, विद्यार्थीसमेत दैनिक मुस्किलले ५ जनाले पुस्तक पढ्छन् । बाँकी फेसबुक र युट्युब चलाउने मात्र हुन्,’ लाइब्रेरियन अतुल राजभण्डारीले भने, ‘पुस्तकालयका आजीवन सदस्य मात्र होइन, पुस्तकालय सञ्चालक पनि दिवस मनाउन मात्र आउँछन् ।’अभिलेखअनुसार दैनिक पुस्तकालयमा १०/१२ जना आउने गरेका छन् । तर, अधिकांश पुस्तक पढ्न नभई इन्टरनेट चलाउन र भिडियो हेर्न पस्ने गरेका छन् ।

इन्टरनेट–इमेलको सुविधा नि:शुल्क भएकाले पुस्तकका पाठकले होइन गुगल र सामाजिक सञ्जाल चलाउन चाहनेमात्रै पुग्ने गरेका छन् । इन्टरनेटबाट पनि आफ्नो अध्ययनका लागि सन्दर्भ सामग्री खोज्न आउने निकै नगण्य संख्यामा हुने गरेका छन् । लोकसेवाको परीक्षा र हाजिरीजवाफको तयारीका लागि पुस्तकालय टेक्नेहरू पनि साहित्यकारको नाम, जन्ममिति र कृति प्रकाशन मिति हेर्छन्, पुस्तक पढदैनन् ।

एकाध संख्या पत्रपत्रिका पढ्न आउनेको हुन्छ । राजभण्डारीका अनुसार पुस्तकालयमा १० हजार ३ सय ३२ पुस्तक छन् । अधिकांश नेपाली साहित्यका पुस्तक छन् । अंग्रेजी भाषा र हिन्दी साहित्यका पुस्तक पनि छन् । धर्म, दर्शन, राजनीतिलगायत विविध विधाका पुस्तक पनि पर्याप्त छन् । तर, यस्ता पुस्तक पल्टाएर पढ्ने फुर्सदिलाहरूले यहाँ पाइला टेक्दैनन् ।

‘सुरुमा पाठक धेरै थिए तर, वैदेशिक रोजगारी र आधुनिक सञ्चारको सहज पहुँचले पुस्तकमा भन्दा गुगलमा पढ्ने धेरै भए,’ पुस्तकालयका अध्यक्ष सन्तोष रावलले भने, ‘केही वर्ष अघिसम्म पुस्तकालयसँग आबद्ध प्रजातान्त्रिक र प्रगतिशील विचार बोक्ने युवाहरू नियमितरूपमा आउँथे । अब त्यस्ता पाठक रहेनन् ।’ पुस्तक पढ्ने र साहित्यिक कृति मिलेर प्रकाशित गर्ने युवा जमातको संस्कार हराएको प्रभाव पुस्तकालयमा परेको उनले बताए ।

त्यसो त पुस्तकालयमा अध्ययन कक्षबाहेक, बालकक्ष, श्रव्य–दृश्य, संगीत, खेलकुदका सामग्री पनि उपलब्ध छन् । इन्टरनेटबाट आवश्यक सूचना खोज्न र प्रिन्ट गर्न छुट्टै दुईवटा कम्प्युटर राखिएको छ । सामुदायिक पुस्तकालयले छुट्टै बाल पुस्तकालय पनि सञ्चालन गरेको छ । उक्त पुस्तकालय भने दैनिक २०/२२ जना बालबालिका आउने गरेका छन् । उनीहरूले दैनिक बालकथा र कविताका पुस्तक पढ्छन् । एक सय रुपैयाँ धरौटी राखेर फिर्ता गर्ने गरी पुस्तक घर लैजान पनि पाइन्छ ।

पुस्तकालय सञ्चालन गर्न दुईजना लाइब्रेरियन छन् । भुइँतला भाडामा लगाइएको छ । त्यसैबाट उठ्ने रकम नै पुस्तकालय सञ्चालनको एकमात्र आम्दानी हो । त्यसैले कर्मचारीको तलबभत्ता, नयाँ पुस्तक खरिद, बिजुली, इन्टरनेट शुल्क र मर्मतसम्भार खर्च चलाइएको छ ।

वि.सं. ०१२ सालमा स्थापित म्याग्दी पुस्तकालय नि:शुल्क सेवा दिने जिल्लाको सबैभन्दा जेठो सामुदायिक संस्था हो । ०६० चैत ७ मा तत्कालीन विद्रोहीद्वारा बेनी आक्रमणका क्रममा आगो लगाएर पुस्तकालय पनि ध्वस्त पारिएको थियो । घटनामा २० हजार हाराहारी पुुस्तक जलेका थिए । घटनापछि भवन पुनर्निर्माण गरिएको छ ।

प्रकाशित : भाद्र १७, २०७५ १०:३०
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT