बसिनसक्नु बनाए बाँदरले

फलफूल र बालीमा बिगार गर्दै आएका बाँदरको हूलले आक्रमण नै गर्न थालेपछि गाउँले हैरान छन् ।
कान्तिपुर संवाददाता

गोरखा — गण्डकी गाउँपालिका ४ फुजेल ढकालगाउँकी ४८ वर्षीया बेलकुमारी पाण्डे यतिबेला काठमाडौंमा उपचारको क्रममा छिन् । पाखामा घाँस काट्न गएकी उनीमाथि भदौ १२ मा बाँदरको हूल जाइलागेको थियो ।

गोरखा नगरपालिका ८ नौबीसेका ईश्वर बस्नेतले बाँदरबाट बचाउन केराको घरीमा बोरा बेर्दै । तस्बिर : हरिराम उप्रेती

सिकिस्त फेला परेकी उनलाई श्रीमान् मोहन पाण्डेले उपचारार्थ काठमाडौं पुर्‍याएका हुन् । ‘यहाँ राति १२ बजे ल्याइयो । टेकुको अस्पतालले दुईवटा इन्जेक्सन लगाएर लाजिम्पाटको हस्पिटल रिफर गर्‍यो,’ पाण्डेले फोनमा भने, ‘त्यहाँ एउटै सुईलाई ३४ हजार लाग्यो । डक्टरले अझै दुई हप्ता सुई लगाउन यहीं बस्न पर्छ भनेका छन् ।’ बेलकुमारीलाई आक्रमण गरेकै दिनको साँझ गिरिराज पाण्डेलाई पनि बाँदरको हूलले झम्टिएको थियो । गोठमा घाँस हाल्न जाँदा बाँदरको हूल जाइलागेका उनी स्थानीय स्वास्थ्य संस्थामा उपचाररत छन् ।

एक साताअघि फुजेलकै ७४ वर्षीय धनबहादुर भट्ट घाँस काटेर फर्कंदै थिए । उनी बाँदरका हूलको घेराबन्दीमा परे । ‘बाँदरले चारैतिरबाट घेरेपछि बुबा बेहोस जस्तै हुनुभएछ,’ छोरा जितबहादुर भट्टले भने, ‘गाउँलेले लौरो देखाएर बाँदर धपाएर बचाएछन् ।’

Yamaha

अघिल्ला वर्ष फलफूल र अन्नबाली खाएर हैरान पार्ने बाँदरका हूलले दुई सातायता आक्रमण गर्न थालेपछि फुजेलको ढावे, पाण्डेगाउँ र ढकाल गाउँका ६ जना स्थानीय घाइते भइसकेका छन् । ‘पानी लिन जाँदा पनि घोचो बोकेर जाने गरेका छौं,’ मोहनले भने, ‘घर बाहिर निक्लनै डर भयो ।’

वडा र गाउँपालिकामा बाँदरले दिएको दु:खबारे जानकारी गराए पनि नियन्त्रण गर्न बेवास्ता भएको उनले गुनासो गरे । महिला वृद्घवृद्घा र बालबालिकालाई बाँदरले बढी हैरान पार्ने गरेको जितबहादुर बताउँछन् । ‘एउटाले जिस्काउने अनि मान्छेले लम्किझम्की गरे चारैतिरबाट घेरा हालेर चिथोर्न थाल्छन्,’ उनले भने, ‘पहिले–पहिले बाली मात्रै खान्थे, अब त ज्यान जोगाउनै गाह्रो भयो ।’ आजित भएका गाउँलेले बाँदर आतंक नियन्त्रण गरिदिन स्थानीय तहमा पटक–पटक माग गर्दै माग गर्दै आएका छन् ।

‘बाँदरलाई जिस्काउन थाले झनै आक्रमक हुन्छ । उसको गतिविधि थाहा नपाएजस्तो गर्नुपर्छ,’ डिभिजनल वन अधिकृत जीवनाथ पौडेलले भने, ‘भाले–पोथीबीच समागम हुनेबेला पनि बाँदरले आक्रमण गर्न सक्छ ।’ लामो समयसम्म खान नपाए मानिससँग भएका खानेकुरा खोस्न खोज्ने हुँदा पनि बाँदर आक्रामक हुनसक्ने उनले बताए । मान्छेलाई आक्रमण गरेर आतंक मच्चाए नियन्त्रणका लागि स्थानीय प्रशासनले उपयुक्त निर्णय लिनसक्ने उनको भनाइ छ ।

Esewa Pasal

प्रकाशित : भाद्र २६, २०७५ ०९:४८
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

तथ्यांंकमा महिला: कहाँका अगाडि कहाँका पछाडि ?

जनकराज सापकोटा

काठमाडौँ — मुलुकको कुल जनसंख्यामा महिलाको हिस्सा ५१ दशमलव ५ प्रतिशत छ । धेरैलाई चासो हुन सक्छ, महिला र पुरुषको असन्तुलन सबभन्दा धेरै कुन प्रदेशमा छ ?

तथ्यांकअनुसार गण्डकी प्रदेशको कुल जनसंख्यामा महिला ५४.६ प्रतिशत छन् । यहाँ २४ लाख ३ हजार ७ सय ५७ महिलाको संख्या छ । महिलाको जनसंख्या सबभन्दा बढी भएको प्रदेश २ नम्बर हो । उक्त प्रदेशमा महिलाको संख्या २६ लाख ८६ हजार ४ सय ७ रहेको छ ।

प्रदेशको जनसंख्याका आधारमा महिला ४९.७ प्रतिशत छन् । केन्द्रीय तथ्यांक विभागले हालै सार्वजनिक गरेको वुमन इन नेपाल नामक प्रतिवेदनमा नेपालमा महिलाको सामाजिक, आर्थिक अवस्था जनाउने तथ्यांक समाविष्ट छ । यो प्रतिवेदनले पहिलोपटक महिलाको अवस्था र सामाजिक सूचकलाई प्रदेशस्तरीय रूपमा केलाएको छ ।

विभागले सन् २०११ मा गरेको जनगणना, विभिन्न मन्त्रालयले वार्षिक रूपमा प्रकाशित गरेको पछिल्लो प्रतिवेदनलाई आधार मानेर प्रदेशस्तरीय प्रतिवेदन निकालेको हो । उक्त तथ्यांकअनुसार प्राथमिक र निम्नमाध्यमिक तहमा विद्यालयमा उपस्थित हुने छात्राको संख्या सबैभन्दा उच्च गण्डकी प्रदेशमा छ ।

यहाँका ८९.५ प्रतिशत छात्रा विद्यालयमा उपस्थित हुने गरेको देखिन्छ । छात्राको विद्यालयमा उपस्थिति प्रदेश २ मा सबैभन्दा कमजोर देखिन्छ । प्रतिवेदनअनुसार प्रदेश २ का ६२.४ प्रतिशत छात्रा मात्रै विद्यालयमा उपस्थित देखिन्छन् ।

तथ्यांकले प्राथमिक तहको कक्षामा उपस्थित हुन योग्य २३ प्रतिशत छात्रा र २२.८ प्रतिशत छात्र विद्यालय बाहिर रहेको देखाउँछ । प्रदेश ५ का २५.४ प्रतिशत, कर्णाली प्रदेशका २०.७ प्रतिशत, प्रदेश १ का १७.२ प्रतिशत, प्रदेश ३ र कर्णाली प्रदेशका १४.८ प्रतिशत र गण्डकी प्रदेशमा सबभन्दा कम अर्थात् १०.५ प्रतिशत छात्रा प्राथमिक तहको शिक्षाको पहुँचबाहिर छन् ।

तथ्यांकले १५ देखि ४९ वर्ष उमेर समूहका महिलाको आमसञ्चारको पहुँचलाई पनि बाहिर ल्याएको छ । नेपाल मल्टिपल इन्डिकेटर क्लस्टर सर्भे २०१४ लाई आधार मानिएको उक्त तथ्यांकले औसतमा नेपाली महिलाको सबैभन्दा धेरै पहुँच टेलिभिजनमा रहेको देखाएको छ भने सबैभन्दा कम पहुँच पत्रिकामा रहेको देखाएको छ । सबैभन्दा धेरै अर्थात् प्रदेश ३ का महिला पत्रिका पढ्ने सन्दर्भमा अगाडि छन् ।

३ नम्बर प्रदेशका ३९.१ प्रतिशत महिला सातामा कम्तीमा एक दिन भए पनि पत्रिका पढ्छन् । आमसञ्चारमा सबैभन्दा कमजोर पहुँच कर्णाली प्रदेशका महिलामा रहेको छ । यस प्रदेशमा जम्मा ५ प्रतिशत महिला मात्रै पत्रिकामा पहुँच रहेको छ भने २८.५ प्रतिशत महिलाको रेडियोमा पहुँच देखिन्छ । सबै प्रदेशभन्दा थोरै अर्थात् १२.७ प्रतिशत महिलाको टीभीमा पहुँच रहेको छ भने सबै प्रदेशभन्दा कम अर्थात् २.५ प्रतिशत महिलाको मात्रै तीनै थरी सञ्चार माध्यममा पहुँच रहेको छ ।

कर्णाली प्रदेशकै जस्तो कमजोर अवस्था प्रदेश २ का महिलाको पनि देखिन्छ । यस प्रदेशका जम्मा ५.७ प्रतिशत महिलाले साताको एकपटक पत्रिका पढेको देखिन्छ भने २७.७ प्रतिशत महिलाले रेडियो सुन्ने र ४९.६ प्रतिशत महिलाले टेलिभिजन हेर्ने गरेको देखिन्छ । यो प्रदेशका जम्मा ४.१ प्रतिशत महिलाको मात्रै तीनै थरी सञ्चारमा पहुँच रहेको छ । तीनै थरी सञ्चार माध्यमको सबैभन्दा कम पहुँच भने कर्णाली प्रदेशका महिलामा रहेको छ । उक्त प्रदेशमा जम्मा २.५ प्रतिशत महिलाको मात्रै तीनै थरी सञ्चार साधनमा पहुँच छ ।

कम्प्युटर र इन्टरनेटको प्रयोगमा पनि समग्रमा नेपाली महिलाको कमजोर पहुँच रहेको छ । १५ देखि २४ वर्ष उमेर समूहका कुल २१.७ प्रतिशत महिला कम्प्युटर र कुल १९.६ प्रतिशत महिला इन्टरनेटको पहुँचमा रहेका छन् । सबैभन्दा धेरै प्रदेश ३ का ४४.९ प्रतिशत महिलाको कम्प्युटरमा पहुँच रहेको छ भने सबभन्दा कम पहुँच अर्थात् ६.१ प्रतिशत प्रदेश ६ का महिलाको छ ।

प्रदेश २ का जम्मा ९.६ प्रतिशत महिलाको कम्प्युटरमा पहुँच देखिन्छ । त्यस्तै कर्णाली प्रदेशका ६.८ प्रतिशत महिलाको इन्टरनेटमा पहुँच रहेको देखिन्छ भने प्रदेश २ का ८.२ प्रतिशत महिलाको इन्टरनेटमा पहुँच देखिन्छ ।

प्रकाशित : भाद्र २६, २०७५ ०९:१७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT